P - p
paa1
[pàà]
znw.
de helft.
Mi piiti wan paa fu a apeesina gi a boi.
Zie:
pisi1.
Var.:
pisi paa.
paa paa
samen.
Van: GE.
Etym.:
paar
.
paa2
[páá]
idiofoon.
A man kisi a boi paa ne en ana oli kankan, a á poi komoto.
paa3
overg. ww.
betalen.
Zie trefwoord: pai1.
paadon
znw.
vergeving, pardon.
Di a naki mi anga a tiki, mi á naki en baka, mi gi en paadon.
ant:
sitaafu.
Zie:
begi.
paaka
znw.
parkiet.
Wan paaka na wan foo, di gei papakai, ma a di na a á bigi so.
Zie:
dyabaa;
papakai.
Van: AF.
Etym.:
m-paka
.
paaleli
znw.
paarl.
Den twalufu doo be meke anga wan gaan dii dyamanti siton den e kai, paaleli. (Kon A Kiin 21:21a)
Van: GE.
Etym.:
pearl
.
Paamaka
znw.
de Paramakkaners van Oost-Suriname.
Den Pamaka sama e tan a Langatabiki anga den kondee di de lontu Langatabiki.
Var.:
Pamaka.
Paamaka (tongo)
znw.
de Paramakkaanse taal.
Paamaka na a tongo di den sama fu Gaaman Forster e taki.
paamisi
overg. ww.
beloven.
Te i taigi wan sama taki yu o du wan sani gi en, da na paamisi i paamisi en.
paana
znw.
golf.
A yuu di den e gwe, a wataa e seke te! Den gaan paana e naki kon a ini a boto ogii ogii. (Mt. 8:24a)
paandasi
znw.
dorpsgemeenschap.
Da Amoomi bali basiya kai a hii paandasi fu kon a wan kuutu.
Zie:
ganda;
kondee;
lanti.
Van: GE.
Etym.:
plantage
.
paandi
overg. ww.
planten.
Den kalu di mi paandi tu wiki pasa, goo kon a tapu doti kaba.
ant:
koti.
Van: GE.
Etym.:
plant
.
paanga
znw.
plank, planken.
Wan osu fu paanga, e boon esi esi, moo enke wan fu siton.
Zie:
udu.
Van: GE.
Etym.:
plank
.
paansu
1)
znw.
scheut; twijgje.
Mi fende wantu baana paansu fu go paandi a mi goon.
Zie:
sii1.
2)
znw.
zaad.
Wan sama gi mi wan wataamun paansu fu paandi.
syn:
sii1.
3)
znw.
nakomelingen.
Van: DU.
Etym.:
plantsoen
.
paapa
znw.
papa; vader.
Efi i taki wan man na i paapa, da na aseefi enke te i be o taki, a man na i dada.
syn:
dada;
tata2;
Female:
mama2.
paasaa
znw.
omheining; schutting; hek.
Zie:
dyali;
sikotu.
Van: GE.
Etym.:
palisade
.
paasoo
znw.
parasol; paraplu.
Van: GE.
Etym.:
parasol
.
paata1
1)
onoverg. ww.
dun zijn (niet dik).
Wan paanga fu wan sentimeiti á bun fu meke osu, bika a paata tumisi.
syn:
deni;
ant:
deki.
2)
overg. ww.
plat zijn.
A gaan hei osu boon te, a paata a doti papapaa.
Van: DU.
Etym.:
plat
.
paata2
overg. ww.
bestijgen (om een ei te bevruchten); dekken.
A kakafoo e paata a uman foo.
Paati1
[páátì]
znw.
Rooms katholieke priester; pater.
Na den edeman fu Lomusu keliki wi e kai: “Paati”.
Zie:
Anitii;
Dominei;
Lomusu.
Var.:
Paatili.
Van: GE.
Etym.:
pater
.
paati2
1)
[pàátí]
overg. ww.
uitdelen; verdelen.
Sa Lomina e paati nyanyan gi ala den pikin fu a kondee.
2)
znw.
vork; scheiding; vertakking; scheidslijn.
Na a paati fu den tu liba de wi o meke kondee.
Mofu wataa na a paati fu liba anga soo.
3)
onoverg. ww.
scheiden.
Te wan uman anga wan man paati, wani taki, den nái libi anga denseefi moo.
4)
overg. ww.
apart, gescheiden houden.
Den sikowtu paati den tu man di be e feti, fu den á feti moo.
Van: GE.
Etym.:
part
.
paati bee
Zie trefwoord: bee.
idioom.
voorkeur voor de familie.
paati mofu
Zie trefwoord: mofu.
idioom.
mondeling de boodschap doorgeven.
Paatili
znw.
Rooms katholike priester; pater.
Zie trefwoord: Paati2.
paawisi
znw.
zwarte kalkoen.
Paawisi na wan foo fu busi di baaka, da en mofu taya.
Zie:
maain;
mama foo.
pai1
1)
[pàì]
overg. ww.
betalen.
Te yu bai sani, da i mu pai fosi i sa teke den sani.
Zie:
bai;
bolugu;
yuu2.
Var.:
paa3.
2)
overg. ww.
belonen.
Efi i fende a tasi fu mi di lasi gi mi, da mi o pai yu.
Van: EN.
Etym.:
pay
.
pai2
1)
[pàì]
znw.
schoonvader.
Te wan uman libi anga a manpikin fu wan dda, da a dda na a uman pai.
Te wan man libi anga a umanpikin fu wan dda, da a dda na a man pai.
Female:
main.
2)
znw.
schoonzoon.
Te wan man libi anga a umanpikin fu wan dda, da a man na a dda pai.
Te wan man libi anga a umanpikin fu wan mma, da a man na a mma pai.
Female:
main.
pai3
[páí]
idiofoon.
ideofoon voor slaan met de platte hand.
Sa Lisa naki a pikin ne en gogo pai.
paiman
1)
znw.
betaling; schuld.
Mi abi wan paiman fu dii dunsu kolu, fu pai Baa Kodyo.
Zie:
pai1.
2)
znw.
straf; boete.
Da Dondo kisi en paiman fu ala a ogii di a be du.
syn:
sitaafu.
Zie:
pina1.
3)
znw.
beloning.
I o kisi i paiman fu ala bun di i du.
Van: EN.
Etym.:
payment
.
paitei
znw.
partij.
Ne a kownu sende futuboi go kai wan paitei sama, fu kon nyan toow osu. (Mt. 22:3b)
Van: GE.
Etym.:
party
.
pakila
znw.
pecari of bisamzijn.
Pakila na wan meti di gei agu, ma a nái tan a ganda enke agu.
Zie:
agu;
he;
kapuwa;
pingo.
Van: AI.
Etym.:
pakira
.
pakusi
znw.
zalm soort.
Pakusi na wan fisi di meke enke kumalu, ma a di na a tan lebi lebi.
Zie:
kumalu;
pilen.
pala1
[pàlá]
znw.
bord.
Wan pala na a seefi enke wan peeti, di i sa poti nyanyan nyan.
syn:
peeti.
Zie:
beenki2.
teepala
znw.
Go taigi kownu taki, i wani a ede fu Johanisi a Dopuman a wan teepala tapu. (Mt. 14:8B)
Van: EN.
Etym.:
platter
.
pala2
[pálá]
idiofoon.
ideofoon dat snelle aktie beschrijft.
A opo taampu pala.
palaki
overg. ww.
plakken; vastkleven.
Di a buku fu mi piiti, ne mi palaki en baka.
ant:
piiti.
Zie:
lasi2;
miti1.
Van: DU.
Etym.:
plak
.
palati
znw.
muziek plaat.
Di a man fuuyali, ne a meke den kon daai palati gi en.
syn:
poku.
Zie:
singi.
Van: DU.
Etym.:
plaat
.
paleisi
znw.
paleis.
Ala suudati a kownu paleisi ya doo ala taa sama dise seefi kon sabi saide mi de a dunguu osu. (Fil. 1:13a)
Van: GE.
Etym.:
paleis
.
pali
znw.
peddel.
Te yu e go a goon, da anga wan pali yu e puu a boto.
Zie:
boto1;
muntolu.
Van: EN.
Etym.:
paddle
.
pali boto
znw.
peddelboot; uitgehouwen kano.
Zie trefwoord: boto1.
pali udu
znw.
hout gebruikt voor het maken van peddels.
Zie trefwoord: udu.
palon
znw.
palm.
Ne den teke palon taka oli a den ana, ne den go a doose go miti en a pasi. (Jn. 12:13a)
Van: GE.
Etym.:
palm
.
Pamaka
znw.
de Paramakkaners in het oosten van Suriname; de Paramakkaners van Oost-Suriname.
Zie trefwoord: Paamaka.
pampila
1)
znw.
papier.
Sikiifi ala sani a pampila meke wi á feegete den.
Zie:
kaliton.
2)
znw.
diploma; dokument.
pampun
znw.
pompoen.
Pampun meke enke wataamun, ma a di i mu boli en fosi i nyanmi en.
Zie:
wataamun.
Var.:
pampu.
Van: GE.
Etym.:
pompoen
.
pangi
znw.
omslagdoek die reikt tot de knieen.
Den uman fu Busi Kondee e wei pangi a den mindii saka go a ondoo.
Male:
kamisa.
Zie:
koto;
kwei.
pantan
bnw.
bang; angstig, in de war zijn.
Di a man si a sineki, ne a pantan te, a bigin bali kai sama.
syn:
dyombo;
sikeleki.
Zie:
feele.
panya
1)
onoverg. ww.
verspreiden; uitspreiden.
Di a gaan feti doo na a kondee, ne ala sama panya.
Zie:
paati2.
2)
overg. ww.
vernielen; plat maken.
A gaan opalani naki a hii osu panya kii den sama.
Zie:
booko.
3)
overg. ww.
verpletteren; verbrijzelen.
Baa Selon naki en finga panya manyawn.
Zie:
masi1.
Papa1
[pàpá]
znw.
respectvolle term voor 'Meneer'.
Papa Alamboi anga Papa Sangai feti te a bigi.
Female:
Mama1.
Van: AF.
Etym.:
papa
.
papa2
1)
[pápá]
znw.
kinder voedsel bijv. pap.
Mi boli papa gi a pikin fu sigisi mun.
2)
onoverg. ww.
erg zacht zijn.
A man nati a doti te, ne a papa kon toon tokotoko, safu petee.
Van: DU.
Etym.:
pap
.
papa3
znw.
zijkant van een boot.
Zie trefwoord: papai1.
Papagadu1
znw.
tapijtslang.
Papagadu na wan gaan sineki di son libisama e dini enke wan gadu.
syn:
Dagwe1;
Fodu1.
Zie:
gadu2;
wenti.
Van: AF and GE.
Etym.:
popo god
.
papai1
znw.
papajahout; zijbalk van een boot.
Papai na den tu sani, di yu e poti gi boto, fu wataa á go a ini.
Zie:
boto1.
Var.:
papa3.
papai2
znw.
papaja vrucht of boom.
Papai na a sii fu wan bon di i sa nyan.
Van: AI.
Etym.:
kapaja
.
papakai
znw.
papagaai.
Papakai na wan guun guun foo di den sama e kweki, da a taki enke libisama tu.
Zie:
dyabaa;
paaka.
Van: DU.
Etym.:
papegaai
.
pasa1
1)
onoverg. ww.
passeren, voorbij gaan.
A montolu boto lei pasa a pali boto, bika a moo gaw.
koti pasa go
doorheengaan.
A man koti ala den man pasa go lai a bali a ini a goal.
syn:
sai3.
2)
bw.
voorbij; langs.
Mi waka pasa na a beele wenkii doo mofu.
denki wan sama pasa
iemand doorzien.
Te wan sama taki a denki wan sama pasa wani taki, a sama sabi kaba san a taa sama wani du.
Zie:
sabi.
Van: GE.
Etym.:
pass
.
pasa2
onoverg. ww.
plaatsvinden; gebeuren.
San pasa anga Maakusi meke ai kee so?
Te wan dede sama weki baka, da na wan wonduu pasa de.
San pasa?
vraagw.
waarom (lett. wat is er gebeurd?).
San pasa meke yu e lon e bali e kon a mi ya so?
syn:
saanti2;
saide.
pasa maiki
Zie trefwoord: maiki.
idioom.
het uiterste bereiken; tot het uiterste.
pasensi
znw.
geduld, geduld hebben.
Yu mu abi pasensi fi i sa libi a ini a goontapu ya.
oli pasensi
geduld hebben.
Efi yu ná oli pasensi, yu o go a sitaafu, bika i o du san i á mu du.
Van: EN.
Etym.:
patient
.
pasi1
1)
znw.
straat, weg, pad, laan.
Saamaka sitaati na wan pasi pe oto e lei.
syn:
sitaati.
fufuu pasi
een omweg maken.
Da na a waka de, mi o fufuu pasi kon luku u de. (Lom. 15:28b)
koti (pasi) gi wan sama
uitwijken om iemand uit de weg te gaan.
Pikinmoo a wagi naki Da Yolu, ma a di a man koti gi en.
2)
znw.
toestemming.
Mi dda gi mi pasi fu mi go a Foto.
Van: EN.
Etym.:
pass
.
pasi2
znw.
maal; keer.
onmen pasi i go a Foto kaba?
Samson na be wan taanga Dyu di be e fon tyaipi sama awan pasi.
syn:
boo3;
leisi2;
toon2.
pasi pasi
bw.
net; zojuist.
Na pasi pasi mi kon ya, a á kisi tin miniti ete.
syn:
dyonson dyonson.
Van: DU.
Etym.:
pas
.
pasuma
overg. ww.
verstikken.
Afu fu a sii kai a ini maka. Da di den goo kon anga den maka makandii, ne den maka pasuma den kii. (Lk. 8:7)
syn:
tyoko.
Pata
znw.
een van de 12 stammen van de Aukaners.
pata
znw.
tennis schoenen.
Zie:
Zie tabel onder:
lo1.
pataka
znw.
karper.
Pataka na wan fisi di meke enke nyamaa, ma a di na a moo nyoni.
Zie:
nyamaa.
patawa
znw.
palm soort.
Patawa na wan sii di meke enke komu, ma a di na en sii moo bigi.
Zie:
apodon;
komu;
pina2.
patu
znw.
pot.
Ala sama e boli alisi a ini patu.
doti patu
znw.
Wan doti patu na wan patu di meke fu doti.
sipali patu
znw.
Wan sipali potu na wan sani pe i sa kibii moni a ini, fu den á go teke en makiliki.
Van: GE.
Etym.:
pot
.
Pawles
znw.
de apostel Paulus in het Nieuwe testament.
Pawles na wan fu den man di Masaa Gadu wooko anga en fu sikiifi somen Beibel biifi.
Zie:
Peitilisi.
Var.:
Pawlesi.
paye
znw.
Javaanse man.
Wan paye na wan man Yampaneisi.
Male:
maye.
Van: IN.
Etym.:
paé
.
pe
1)
bw.
waar.
Pe mi poti mi buuku, mi á poi fende en?
Zie:
ape;
peesi.
Var.:
on pe.
ala pe
bw.
Ala pe a go ai meke toobi.
2)
bw.
wanneer.
Pe mi poti mi buuku, mi á poi fende en?
Zie:
te1.
Van: GE.
Etym.:
place
.
(pe) fu
vw.
in plaats van.
Zie trefwoord: fu2.
Pedii
znw.
een van de 12 stammen van de Aukaners.
Zie:
Zie tabel onder:
lo1.
pee
1)
overg. ww.
spelen.
Den pikin e pee bali.
2)
overg. ww.
vieren.
Alaten den sama e pee a Bookode, da den e dansi e meke piisii.
Zie:
piisii;
poolo.
gadu pee
znw.
rituele dans.
Den sama komoto go a Ndyuka a Diitabiki fu go pee a gadu pee.
Zie:
gadu2.
Van: EN.
Etym.:
play
.
peefuu
overg. ww.
durven.
Yu á mu peefuu kosi gaansama.
peesi
znw.
plaats.
A peesi pe u koti goon na swampu.
go a peesi
eufemisme voor naar de WC gaan.
Te wan sama taki a wani go a peesi, wani taki, a wani go a wensei.
Zie:
wensei.
manpeesi
znw.
penis; mannelijk orgaan.
Anga wan manengee manpeesi ai pisi.
Female:
umanpeesi.
peesi peesi
znw.
Den Bakaa be lobi go a den peesi peesi.
senpeesi
znw.
Den sama fu Ndyuka e wei wan pangi efu kamisa fu tapu den senpeesi.
Ala libisama fu goontapu e pisi anga den senpeesi.
syn:
manpeesi;
umanpeesi.
Zie:
pisi2.
wooko peesi
znw.
Wan wooko peesi na a peesi pe den sama e du a wooko.
Van: GE.
Etym.:
place
.
peeti
znw.
bord.
Wan peeti na a seefi enke wan pala, di i sa poti nyanyan nyan.
syn:
pala1.
Zie:
beenki2.
Van: EN.
Etym.:
plate
.
pei
onoverg. ww.
kunnen; in staat zijn.
Zie trefwoord: poi.
peipi
znw.
pijp.
Van: GE.
Etym.:
pijp
.
Peitilisi
znw.
de zpostel Petrus, een van de discipelen van Jezus.
Peitilisi na wan fu den man di Masaa Gadu wooko anga en fu sikiifi tu Beibel biifi.
Zie:
Pawles.
peli
znw.
gloeilamp.
Te neti, da na den peli e kiin a hii osu.
Zie:
abeni2;
faya;
lampu.
Var.:
peili.
Van: DU.
Etym.:
peer
.
pemba
znw.
witte porseleinaarde/klei gebruikt bij bepaalde rituelen.
Pemba na wan weti tokotoko di den sama e dee, da den e meke obiya.
Zie:
obiya;
tokotoko.
pen1
2)
znw.
pijn.
Den tata fu wi di be de a saafu, be e fii pen.
Di en futu booko, ai bali, bika ai fii pen.
syn:
sikin ati.
2)
overg. ww.
pijnigen; martelen.
Feifi mun langa den be mu pen den gi den sikin ati. (Kon A Kiin 9:5a)
Van: GE.
Etym.:
pain
.
pen2
znw.
stal.
Wan pen na wan pikin osu, pe i sa poti kaw.
Zie:
koi2.
kaw pen
znw.
koeienstal.
A ini wan kaw pen den sama e poti kaw.
koo pen
znw.
Wan koo pen na a peesi pe den sama e poti koo.
Van: EN.
Etym.:
pen
.
pende
1)
onoverg. ww.
gevlekt; gespikkeld.
Bubu sikin pende, bika a abi somen kololu.
2)
znw.
vlek; spikkel.
pende pende
onoverg. ww.
licht gevlekt zijn.
A dagu á baaka, a tan pende pende.
3)
overg. ww.
gevlekt; gestippeld.
Mi pende a empi fu mi anga ala sowtu felifi.
Van: IB.
Etym.:
pinto
.
Penpen1
znw.
Johan Adolf Pengel, bekend Surinaams politicus.
Penpen na be a gaan edeman fu NPS, di den Ndyuka sama be lobi sitemu gi.
penpen2
znw.
grassoort.
Penpen na wan sowtu gaasi di e goo enke bambusi.
Zie:
bambusi;
tutu1.
pepee
znw.
peper.
Pepee na wan sii di e boon yu a yu mofu, te i nyanmi en.
pepee sani
streng.
Son sama bali de kaba taki, mi e sikiifi pepee sani anga ala taanga taki. (2 Kol. 10:10a)
baaka pepee
znw.
zwarte peper.
Van: GE.
Etym.:
pepper
.
pesi
znw.
bruine bonen.
Te den sama boli pesi, mi lobi nyan ipi moo enke san mi gwenti.
peti
znw.
bron; put.
Na ape Jakopu be abi wan peti wataa fi en di de a pe te enke tide. (Jn. 4:6a)
Van: GE.
Etym.:
pit
.
pii1
[píì]
overg. ww.
schillen.
Mi e pii buba puu na a kasaba.
syn:
keebi.
pii2
[píí]
idiofoon.
ideofoon dat stilte of zonder beweging beschrijft.
Te wan sama dede, da ai de pii, a nái seke seke moo.
Piika
znw.
een van de 12 stammen van de Aukaners.
2)
znw.
toestemming.
Mi dda á gi mi pikin sisa piimisi fu kon ya.
syn:
pasi1.
Zie:
okasi.
Van: EN.
Etym.:
permission
.
piin
znw.
injectie.
Te i siki go a dataa, da a sa sutu i wan piin.
syn:
sipoiti.
Zie:
peliki;
sutu.
Van: EN.
Etym.:
pin
.
piipii
1)
bw.
naakt.
Na piipii u kon a goontapu. Da na piipii wi o gwe ya baka. (1 Tim. 6:7)
2)
bnw.
helemaal afgeschild.
Wan piipii apeesina, na wan apeesina di den pii puu a hii buba.
3)
bnw.
kaal.
Piipii ede nái tyai kuku patu.
piisenti
znw.
kadootje.
syn:
kado.
Van: GE.
Etym.:
present
.
piisii
1)
bnw.
vreugde, blij, plezier, pretmaken, tevreden.
Masipasi na wan gaan piisii dei fu nyan diingi.
syn:
lafu;
ant:
kee;
tyali.
Zie:
fesa;
pee;
poolo.
2)
onoverg. ww.
blij zijn; plezier maken.
Mi e piisii, bika mi sabi taki, Saanan kondee o kon bun baka.
syn:
beleiti;
ant:
tyali.
3)
znw.
blijdschap.
meke piisii anga wan sama
iemand een compliment geven.
Efi i taigi wan sama taki a á moi, da a o mandii, bika yu á meke piisii anga en.
Van: DU.
Etym.:
plezier
.
piiti
onoverg. ww.
scheuren; splijten.
Te wan koosi fi yu piiti, da i mu nai en, fu den á si yu sikin.
ant:
nai.
A ná udu piiti mi!
ik heb ook gevoelens!
Ná kosi mi moo, mi e fii tu, bika a ná udu piiti mi!
Van: EN.
Etym.:
split
.
piki1
1)
onoverg. ww.
antwoorden.
Di mi yee mi mma e kai mi, ne mi piki.
Zie:
taki1.
2)
onoverg. ww.
Te den sama e taki a kuutu, da wan man de di e piki.
pikiman
znw.
ant:
takiman.
3)
znw.
antwoord.
Gi mi wan piki a tapu fu a akisi di mi poti gi yu ya, o si.
ant:
akisi1.
4)
overg. ww.
verslag uitbrengen.
Mi o piki Sa Lomina taki mi si Baa Kodyo anga wan lebi uman a Maseilanti.
Van: EN.
Etym.:
speak
.
piki2
overg. ww.
oppakken; verzamelen.
Te mi weki mamanten, da mi e go piki manyan.
Van: EN.
Etym.:
pick
.
pikiman
znw.
iemand die antwoord geeft bij Aukaanse bijeenkomsten.
Zie trefwoord: piki1.
pikin
1)
znw.
kinderen, kind, kinds.
Baa Kodyo abi sigisi pikin fu solugu.
ant:
gaansama.
Zie:
Zie tabel onder:
famii.
gadu pikin
geestelijk gehandicapt kind; geestelijk gehandicapt persoon; vooral doelend op een kind.
syn:
tone.
puu pikin a doo
feest voor een acht-dagen-oud-kind, als de moeder en het kind nu het huis waar het kind geboren is uitkomen.
bakapikin
znw.
“Dyuka” na a nen di den taa sama di nái tan a Busi Kondee, e teke fu kosi den bakapikin fu den lowe saafu.
2)
bnw.
klein.
Mi dda meke wan pikin boto fu feifi futu.
ant:
gaan.
Zie:
nyoni.
pikin pikin
langzamerhand.
Na pikin pikin mi o go e kibii mi moni, fu te mi doo wan miliyon kolu.
syn:
saafi saafi.
pikinso
znw.
Gi mi wan pikinso fu a sani di i e nyan de!
pikintoin
bnw.
klein (beetje).
Da u á mu si a falisi leli enke na wan pikin sani. Bika ai wooko enke a nongo di koti taki, wan pikintoin sowda taanga sai, fu faandi a hii bolon. (Gal. 5:9)
3)
bnw.
jong.
Den pikin umanpikin fu Ndyuka be lobi wei kaala a den nekilasi.
Zie:
yonkuu.
Van: IB.
Etym.:
pequeno
.
2)
znw.
Zie trefwoord: foo.
pikin nefi
znw.
klein mesje gebruikt voor houtsnijwerk.
Zie trefwoord: nefi.
2)
Zie trefwoord: pikin.
idioom.
langzaam maar zeker.
pikin woon
Zie trefwoord: woon.
idioom.
eufemisme voor penis van een jongen.
pikinmoo
1)
bw.
binnenkort; straks; zo meteen.
Pikinmoo, baka tu miniti, mi o gwe a Foto.
syn:
dyonson.
pikinwan
1)
znw.
jonger; junior.
Wan sama di abi tin yali, na pikinwan fu wan sama di abi twenti yali.
ant:
gaanwan.
2)
znw.
de kleinere.
Yu á mu teke a pikin bangi gi mi, ma na a pikinwan mi wani.
ant:
gaanwan.
3)
znw.
de kleinste; de laagste; de minste.
Sama fu u di wani de a moo heiwan mu de a moo pikinwan a u mindii. (Mk. 9:35b)
ant:
heiwan.
pilen
znw.
witte pirana.
Pilen na wan fisi di meke enke kumalu, ma a di na a abi pikinso lebi, da ai nyan sama ogii.
Van: AI.
Etym.:
piraya
.
pilisisi
bw.
precies; exact.
Di mi á go pilisisi enke fa a man soi mi, ne mi lasi gwe te a wan taa sitaati.
syn:
soifili.
Van: GE.
Etym.:
precies
.
pina1
1)
[píná]
onoverg. ww.
arm zijn.
Efu wan sama ná abi nyanyan fu nyan anga koosi fu weli, da ai pina.
ant:
gudu.
Zie:
lasaa;
pooti.
2)
onoverg. ww.
een tekort hebben; gebrek.
Na fu di sukuu pina na a kondee meke a dii so.
ant:
fuu;
ipi.
Zie:
mankei.
3)
overg. ww.
lijden; zich afbeulen.
A man á poi du a wooko, ai pina enseefi e booko en ede.
Zie:
sitaafu.
Van: GE.
Etym.:
pinaar
.
pina3
1)
[pínà]
znw.
speld; veiligheidsspeld.
Anga wan pina den e weli pikinengee pisi duku.
2)
overg. ww.
vastspelden.
Di a yapon fu a pikin umanpikin piiti, ne a pina en oli, fu a á lon kai.
Van: EN.
Etym.:
pin
.
Pinasi
znw.
een van de 12 stammen van de Aukaners.
Zie:
Zie tabel onder:
lo1.
pinda
znw.
pinda.
Pinda na wan sani di den Ndyuka sama e paandi, da ai meke nyanyan a ondoo doti.
fonfon pinda
znw.
gestampte pinda; pindakaas.
Fonfon pinda na pinda di den sama fon a ini mata.
syn:
pinda kasi.
Van: AF.
Etym.:
phinda
.
pingi
1)
overg. ww.
knijpen.
A pikin pingi Sa Lomina ne en baka mindii.
pingi ain
knipperen; in een oogwenk.
Ne didibii tyai en go a wan gaan hei peesi, ne te fi i pingi ain opo, ne a soi Masaa Jesesi ala den kondee kondee fu goontapu anga ala den gudu fu den. (Lk. 4:5a)
2)
overg. ww.
voorspellen; van tevoren laten weten.
Da na so den wowtu fu Masaa Jesesi be kon tuu. Bika a be pingi den a fesi pilisisi fa a dede fi en be o dede. (Jn. 18:32)
Van: AF.
Etym.:
ping
.
pingo
znw.
bosvarken; zwijn.
Pingo na wan meti di gei agu, ma a nái tan a ganda enke agu.
Zie:
agu;
he;
kapuwa;
pakila.
Van: AI.
Etym.:
pyingo
.
pipa1
znw.
pistool.
A sikowtu puu en pipa sutu a fufuuman kii.
syn:
pisitoo.
Zie:
goni;
kandu2;
kuguu.
Van: GE.
Etym.:
pipe
.
pipa2
1)
overg. ww.
roken.
Baa Kodyo e pipa tu paki sikaleti wan dei.
Zie:
sikaleti.
pipi
znw.
mannelijke genitalieen.
Ala manengee abi wan pipi fu den pisi puu wataa a ini den sikin ini.
syn:
manpeesi;
titii.
Zie:
pikin woon.
pisi1
1)
znw.
stuk.
Mi akisi en fu a gi mi wan pisi beele.
syn:
afu;
paa1;
ant:
hii1.
pisi pisi
bnw.
Mi teke den pisi pisi beele fu nyan.
2)
znw.
dorpsdeel.
Van: EN.
Etym.:
piece
.
2)
znw.
urine.
Den sani enke pikin woon di e toon Aids e tan a ini wan sama buulu, pisi, sani wataa, wataa mofu anga wataa ain.
Van: EN.
Etym.:
piss
.
pisiten
znw.
tijdsduur; periode.
Na a seefi pisiten de Johanisi a Dopuman be de a ini a gaan sabana fu Judeja Kondee e bali a bosikopu fu Masaa Gadu... (Mt. 3:1)
Fisi e nyan uku na a pisiten fu a yali ya.
pisitoo
znw.
pistool.
Den sikowtu e tyai wan pikin pisitoo goni a den sikin.
Zie:
goni.
Van: GE.
Etym.:
pistool
.
pityeli
znw.
Indonesisch groente gerecht.
Pityeli na wan sani di den Yampaneisi e meke anga kowsubanti anga goo pesi anga taa taa sani.
Zie:
kowsubanti;
pesi.
Van: IN.
Etym.:
petyel
.
pobiki
znw.
pop.
Wan pobiki na wan sani di meke enke libisama, ma a nái boo.
poi
onoverg. ww.
kunnen.
Tu kodo sama wawan á poi feti anga tin dunsu man.
Zie:
kan1;
man2.
Var.:
pei.
Van: IB ?
Etym.:
pode
.
siton poisi
znw.
steenpuist.
Siton poisi bigi moo poisi, da ai abi tyaipi matee a ini.
syn:
yoyo.
Zie:
matee.
Van: GE.
Etym.:
puist
.
poki
znw.
pokken.
Van: GE.
Etym.:
pock
.
poku
znw.
muziek, plaat.
Mi lobi aliki keliki poku.
Zie:
dansi;
palati;
singi.
Van: GE ?
Etym.:
polka
.
poli
1)
onoverg. ww.
bederven, vervuild zijn.
A fisi poli te, ai tingi faan.
ant:
bun.
Zie:
loto1;
tingi.
2)
overg. ww.
verkwisten; verspillen.
Sa Lomina e poli moni, a dati meke Kodyo nái gi en moni.
syn:
fuumolusu.
3)
bnw.
verwend; slecht-gemanierd.
Ala poli pikin e kosi gaansama.
syn:
goofu;
saanti1;
ant:
lesipeki;
manii.
Van: EN.
Etym.:
spoil
.
politiki
overg. ww.
zwendelen; bedriegen; bedotten.
A man dyote en nyanmi en moni, da a koli en kisi.
syn:
dyote;
koli.
pompu
1)
overg. ww.
oppompen.
Mi pompu a bali kon taanga baka, bika ala a winta be komoto a ini.
Zie:
winta.
2)
znw.
luchtpomp.
3)
onoverg. ww.
heethoofdig zijn.
A man pompu te, ai wani feti anga a taawan.
Zie:
ligei.
Van: GE.
Etym.:
pump
.
pon
znw.
pom (soort voedsel).
pondo
znw.
sloep; schuit ; ponton.
Wi abaa Saanan liba anga a gaan pondo kon a Foto.
Zie:
boto1;
feli;
sipi.
Van: GE.
Etym.:
pont
.
ponsu1
znw.
paal; zuil; post.
Na ponsu e oli wan osu taampu.
Var.:
posutu.
Van: GE.
Etym.:
post
.
ponsu2
overg. ww.
gif in een rivier doen om vissen te vangen.
Di wi ponsu a liba, ne tyaipi fisi dede.
Zie:
bumbi2;
neko;
onti.
Van: EN.
Etym.:
poison
.
pontu
znw.
ongeveer een pond.
Wan pontu, na feifi ondoo galan.
Tu pontu, na wan kilo.
Zie:
galan;
kilo.
Van: GE.
Etym.:
pond
.
Poolokaba
znw.
dorp aan de Tapanahony Rivier.
pooti
1)
onoverg. ww.
arm zijn.
Te wan sama ná abi nyanyan fu nyan anga koosi fu weli, da a pooti.
ant:
gudu.
Zie:
lasaa;
mofina;
pina1.
2)
tw.
Arme drommel!; wat sneu.
Pooti fu Da Seliga baa, na soso kaali den e muliki en.
syn:
mofina.
Van: EN.
Etym.:
poverty
.
posi
znw.
puist.
Van: DU.
Etym.:
puistje
.
poti
1)
overg. ww.
zetten, neerleggen.
Sa Lomina poti nyanyan gi Baa Kodyo fu nyan.
ant:
puu.
2)
overg. ww.
vastmaken.
Papai na den tu sani, di yu e poti gi boto, fu wataa á go a ini.
3)
overg. ww.
vastleggen; besluiten; plannen.
Lanti poti weiti taki, ná wan sama mu waka a sitaati baka sigisi yuu.
Van: EN.
Etym.:
put
.
poti a baaka
Zie trefwoord: baaka.
idioom.
figuurlijk gebruikt voor een vereiste rouwperiode.
2)
Zie trefwoord: tiki.
idioom.
op een voetstuk plaatsen.
poti ede
Zie trefwoord: ede1.
idioom.
zichzelf toeleggen op.
poti mofu
Zie trefwoord: mofu.
idioom.
iemand een vrouw beloven om mee te trouwen.
poti mofu a boliman
idioom.
afgesproken huwelijk gemaakt door de ouders van het meisje; een huwelijk arrangeren.
Zie trefwoord: boliman.
powa
znw.
kracht; macht.
Van: EN.
Etym.:
power
.
pusu
overg. ww.
schuiven; duwen; duwen; wegduwen.
Di mi akisi a man fu mi pasa, di a á wani, ne mi pusu en puu na a pasi.
syn:
toto1.
Van: EN.
Etym.:
push
.
Putugisi
znw.
iemand uit Portugal.
Den Potugisi na wan gudu kulu sama fu Saanan di abi den gaan wenkii.
Zie:
Dyu.
Var.:
Potugisi.
puu
1)
overg. ww.
weghalen, verwijderen.
Te i puu i koosi a yu sikin, da i de pii pii.
Mi bai wan nyun buuku, puu a wenkii.
ant:
poti.
Zie:
figi.
2)
overg. ww.
redden (van gevaar).
Didibii kon fu kon tesi mi anga siki, ma Masaa Gadu puu mi ne en ana.
3)
overg. ww.
peddelen.
Da Sonobi e puu en boto anga pali go a Ndyuka.
4)
overg. ww.
scheren.
Te wan sama e puu en kobe wani taki, ai puu en baka neki uwii.
Van: EN.
Etym.:
pull
.
puu a doo
1)
Zie trefwoord: doo1.
idioom.
binnen brengen (??).
2)
Zie trefwoord: doo1.
idioom.
naar buiten brengen.
puu ain
Zie trefwoord: ain1.
idioom.
vermijden; uit de weg gaan.
puu bee
Zie trefwoord: bee.
idioom.
een zwangerschap afbreken.
puu kaasi
Zie trefwoord: kaasi2.
idioom.
berispen; vermanen; waarschuwen.
2)
Zie trefwoord: mofu.
idioom.
een vloek wegnemen.
puu uwii
Zie trefwoord: uwii2.
idioom.
vermanen; waarschuwen.
puubei
onoverg. ww.
proberen.
Te i pikin siki, tyai en go a dataa. Ná puubei fu deesi en iseefi.
Van: DU.
Etym.:
proberen
.
puulu1
znw.
luchtbellen in het water.
A wataa e booko puulu, dyonson a o kuku.
puulu2
znw.
soort bijl voor het uithollen van boomstammen.
Wan puulu na wan wooko sani enke ho fu meke boto.
Zie:
ho.
© Copyright SIL 2003