N - n

na1 1) onoverg. ww. zijn (koppelwerkwoord). Wisiman na sama di ala libisama e feele. ant: . Var.: a3.
2) functiew. geeft nadruk aan woord waar het voor staat. A ná taa sama, ma na yu du a sani ya.
na2 1) voorz. volgens; op; plaats aanduiding. Mi naki Baa Kodyo anga mi kofu ne en mofu te ai buulu. Var.: a4; ne2.
2) voorz. plaats aanduiding; naar. Mi e go na mi mma go teke kasaba ala dei.
3) voorz. voorzetsel: in. Mi de na mi osu di a kon muliki mi.
functiew. ontkennend vnw. A boi e siki ne en ede, a dati meke a ná abi mati. Ná mi na yu. Mi a ná Bakaa Nengee, mi na Ndyuka pikin. Zie: nái. Var.: á.
ná abi (deki) ati Zie trefwoord: ati1. idioom. verlegen, laf zijn.
ná a(bi) toobi Zie trefwoord: toobi. idioom. okee; dat is goed.
naafu tw. avondgroet "Goedenavond". Ala neti, te yu si sama, da i mu gi den naafu. syn: kuneti; ant: molugu. Zie: odi. Van: DU. Etym.: 'n avond .
naamo bw. voortdurend; opnieuw; telkens weer. Zie trefwoord: namo1.
nai overg. ww. naaien, borduren. Mi teke a nanai, nai a piiti buuku fu mi. Zie: katun; nanain. Var.: nain. Van: DU. Etym.: naaien .
nái functiew. samengaan van na + e. A boi nái go a sikoo tide, bika a siki. Zie: e; .
nai lapu Zie trefwoord: lapu. idioom. borduren.
nai masini znw. naaimachine. Zie trefwoord: masini.
nái nyan Zie trefwoord: nyan. idioom. heet gebakerd.
nain overg. ww. naaien; borduren. Zie trefwoord: nai.
naki overg. ww. slaan, klappen. Mi naki Baa Kodyo anga mi kofu ne en mofu te ai buulu. Zie: feti.
de fu naki dagu overvloed. Nownow sawtu meti ipi na a kondee te a de fu naki dagu.
naki lenti heffen; beslag leggen op. Da yu ná o komoto, de fu te enke i pai a lasiti kopoo sensi di den naki lenti gi yu, fu pai. syn: naki sitampu.
naki sitampu goedkeuren. Te sama a goontapu seefi kuudei naki sitampu a lanti, da den á poi booko, ofu kengi dati moo. (Gal. 3:15b) syn: naki lenti.
tiko tiko e naki wan sama iemand heeft de hik. Tiko tiko e naki en te, a á poi boo bun. Van: EN. Etym.: knock .
naki baka wataa Zie trefwoord: wataa. idioom. te laat komen.
naki bee Zie trefwoord: bee. idioom. gearrangeerd huwelijk.
naki bee gi wan pikin Zie trefwoord: bee. idioom. je kind vervloeken.
naki bobi gi pikin Zie trefwoord: bobi. idioom. een kind vervloeken.
naki boo fu ati Zie trefwoord: boo1. idioom. pochen.
naki bun futu Zie trefwoord: futu1. idioom. geluk hebben.
naki konkuu tetei Zie trefwoord: tetei. idioom. een telefoon gebruiken.
naki lenti Zie trefwoord: lenti. idioom. (belasting,tol) heffen.
naki mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. met de lippen smakken.
naki politiki Zie trefwoord: politiki. idioom. bedriegen.
naki sitampu Zie trefwoord: sitampu. idioom. goedkeuren.
naki wan wooko Zie trefwoord: wooko. idioom. een baantje te doen hebben.
nama overg. ww. vastzetten; aanraken. Zie trefwoord: mana.
namo1 bw. voortdurend; opnieuw; herhaaldelijk; telkens weer. Efi i si taki a pikin e dee e gwe namo, da i mu tyai en go a dataa. Di a man fufuu wan leisi di den á kisi en, ne ai fufuu naamo fu te sikowtu kisi en a fufuu tapu. Var.: naamo. Van: GE. Etym.: and more .
namo2 bw. alleen maar. Kibii yu ain, bika na tu kodo namo yu abi. Zie: kodo.
namo namo bw. Namo namo wi ya mu du san Masaa Gadu sende wi. Van: GE. Etym.: no more .
namo3 vw. Ondertussen. Namo, ne a si wan olo, ne a taki, a yaaso todo musu fu kon.
namo namo bw. Versterker(voor dat wat volgt). Zie trefwoord: namo2.
nanai znw. naald. Zie trefwoord: nanain.
nanain znw. naald. Mi poti katun na a nanai fu nai koosi. Zie: nai. Var.: nanai. Van: DU. Etym.: naaien .
nanga vw. en; ook. Zie trefwoord: anga1.
nangaa 1) znw. (vinger of teen) nagel. Zie: finga.
2) overg. ww. met de nagels vastgrijpen. Sa Lomina nangaa Baa Kodyo te a koti. Zie: kaabu1. Van: DU. Etym.: nagel .
napi znw. eetbare wortel van de Napi plant. Napi na wan goon nyanyan di e goo a ondoo doti enke taya. Zie: nyamisi.
nasi1 znw. natie; volk. Ala den kulu kulu sama fu Saanan, mokisa kon toon wan nasi, di lobi denseefi. syn: foluku1. Van: GE. Etym.: nation .
nasi2 znw. visval gemaakt van draad. Wan nasi na wan sani di meke anga dalati, da den sama e sete en a ondoo wataa fu kisi fisi. Zie: bakisi; masuwa; lin; seepi1; uku1.
nasigolen znw. nasi goreng. Nasigolen na baka alisi di den Yampaneisi lobi seli. Van: IN. Etym.: nasi gorèng .
nati onoverg. ww. nat maken, (be)gieten. A alen fon mi te, ala mi sikin nati. ant: dee. Van: DU. Etym.: nat .
nati neki Zie trefwoord: neki. idioom. iets drinken.
Ndyuka 1) znw. Ndyuka. Ndyuka na a pisi wataa fu Maawina pe den Okanisi sama e tan. syn: Tapamawoni. Var.: Nyuka.
2) znw. de Ndyuka mensen (Aukaners) van oost Suriname. Den Ndyuka na den sama fu Gaaman Gason di de a Diitabiki. syn: Okanisi. Zie: Gaaman.
ne1 functiew. toen, daarna. A komoto a tapu anda, ne ai kai te, a doo doti gwogwolow! Zie: da2. Var.: neen.
ne2 voorz. Zie trefwoord: na2.
neen functiew. toen; daarna. Zie trefwoord: ne1.
nefi znw. mes. Sa Lomina e keebi kasaba anga a nefi fi en. Zie: how.
babun nefi znw. Wan babun nefi na wan koon nefi di den sama e koti gaasi gi kaw efu kaabita.
matando nefi znw.
pikin nefi znw.
sengee nefi znw. soort mes.
sibi nefi znw. scheermes. Anga sibi nefi mi e puu mi baiba. Van: EN. Etym.: knife .
neigin telw. negen. Te i teli miti aitin, da na neigin yu o doo, fosi i kisi tin. ant: sigisi. Zie: Zie tabel onder: nombuu.
neigin dunsu telw.
neigin ondoo telw. negenhonderd.
neigin yuu ten znw. negen uur. Zie: Zie tabel onder: yuu1.
neigintenti telw. negentig.
neigintenti a wan telw. eenennegentig.
tin a neigin telw.
neigin dunsu telw. negenduizend. Zie: Zie tabel onder: nombuu. Zie trefwoord: neigin.
neigin mun (fu baka yali) znw. september. Zie: Zie tabel onder: mun.
neigin ondoo telw. negen honderd. Zie: Zie tabel onder: nombuu. Zie trefwoord: neigin.
neigintenti telw. negentig. Zie: Zie tabel onder: nombuu. Zie trefwoord: neigin.
neigintenti a wan telw. een en negentig. Zie: Zie tabel onder: nombuu. Zie trefwoord: neigin.
neki znw. nek. A wan sama neki e fasi en ede anga en sikin. Zie: ede1.
diingi wan neki wataa een enkele druppel water drinken. Ná wan sama efu meti di mu diingi wan neki wataa.
iti keti a neki een halssieraad omdoen. A dyuku te a kaba, ne a iti wan keti a neki.
nati neki iets drinken. syn: diingi.
wan sama neki e lon Watertanden. Zie: wan sama mofu e booko wataa.
baka neki znw.
pii neki foo znw.
neki ana znw. pols. Zie trefwoord: ana.
nekilasi znw. middel. Den pikin umanpikin fu Ndyuka be lobi wei kaala a den nekilasi. Zie: gogo. Van: EN ? Etym.: necklace or neck lost .
neko znw. stengel; klimplant. Neko na wan tetei di den sama e fon wasi a ini wataa fu duungu fisi. Zie: bumbi2; duungu; ponsu2; tetei. Van: AF. Etym.: n-neku .
nen 1) znw. naam, reputatie. Na Baa Kodyo taa nen den e kai Andilei.
kai anga nen iets bij name noemen; het precies aanduiden; iets bij de naam noemen.
kai wan sama (ogii) nen over iemand praten. Zie: ogii mofu.
poli sama nen lasteren. syn: baaka wan sama; taki ogii fu wan sama. Zie: konkuu.
baka nen znw. familie naam. Di Baa Kodyo anga Sa Lomina toow, ne Sa Lomina e tyai a baka nen fu Baa Kodyo. syn: famii nen; ant: fesi nen.
Bakaa nen znw. vreemde naam, Westerse naam. syn: pampila nen.
famii nen znw. syn: baka nen; ant: fesi nen.
fesi nen znw. ant: baka nen. Zie: famii nen.
ogii nen znw.
onen znw. twee mensen met dezelfde naam. Te tu sama abi aseefi nen, da na onen den de. Zie: nenseki.
pampila nen znw. syn: Bakaa nen.
2) znw. reputatie.
balinen populair.
du sani fu teke nen zichzelf op de borst slaan; eigen eer zoeken. Alaten a man de e du sani gi sama fu teke nen, bika te a yeepi yu kaba, da ai taigi ala sama san a du gi yu.
ogii nen slechte reputatie. Efi i de wan sama di nái lesipeki gaansama, da yu o tyai ogii nen a sama. syn: takuu nen.
takuu nen slechte reputatie. syn: ogii nen.
3) znw. schuld.
tyai a nen de schuld krijgen. Van: GE. Etym.: name .
Nengee znw. negers. Ala Nengee fu Saanan kondee na Afiikan den komoto kon ya.
gaan nengee de baas spelen; brutaliseren; brutaliseren. Wan pikin di lobi gi gaansama bigi taki, gaan nengee. syn: masaa2; saanti1; ant: lesipeki; Female: gawman.
Baaka Nengee znw. Den Baaka Nengee fu Foto ya anga den Nengee fu Busi Kondee na awan Baaka sama. Zie: Bakaa Nengee; Foto Nengee; Nengee.
Bakaa Nengee znw. Den Bakaa Nengee fu Foto ya anga den Nengee fu Busi Kondee na awan Baaka sama. Zie: Baaka Nengee; Foto Nengee; Nengee.
Boni Nengee znw. Den Boni Nengee na wan fu den Busi Kondee foluku fu Saanan. syn: Aluku.
Busi (Kondee) Nengee znw. Zie: Lowe Nengee.
Foto Nengee znw. Den Foto Nengee na den Nengee di á be lowe gwe a busi, ma den be fika a baka anga den Bakaa. syn: Baakaman1. Zie: Bakaa Nengee.
Lowe Nengee znw. Den Nengee fu Busi Kondee na Lowe Nengee. Na den Nengee di be lowe gwe a busi den e kai “Lowe Nengee”. Zie: Busi (Kondee) Nengee.
Okanisi Nengee znw. Van: EN. Etym.: negro .
Nengee bangi znw. met de hand uitgesneden bankje. Zie trefwoord: bangi.
nenseki znw. een overleden familielid van een pasgeboren kind. Te wan sama dede, ne a kon baka a wan fu den famii bee enke fa den Ndyuka sama e biibi, da den sama e taki taki a sama di dede na a nenseki fu a pikin. Van: EN. Etym.: namesake .
nesi znw. nest. A ini nesi den pikin foo e tan.
mila nesi znw. mierennest. Van: GE. Etym.: nest .
neti znw. nacht, des avonds. Te neti, da ala peesi e dunguu pii, bika a san e go a ondoo. ant: dei; deiten. Zie: Zie tabel onder: ten; Zie tabel onder: yuu1.
mama neti diep in de nacht.
gaan neti znw. na middernacht.
mindii neti znw. middernacht. Zie: mindii dei. Van: GE. Etym.: night .
neti mofu znw. vroeg in de avond (tussen 5-6 pm.). Zie: Zie tabel onder: ten. Zie trefwoord: mofu.
neti patu Zie trefwoord: patu. idioom. po.
neti tapu Zie trefwoord: tapu2. idioom. avond.
neti waka znw. 's nachts reizen. Zie trefwoord: waka.
ngobai znw. Guave (soort vrucht). Zie trefwoord: ngobaya.
ngobaya znw. Guave vrucht. Ngobaya na wan sii fu nyan, ma a di na a ná abi koko. Var.: ngobai. Van: IB ? AI ? Etym.: guayaba .
ngonini znw. soort arend. Ngonini na wan foo fu tapu di sa kisi wan hii meti enke konkoni fee gwe a udu ede go nyan. Zie: agaa1.
nkola znw. slak.
no 1) tw. aanhangsel aan het eind van een vraag. I nái go a Foto moo, no? Zie: baa2; ye.
2) bw. nee; negatief antwoord. Zie trefwoord: nono. Van: GE. Etym.: no .
nofu bnw. genoeg. Efu wan sama abi nofu sani fu libi, ne a si wan taa biibisama e pina fu wan sani, ma a tapu en ati gi en, da sowan sama á lobi Masaa Gadu. (1 Jn. 3:17) Van: EN. Etym.: enough .
noiti bw. nooit. Noiti mi be si Saanan pina so wanten. ant: alaten. Van: DU. Etym.: nooit .
nombuu znw. nummer. Efi i wani kai wan sama a telefon, da i mu sabi a nombuu fu a telefon fi en fosi. Var.: nomuu. Van: GE. Etym.: number .

TABEL: Cijfers

1 wan 30 diitenti
2 tu 31 diitenti a wan
3 dii 32 diitenti a tu
4 fo ...  
5 feifi 40 fotenti
6 sigisi 50 feifitenti
7 seibin 60 sigisitenti
8 aitin 70 seibintenti
9 neigin 80 aitintenti
10 tin 90 neigintenti
11 elufu 100 wan ondoo
12 twalufu 101 wan ondoo anga wan
13 tin na dii 102 wan ondoo anga tu
14 tin na fo ...  
15 tin na feifi 110 wan ondoo anga tin
16 tin na sigisi 111 wan ondoo anga elufu
17 tin na seibin 112 wan ondoo anga twalufu
18 tin na aitin 113 wan ondoo anga tin na dii
19 tin a neigin 114 wan ondoo nanga tin na fo
20 twenti ...  
21 tutenti na wan 200 tu ondoo
22 tutenti na tu 300 dii ondoo
23 tutenti na dri ...  
24 tutenti na fo 1.000 wan dunsu
25 tutenti na feifi ...  
26 tutenti na siksi 1.000.000 wan miliyun
27 tutenti na seibi    
28 tutenti na aiti    
29 tutenti na neigi    

nomuu znw. Zie trefwoord: nombuu.
non bw. nu. Zie trefwoord: now.
nonfosi bw. nu net. Zie trefwoord: nowfosi.
nongo znw. spreekwoord, gezegde. Wan nongo taki: “San di i paandi, na dati yu o koti”. syn: odoo.
koti nongo een spreekwoord zeggen. syn: koti odoo. Van: AF. Etym.: nongo .
nono bw. nee; ontkennend antwoord. Nono! Mi á wani nyanyan. ant: ai2; eeye; iya; yuu3. Var.: no.
iya nono (baa) bw. beleefde vorm van 'Nee'. ant: iya.
nosu znw. neus. Anga wan sama nosu ai boo.
I gaan nosu (olo) enke kopoo pipa! Belediging: Jij met je grote neusgaten, als een pijp!
I gaan nosu olo enke abeni! Belediging: Jij met je grote neusgaten als een olielamp!
I gaan nosu tiki enke switi kasaba! Bel: Jij met je grote neus als een cassave plant! Van: GE. Etym.: nose .
nosu olo znw. neusgaten. Zie trefwoord: olo.
nosu tiki znw. rug van de neus. Zie trefwoord: tiki.
noti bw. niets. Fu kii wan sama na noti, ma na a kunu di o kon a i tapu. A dati ne en! Van: EN. Etym.: nothing .
now bw. nu. A ten di wi e libi now, na wan taanga ten. Var.: non.
nowfosi bw. pas nu. Fu senten di mi kai yu, ne na nowfosi i kon? ant: senten. Var.: nonfosi.
nownow bw. nu. Wan kopoo sensi na a moo pikin moni di Saanan sabi nownow. Nownow sawtu meti ipi na a kondee te a de fu naki dagu. Van: GE. Etym.: now .
nownow bw. Zie trefwoord: now.
nowtu znw. probleem; een moeilijkheid; nood. Te nowtu miti wan sama, da na taa sama mu yeepi en. Van: GE. Etym.: nood .
noya bw. nu. Da te a kai fu du bun, da noiti koti pasi komoto gi dati. Bika goontapu takuu noya. (Efe. 5:16a) Zie: now; ya1. Van: GE. Etym.: now here .
nsaw znw. olifant. Nsaw na wan gaan sowtu meti enke kaw, ma a di na a abi wan gaan langa koon nosu. syn: olifanti. Van: AF. Etym.: nzawu .
nyamaa znw. Nyamaa na wan meti di meke enke pataka, ma a di na a moo bigi. Zie: pataka. Van: AI. Etym.: aimara .
nyamasu znw. soort zwarte gier. Nyamasu na wan taa nen fu a foo di den e kai tingi foo, di lobi nyan tingi sani. syn: adyankoo; tingi foo.
nyamisi znw. yam; broodwortel. Nyamisi na wan goon nyanyan di e goo a ondoo doti enke taya. Zie: napi. Van: AF ? Etym.: nyama .
nyan 1) overg. ww. eten. Ala twalufu yuu wi e go nyan makandii a masanga. Zie: biti; kaw1.
nyan diingi eten en drinken.
I wani mi nyan i lebii? serieuze waarschuwing. Zie: I wani mi diingi i buulu?; I wani mi doo i ede?.
nái nyan heet gebakerd.
Nyan Fai znw. nageslacht van de moeder. Zie: Zie tabel onder: lo1.
nyanman znw.
2) overg. ww. bijten (van vis). Fisi e nyan uku na a pisiten fu a yali ya. Zie: ali.
3) overg. ww. steken; bijten. Di Baa Kodyo e ondoo a goon fu Sa Lomina, ne wasi wasi nyanmi en. Wasi wasi na sani di meke enke feefee, ma moo gaanse fu den e nyan sama. Mukukutu na wan mila di te a nyan yu, da a sa siki yu. syn: biti.
4) onoverg. ww. verroesten; wegeten; wegrotten. Te kokobe kisi wan sama, da ala den finga fi en e nyan gwe. Zie: koti; loto1.
5) overg. ww. opmaken. Sa Ileni nyan Baa Kaalow moni. Zie: fuumolusu.
6) overg. ww. pijn doen. Mi bee e nyan mi te, mi á poi waka. syn: ati4.
7) overg. ww. genieten van. A mma e nyan fu den bun, di a dda dede fika gi en.
8) overg. ww. vieren. A yali ya wi o nyan Masipasi a Ndyuka.
nyan diingi Zie trefwoord: diingi. idioom.
Nyan Fai znw. een van de 12 stammen van de Aukaners. Zie trefwoord: nyan.
nyan faya Zie trefwoord: faya. idioom. heet gebakerd.
nyan mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. lege beloften maken.
nyan pepee enke sapakaa Zie trefwoord: pepee. idioom. pepers eten als een hagedis.
nyan sitaafu Zie trefwoord: sitaafu. idioom. gestraft worden.
nyan yali Zie trefwoord: yali. idioom. het Nieuwe Jaar vieren.
nyanman znw. gulzigaard. Zie trefwoord: nyan.
nyanyan1 1) [nyànyàn] znw. voedsel. Ala dei Sa Lote e boli nyanyan fu u nyan. Zie: nyan.
bai nyanyan znw. Mi nái nyan bai nyanyan lawlaw, a moo betee mi boli a osu.
kumalu nyanyan znw. planten soort (lett. kumalu voedsel). Zie: kumalu.
2) znw. vruchten. A den manyan meke nyanyan so?
3) znw. oogst. A yali ya ná wan nyanyan, di kon a ini u goon.
4) znw. vruchtvlees.
kokoonoto nyanyan znw. Kokonoto nyanyan switi moo kokonoto wataa.
nyanyan2 1) [nyányán] onoverg. ww. gescheurd; haveloos worden; achteruitgaan; wegrotten. Fu di mi fika a udu fu mi a ondoo wataa langa tumisi, meke a nyanyan. A impi fu mi nyanyan, bika a abi tyaipi olo. Te kokobe kisi wan sama, da ala den finga fi en ana anga en futu e nyanyan.
2) overg. ww. knagen. Konkoni nyanyan ala den kasaba fu mi a ini mi goon, a yali ya. Zie: diki2.
nyanyan duku znw. doek over borden met eten. Zie trefwoord: duku1.
nyanyan oli znw. spijsolie. Zie trefwoord: oli2.
nyanyan osu znw. Zie trefwoord: osu.
nyaw idiofoon. A kownu sutuu e koti faya nyaw nyaw e goompu, enke te tapu e bali e koti donduu e leti faya. (Kon A Kiin 4:5a)
nyoni 1) bnw. klein, weinig. Baa Kodyo fika a nyoni pikin fu Sa Lomina e kee. ant: gaan. Zie: pikin; sumaa.
2) onoverg. ww. kort zijn; klein van postuur. Wan pikin fu dii yali nyoni moo wan man fu diitenti yali. ant: bigi. Zie: satu1.
Nyuka znw. Ndyuka. Zie trefwoord: Ndyuka.
nyun bnw. nieuw. Mi bai wan nyun buuku, puu a wenkii. ant: gaandi1; haw.
nyunyun bnw. Mi bai wan nyunyun goni. syn: balanti balanti. Van: GE. Etym.: new .
nyundu znw. surinaamse otter. Nyundu na wan meti di e tan a ondoo wataa enke wataa dagu, da den lobi meke bali bali. Zie: wataa dagu. Var.: nyuundu.
nyunsu znw. nieuws. Te wan sani pasa, da den sama e paati a nyunsu fu den sama sa yee. Mi o tan bali a nyunsu, fa wi Masaa Jesesi Kelestesi dede a koloisi enke a paiman, fu puu wi a takuudu anga ogii. (Gal. 6:14b) Zie: Bun Nyunsu; mofu kolanti. Van: GE. Etym.: news .
nyunyun bnw. spiksplinternieuw. Zie trefwoord: nyun.
nyuundu znw. Surinaamse otter. Zie trefwoord: nyundu.
© Copyright SIL 2003