P - p

paa1 [pàà] znw. de helft. Mi piiti wan paa fu a apeesina gi a boi. Zie: pisi1. Var.: pisi paa.
paa paa samen. Van: GE. Etym.: paar .
paa2 [páá] idiofoon. A man kisi a boi paa ne en ana oli kankan, a á poi komoto.
paa3 overg. ww. betalen. Zie trefwoord: pai1.
paa paa Zie trefwoord: paa1. idioom. samen.
paadon znw. vergeving, pardon. Di a naki mi anga a tiki, mi á naki en baka, mi gi en paadon. ant: sitaafu. Zie: begi.
akisi paadon Zie: piimisi; soli1.
gi paadon jezelf verontschuldigen. Zie: piimisi; soli1. Van: GE. Etym.: pardon .
paaka znw. parkiet. Wan paaka na wan foo, di gei papakai, ma a di na a á bigi so. Zie: dyabaa; papakai. Van: AF. Etym.: m-paka .
paaleli znw. paarl. Den twalufu doo be meke anga wan gaan dii dyamanti siton den e kai, paaleli. (Kon A Kiin 21:21a) Van: GE. Etym.: pearl .
paalu bubu znw. soort wilde kat. Zie trefwoord: bubu.
Paamaka znw. de Paramakkaners van Oost-Suriname. Den Pamaka sama e tan a Langatabiki anga den kondee di de lontu Langatabiki. Var.: Pamaka.
Paamaka (liba) znw. het geografische gebied der Paramakkaners.
Paamaka (tongo) znw. de Paramakkaanse taal. Paamaka na a tongo di den sama fu Gaaman Forster e taki.
Paamaka (liba) znw. Zie trefwoord: Paamaka.
Paamaka (tongo) znw. de Paramakkaanse taal. Zie trefwoord: Paamaka.
paamisi overg. ww. beloven. Te i taigi wan sama taki yu o du wan sani gi en, da na paamisi i paamisi en.
paana znw. golf. A yuu di den e gwe, a wataa e seke te! Den gaan paana e naki kon a ini a boto ogii ogii. (Mt. 8:24a)
paandasi znw. dorpsgemeenschap. Da Amoomi bali basiya kai a hii paandasi fu kon a wan kuutu. Zie: ganda; kondee; lanti. Van: GE. Etym.: plantage .
paandi overg. ww. planten. Den kalu di mi paandi tu wiki pasa, goo kon a tapu doti kaba. ant: koti. Van: GE. Etym.: plant .
paanga znw. plank, planken. Wan osu fu paanga, e boon esi esi, moo enke wan fu siton. Zie: udu. Van: GE. Etym.: plank .
paansu 1) znw. scheut; twijgje. Mi fende wantu baana paansu fu go paandi a mi goon. Zie: sii1.
2) znw. zaad. Wan sama gi mi wan wataamun paansu fu paandi. syn: sii1.
3) znw. nakomelingen. Van: DU. Etym.: plantsoen .
paapa znw. papa; vader. Efi i taki wan man na i paapa, da na aseefi enke te i be o taki, a man na i dada. syn: dada; tata2; Female: mama2.
paasaa znw. omheining; schutting; hek. Zie: dyali; sikotu. Van: GE. Etym.: palisade .
paasoo znw. parasol; paraplu. Van: GE. Etym.: parasol .
paata1 1) onoverg. ww. dun zijn (niet dik). Wan paanga fu wan sentimeiti á bun fu meke osu, bika a paata tumisi. syn: deni; ant: deki.
2) overg. ww. plat zijn. A gaan hei osu boon te, a paata a doti papapaa. Van: DU. Etym.: plat .
paata2 overg. ww. bestijgen (om een ei te bevruchten); dekken. A kakafoo e paata a uman foo.
paata awasa Zie trefwoord: awasa. idioom. de awasa dansen.
paata baka wagi znw. sportwagen. Zie trefwoord: wagi.
paata ede znw. soort vis. Zie trefwoord: ede1.
Paati1 [páátì] znw. Rooms katholieke priester; pater. Na den edeman fu Lomusu keliki wi e kai: “Paati”. Zie: Anitii; Dominei; Lomusu. Var.: Paatili. Van: GE. Etym.: pater .
paati2 1) [pàátí] overg. ww. uitdelen; verdelen. Sa Lomina e paati nyanyan gi ala den pikin fu a kondee.
2) znw. vork; scheiding; vertakking; scheidslijn. Na a paati fu den tu liba de wi o meke kondee. Mofu wataa na a paati fu liba anga soo.
3) onoverg. ww. scheiden. Te wan uman anga wan man paati, wani taki, den nái libi anga denseefi moo.
4) overg. ww. apart, gescheiden houden. Den sikowtu paati den tu man di be e feti, fu den á feti moo. Van: GE. Etym.: part .
paati bee Zie trefwoord: bee. idioom. voorkeur voor de familie.
paati fasi znw. onenigheid. Zie trefwoord: fasi1.
paati fatu Zie trefwoord: fatu. idioom. mensen aan het lachen maken.
paati mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. mondeling de boodschap doorgeven.
Paatili znw. Rooms katholike priester; pater. Zie trefwoord: Paati2.
paawisi znw. zwarte kalkoen. Paawisi na wan foo fu busi di baaka, da en mofu taya. Zie: maain; mama foo.
pai1 1) [pàì] overg. ww. betalen. Te yu bai sani, da i mu pai fosi i sa teke den sani. Zie: bai; bolugu; yuu2. Var.: paa3.
2) overg. ww. belonen. Efi i fende a tasi fu mi di lasi gi mi, da mi o pai yu. Van: EN. Etym.: pay .
pai2 1) [pàì] znw. schoonvader. Te wan uman libi anga a manpikin fu wan dda, da a dda na a uman pai. Te wan man libi anga a umanpikin fu wan dda, da a dda na a man pai. Female: main.
2) znw. schoonzoon. Te wan man libi anga a umanpikin fu wan dda, da a man na a dda pai. Te wan man libi anga a umanpikin fu wan mma, da a man na a mma pai. Female: main.
gaan pai znw. Female: gaan main. Van: IB. Etym.: pai .
pai3 [páí] idiofoon. ideofoon voor slaan met de platte hand. Sa Lisa naki a pikin ne en gogo pai.
paiman 1) znw. betaling; schuld. Mi abi wan paiman fu dii dunsu kolu, fu pai Baa Kodyo. Zie: pai1.
de a paiman
2) znw. straf; boete. Da Dondo kisi en paiman fu ala a ogii di a be du. syn: sitaafu. Zie: pina1.
3) znw. beloning. I o kisi i paiman fu ala bun di i du. Van: EN. Etym.: payment .
paitei znw. partij. Ne a kownu sende futuboi go kai wan paitei sama, fu kon nyan toow osu. (Mt. 22:3b) Van: GE. Etym.: party .
pakila znw. pecari of bisamzijn. Pakila na wan meti di gei agu, ma a nái tan a ganda enke agu. Zie: agu; he; kapuwa; pingo. Van: AI. Etym.: pakira .
pakisei 1) overg. ww. (na)denken; plannenmaken. A pakisei san a mu du, fu di a lasi ala en moni. syn: denki; membee; sintin; ant: feegete. Var.: pakiseli.
2) znw. gedachten. A sama de pakisei á bun, bika ai denki soso ogii. syn: denki; fusutan; mazonzon; tonton1.
pakiseli overg. ww. denken; verbeelden. Zie trefwoord: pakisei.
pakusi znw. zalm soort. Pakusi na wan fisi di meke enke kumalu, ma a di na a tan lebi lebi. Zie: kumalu; pilen.
pala1 [pàlá] znw. bord. Wan pala na a seefi enke wan peeti, di i sa poti nyanyan nyan. syn: peeti. Zie: beenki2.
teepala znw. Go taigi kownu taki, i wani a ede fu Johanisi a Dopuman a wan teepala tapu. (Mt. 14:8B) Van: EN. Etym.: platter .
pala2 [pálá] idiofoon. ideofoon dat snelle aktie beschrijft. A opo taampu pala.
palaki overg. ww. plakken; vastkleven. Di a buku fu mi piiti, ne mi palaki en baka. ant: piiti. Zie: lasi2; miti1. Van: DU. Etym.: plak .
palati znw. muziek plaat. Di a man fuuyali, ne a meke den kon daai palati gi en. syn: poku. Zie: singi. Van: DU. Etym.: plaat .
paleisi znw. paleis. Ala suudati a kownu paleisi ya doo ala taa sama dise seefi kon sabi saide mi de a dunguu osu. (Fil. 1:13a) Van: GE. Etym.: paleis .
pali znw. peddel. Te yu e go a goon, da anga wan pali yu e puu a boto. Zie: boto1; muntolu. Van: EN. Etym.: paddle .
pali boto znw. peddelboot; uitgehouwen kano. Zie trefwoord: boto1.
pali udu znw. hout gebruikt voor het maken van peddels. Zie trefwoord: udu.
palon znw. palm. Ne den teke palon taka oli a den ana, ne den go a doose go miti en a pasi. (Jn. 12:13a) Van: GE. Etym.: palm .
Pamaka znw. de Paramakkaners in het oosten van Suriname; de Paramakkaners van Oost-Suriname. Zie trefwoord: Paamaka.
pampila 1) znw. papier. Sikiifi ala sani a pampila meke wi á feegete den. Zie: kaliton.
booko pampila een brief lezen. Sa Nkoono kai Sa Atiyan fu a kon booko a pampila fi en gi en, bika a á sabi leisi. ant: meke pampila. Zie: biifi.
meke pampila een brief schrijven. ant: booko pampila. Zie: biifi.
sabi pampila een opleiding genoten hebben. Zie: koni; leli1.
2) znw. diploma; dokument.
kisi pampila slagen. Van: GE. Etym.: papier .
pampila nen znw. Westerse naam. Zie trefwoord: nen.
pampu znw. pompoen. Zie trefwoord: pampun.
pampun znw. pompoen. Pampun meke enke wataamun, ma a di i mu boli en fosi i nyanmi en. Zie: wataamun. Var.: pampu. Van: GE. Etym.: pompoen .
pan kuku znw. pannekoek. Zie trefwoord: kuku2.
pangi znw. omslagdoek die reikt tot de knieen. Den uman fu Busi Kondee e wei pangi a den mindii saka go a ondoo. Male: kamisa. Zie: koto; kwei.
gi pangi
teke pangi
wei pangi een volwassen vrouw worden. Male: wei kamisa.
tapu i pangi soort doornstruik. Van: IB ? Etym.: panho .
pangi uman znw. volwassen vrouw. Zie trefwoord: uman.
pantan bnw. bang; angstig, in de war zijn. Di a man si a sineki, ne a pantan te, a bigin bali kai sama. syn: dyombo; sikeleki. Zie: feele.
panya 1) onoverg. ww. verspreiden; uitspreiden. Di a gaan feti doo na a kondee, ne ala sama panya. Zie: paati2.
2) overg. ww. vernielen; plat maken. A gaan opalani naki a hii osu panya kii den sama. Zie: booko.
3) overg. ww. verpletteren; verbrijzelen. Baa Selon naki en finga panya manyawn. Zie: masi1.
Papa1 [pàpá] znw. respectvolle term voor 'Meneer'. Papa Alamboi anga Papa Sangai feti te a bigi. Female: Mama1. Van: AF. Etym.: papa .
papa2 1) [pápá] znw. kinder voedsel bijv. pap. Mi boli papa gi a pikin fu sigisi mun.
gi pikin papa de kleine te eten geven.
bolon papa znw.
kwakilowsu papa znw. havermoutse pap.
2) onoverg. ww. erg zacht zijn. A man nati a doti te, ne a papa kon toon tokotoko, safu petee. Van: DU. Etym.: pap .
papa3 znw. zijkant van een boot. Zie trefwoord: papai1.
papa alisi znw. rijstpap. Zie trefwoord: alisi.
papa sineki znw. Boa Constrictor. Zie trefwoord: sineki.
Papagadu1 znw. tapijtslang. Papagadu na wan gaan sineki di son libisama e dini enke wan gadu. syn: Dagwe1; Fodu1. Zie: gadu2; wenti. Van: AF and GE. Etym.: popo god .
papagadu2 znw. boa constrictor. syn: dagwe2; fodu2; papa sineki. Zie: mboma.
papai1 znw. papajahout; zijbalk van een boot. Papai na den tu sani, di yu e poti gi boto, fu wataa á go a ini. Zie: boto1. Var.: papa3.
papai2 znw. papaja vrucht of boom. Papai na a sii fu wan bon di i sa nyan. Van: AI. Etym.: kapaja .
papakai znw. papagaai. Papakai na wan guun guun foo di den sama e kweki, da a taki enke libisama tu. Zie: dyabaa; paaka. Van: DU. Etym.: papegaai .
papakai sineki znw. papagaai slang. Zie trefwoord: sineki.
pasa1 1) onoverg. ww. passeren, voorbij gaan. A montolu boto lei pasa a pali boto, bika a moo gaw.
koti pasa go doorheengaan. A man koti ala den man pasa go lai a bali a ini a goal. syn: sai3.
2) bw. voorbij; langs. Mi waka pasa na a beele wenkii doo mofu.
denki wan sama pasa iemand doorzien. Te wan sama taki a denki wan sama pasa wani taki, a sama sabi kaba san a taa sama wani du. Zie: sabi. Van: GE. Etym.: pass .
pasa2 onoverg. ww. plaatsvinden; gebeuren. San pasa anga Maakusi meke ai kee so? Te wan dede sama weki baka, da na wan wonduu pasa de.
San pasa? vraagw. waarom (lett. wat is er gebeurd?). San pasa meke yu e lon e bali e kon a mi ya so? syn: saanti2; saide.
Pasa komoto ya! Zie trefwoord: komoto. idioom. Kom eruit!
pasa maiki Zie trefwoord: maiki. idioom. het uiterste bereiken; tot het uiterste.
pasa peesi Zie trefwoord: peesi. idioom.
pasa wan sama mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. ongehoorzamen.
pasensi znw. geduld, geduld hebben. Yu mu abi pasensi fi i sa libi a ini a goontapu ya.
oli pasensi geduld hebben. Efi yu ná oli pasensi, yu o go a sitaafu, bika i o du san i á mu du. Van: EN. Etym.: patient .
pasi1 1) znw. straat, weg, pad, laan. Saamaka sitaati na wan pasi pe oto e lei. syn: sitaati.
A kai a pasi gi en. Alles gaat goed voor hem.
fufuu pasi een omweg maken. Da na a waka de, mi o fufuu pasi kon luku u de. (Lom. 15:28b)
koti (pasi) gi wan sama uitwijken om iemand uit de weg te gaan. Pikinmoo a wagi naki Da Yolu, ma a di a man koti gi en.
lasi pasi verdwalen.
goon pasi znw. pad naar de kostgrond.
2) znw. toestemming. Mi dda gi mi pasi fu mi go a Foto. Van: EN. Etym.: pass .
pasi2 znw. maal; keer. onmen pasi i go a Foto kaba? Samson na be wan taanga Dyu di be e fon tyaipi sama awan pasi. syn: boo3; leisi2; toon2.
pasi fowtow znw. paspoort foto. Zie trefwoord: fowtow.
pasi pasi bw. net; zojuist. Na pasi pasi mi kon ya, a á kisi tin miniti ete. syn: dyonson dyonson. Van: DU. Etym.: pas .
pasuma overg. ww. verstikken. Afu fu a sii kai a ini maka. Da di den goo kon anga den maka makandii, ne den maka pasuma den kii. (Lk. 8:7) syn: tyoko.
Pata znw. een van de 12 stammen van de Aukaners.
pata znw. tennis schoenen. Zie: Zie tabel onder: lo1.
pataka znw. karper. Pataka na wan fisi di meke enke nyamaa, ma a di na a moo nyoni. Zie: nyamaa.
patata tetei znw. touw gemaakt van aardappel wortel. Zie trefwoord: tetei.
patawa znw. palm soort. Patawa na wan sii di meke enke komu, ma a di na en sii moo bigi. Zie: apodon; komu; pina2.
I gaan ain enke patawa (sii)! Belediging: Jij met je grote ogen als een palm zaad! Van: AI. Etym.: patawa .
patoon znw. patroon. Zie: agaa2; katusu; kuguu; lai3. Van: DU. Etym.: patroon .
patu znw. pot. Ala sama e boli alisi a ini patu.
futu patu kamer po. syn: baka osu patu; doodo; neti patu; pow.
neti patu kamer po. syn: doodo; kelenki; pow.
baka osu patu znw. syn: doodo; futu patu; neti patu; pow.
beenki patu znw.
doti patu znw. Wan doti patu na wan patu di meke fu doti.
sipali patu znw. Wan sipali potu na wan sani pe i sa kibii moni a ini, fu den á go teke en makiliki. Van: GE. Etym.: pot .
Pawles znw. de apostel Paulus in het Nieuwe testament. Pawles na wan fu den man di Masaa Gadu wooko anga en fu sikiifi somen Beibel biifi. Zie: Peitilisi. Var.: Pawlesi.
Pawlesi znw. Zie trefwoord: Pawles.
paye znw. Javaanse man. Wan paye na wan man Yampaneisi. Male: maye. Van: IN. Etym.: paé .
pe 1) bw. waar. Pe mi poti mi buuku, mi á poi fende en? Zie: ape; peesi. Var.: on pe.
ala pe bw. Ala pe a go ai meke toobi.
2) bw. wanneer. Pe mi poti mi buuku, mi á poi fende en? Zie: te1. Van: GE. Etym.: place .
(pe) fu vw. in plaats van. Zie trefwoord: fu2.
pe i kumba tetei beli Zie trefwoord: kumba. idioom. geboorteplaats; inlander; iem. uit het land zelf.
Pedii znw. een van de 12 stammen van de Aukaners. Zie: Zie tabel onder: lo1.
pee 1) overg. ww. spelen. Den pikin e pee bali.
pee wan sama iemand bespelen. Te den sama taki: “I pee wan sama” wani taki, yu á du enke fa yu anga en be taki. Zie: baaka wan sama; doti wan sama; koli wan sama kisi.
Yu e pee anga faya. je speelt met vuur.
2) overg. ww. vieren. Alaten den sama e pee a Bookode, da den e dansi e meke piisii. Zie: piisii; poolo.
gadu pee znw. rituele dans. Den sama komoto go a Ndyuka a Diitabiki fu go pee a gadu pee. Zie: gadu2. Van: EN. Etym.: play .
pee ibiman Zie trefwoord: ibi. idioom.
pee opo kaita Zie trefwoord: kaita. idioom.
pee sani znw. speelgoed. Zie trefwoord: sani.
pee wan sama Zie trefwoord: pee. idioom. iemand misleiden.
peefuu overg. ww. durven. Yu á mu peefuu kosi gaansama.
Peegudu sama znw. naam van een van de twaalf stammen der Aukaners. syn: Lebi Musu.
peesi znw. plaats. A peesi pe u koti goon na swampu.
go a peesi eufemisme voor naar de WC gaan. Te wan sama taki a wani go a peesi, wani taki, a wani go a wensei. Zie: wensei.
pasa peesi onvergelijkelijk; zonder grenzen. syn: pasa maiki.
manpeesi znw. penis; mannelijk orgaan. Anga wan manengee manpeesi ai pisi. Female: umanpeesi.
peesi peesi znw. Den Bakaa be lobi go a den peesi peesi.
senpeesi znw. Den sama fu Ndyuka e wei wan pangi efu kamisa fu tapu den senpeesi. Ala libisama fu goontapu e pisi anga den senpeesi. syn: manpeesi; umanpeesi. Zie: pisi2.
tanpeesi znw. Na mi osu na mi tanpeesi. Zie: osu.
umanpeesi znw. Anga wan uman umanpeesi ai pisi. Male: manpeesi.
wooko peesi znw. Wan wooko peesi na a peesi pe den sama e du a wooko. Van: GE. Etym.: place .
peesi kiin Zie trefwoord: kiin. idioom. dageraad; zonsopgang.
peesi peesi znw. veel plaatsen. Zie trefwoord: peesi.
Peesidenti znw. president van een land. Zie trefwoord: Pelesidenti.
peesina znw. sinasappel. Zie trefwoord: apeesina.
peeti znw. bord. Wan peeti na a seefi enke wan pala, di i sa poti nyanyan nyan. syn: pala1. Zie: beenki2. Van: EN. Etym.: plate .
peeti duku znw. theedoek. Zie trefwoord: duku1.
pei onoverg. ww. kunnen; in staat zijn. Zie trefwoord: poi.
peili znw. gloeilamp. Zie trefwoord: peli.
peipi znw. pijp. Van: GE. Etym.: pijp .
Peitilisi znw. de zpostel Petrus, een van de discipelen van Jezus. Peitilisi na wan fu den man di Masaa Gadu wooko anga en fu sikiifi tu Beibel biifi. Zie: Pawles.
Pelesidenti znw. president van een land. I denki taki na wan law sani, fu toon Pelesidenti fu wan hii kondee? Zie: Gaaman; Komisaisi; basiya; kabiten. Var.: Peesidenti. Van: GE. Etym.: president .
peli znw. gloeilamp. Te neti, da na den peli e kiin a hii osu. Zie: abeni2; faya; lampu. Var.: peili. Van: DU. Etym.: peer .
peliki znw. pil; tablet. Di a uman go a dataa, ne a dataa gi en tyaipi peliki fu a diingi. syn: sii2; tabileti. Zie: deesi; piin.
pemba znw. witte porseleinaarde/klei gebruikt bij bepaalde rituelen. Pemba na wan weti tokotoko di den sama e dee, da den e meke obiya. Zie: obiya; tokotoko.
I weti fesi enke pemba! Belediging: Jij met je witte gezicht als porseleinaarde! Van: AF. Etym.: pemba .
pen1 2) znw. pijn. Den tata fu wi di be de a saafu, be e fii pen. Di en futu booko, ai bali, bika ai fii pen. syn: sikin ati.
2) overg. ww. pijnigen; martelen. Feifi mun langa den be mu pen den gi den sikin ati. (Kon A Kiin 9:5a) Van: GE. Etym.: pain .
pen2 znw. stal. Wan pen na wan pikin osu, pe i sa poti kaw. Zie: koi2.
de a pen gestraft worden; tot slaaf gemaakt. syn: de a saafu; pina1; sitaafu; ant: fii2. Zie: bui; fonfon; katibo.
kaw pen znw. koeienstal. A ini wan kaw pen den sama e poti kaw.
koo pen znw. Wan koo pen na a peesi pe den sama e poti koo. Van: EN. Etym.: pen .
pende 1) onoverg. ww. gevlekt; gespikkeld. Bubu sikin pende, bika a abi somen kololu.
2) znw. vlek; spikkel.
pende pende onoverg. ww. licht gevlekt zijn. A dagu á baaka, a tan pende pende.
3) overg. ww. gevlekt; gestippeld. Mi pende a empi fu mi anga ala sowtu felifi. Van: IB. Etym.: pinto .
pende meti Zie trefwoord: meti1. idioom. jaguar.
pende pende onoverg. ww. Zie trefwoord: pende.
Penpen1 znw. Johan Adolf Pengel, bekend Surinaams politicus. Penpen na be a gaan edeman fu NPS, di den Ndyuka sama be lobi sitemu gi.
penpen2 znw. grassoort. Penpen na wan sowtu gaasi di e goo enke bambusi. Zie: bambusi; tutu1.
pepee znw. peper. Pepee na wan sii di e boon yu a yu mofu, te i nyanmi en.
nyan pepee enke sapakaa pepers eten als een hagedis.
pepee sani streng. Son sama bali de kaba taki, mi e sikiifi pepee sani anga ala taanga taki. (2 Kol. 10:10a)
baaka pepee znw. zwarte peper. Van: GE. Etym.: pepper .
pepee sani Zie trefwoord: pepee. idioom.
pepee wataa znw. waterige dunne soep (peper water). Zie trefwoord: wataa.
pesi znw. bruine bonen. Te den sama boli pesi, mi lobi nyan ipi moo enke san mi gwenti.
aiko pesi znw. syn: geli pesi; taya pesi. Zie: guun pesi.
geli pesi znw. syn: aiko pesi; taya pesi. Zie: guun pesi.
guun pesi znw. Zie: aiko pesi; geli pesi; taya pesi.
taya pesi znw. syn: aiko pesi; geli pesi. Zie: guun pesi. Van: EN. Etym.: peas .
pesi anga alisi znw. bruine bonen met rijst. Zie trefwoord: alisi.
peti znw. bron; put. Na ape Jakopu be abi wan peti wataa fi en di de a pe te enke tide. (Jn. 4:6a) Van: GE. Etym.: pit .
pii1 [píì] overg. ww. schillen. Mi e pii buba puu na a kasaba. syn: keebi.
pii tifi lachen. syn: lafu. Van: EN. Etym.: peel .
pii2 [píí] idiofoon. ideofoon dat stilte of zonder beweging beschrijft. Te wan sama dede, da ai de pii, a nái seke seke moo.
pii neki foo znw. een kip zonder veren op zijn nek. Zie trefwoord: foo.
pii tifi Zie trefwoord: tifi. idioom.
Piika znw. een van de 12 stammen van de Aukaners.
piimisi 1) znw. pardon; verontschuldiging. Di mi si taki mi fowtu, ne mi go akisi en piimisi. syn: paadon. Zie: begi; esikisi; soli1.
2) znw. toestemming. Mi dda á gi mi pikin sisa piimisi fu kon ya. syn: pasi1. Zie: okasi. Van: EN. Etym.: permission .
piin znw. injectie. Te i siki go a dataa, da a sa sutu i wan piin. syn: sipoiti. Zie: peliki; sutu. Van: EN. Etym.: pin .
piipii 1) bw. naakt. Na piipii u kon a goontapu. Da na piipii wi o gwe ya baka. (1 Tim. 6:7)
2) bnw. helemaal afgeschild. Wan piipii apeesina, na wan apeesina di den pii puu a hii buba.
3) bnw. kaal. Piipii ede nái tyai kuku patu.
piisenti znw. kadootje. syn: kado. Van: GE. Etym.: present .
piisii 1) bnw. vreugde, blij, plezier, pretmaken, tevreden. Masipasi na wan gaan piisii dei fu nyan diingi. syn: lafu; ant: kee; tyali. Zie: fesa; pee; poolo.
2) onoverg. ww. blij zijn; plezier maken. Mi e piisii, bika mi sabi taki, Saanan kondee o kon bun baka. syn: beleiti; ant: tyali.
piisii anga wan sama blij zijn met iemand. ant: kee pina anga wan sama; tyali anga wan sama.
3) znw. blijdschap.
meke piisii anga wan sama iemand een compliment geven. Efi i taigi wan sama taki a á moi, da a o mandii, bika yu á meke piisii anga en. Van: DU. Etym.: plezier .
piisii anga wan sama Zie trefwoord: piisii. idioom.
piiti onoverg. ww. scheuren; splijten. Te wan koosi fi yu piiti, da i mu nai en, fu den á si yu sikin. ant: nai.
A ná udu piiti mi! ik heb ook gevoelens! Ná kosi mi moo, mi e fii tu, bika a ná udu piiti mi! Van: EN. Etym.: split .
piiti ati Zie trefwoord: ati1. idioom. bezorgd zijn.
piiti boomiki Zie trefwoord: boomiki. idioom. eenbloem die uitspruit.
piki1 1) onoverg. ww. antwoorden. Di mi yee mi mma e kai mi, ne mi piki. Zie: taki1.
2) onoverg. ww. Te den sama e taki a kuutu, da wan man de di e piki. pikiman znw. ant: takiman.
3) znw. antwoord. Gi mi wan piki a tapu fu a akisi di mi poti gi yu ya, o si. ant: akisi1.
4) overg. ww. verslag uitbrengen. Mi o piki Sa Lomina taki mi si Baa Kodyo anga wan lebi uman a Maseilanti. Van: EN. Etym.: speak .
piki2 overg. ww. oppakken; verzamelen. Te mi weki mamanten, da mi e go piki manyan. Van: EN. Etym.: pick .
pikiman znw. iemand die antwoord geeft bij Aukaanse bijeenkomsten. Zie trefwoord: piki1.
pikin 1) znw. kinderen, kind, kinds. Baa Kodyo abi sigisi pikin fu solugu. ant: gaansama. Zie: Zie tabel onder: famii.
dada meke pikin kinderen van dezelfde vader.
gadu pikin geestelijk gehandicapt kind; geestelijk gehandicapt persoon; vooral doelend op een kind. syn: tone.
gadu pikin soort sprinkhaan; een sprinkhaan. syn: dikidiki.
opo bee pikin eerstgeborene. ant: tapu bee pikin.
pikin fu doti kinderen van het land; kind van het land.
poto poto pikin pasgeborene; baby. syn: beibi; wataa (wataa) pikin.
puu pikin a doo feest voor een acht-dagen-oud-kind, als de moeder en het kind nu het huis waar het kind geboren is uitkomen.
tapu bee pikin laatst geboren kind. ant: opo bee pikin.
wataa (wataa) pikin pasgeboren kind. syn: beibi; poto poto pikin.
baala pikin znw. A manpikin fi i baala na yu baala pikin. Female: sisa pikin.
baala pikin znw. A umanpikin fi i baala na yu baala pikin. Female: sisa pikin.
bakapikin znw. “Dyuka” na a nen di den taa sama di nái tan a Busi Kondee, e teke fu kosi den bakapikin fu den lowe saafu.
goon pikin znw. Mi na goon pikin fu Tabiki, bika na ape mi kumba tetei beli. Zie: kumba tetei.
kweki pikin znw. stiefkind.
mama pikin znw. syn: mama bee.
pikinengee znw. syn: pikin; ant: gaansama.
pikinengee siki epilepsie.
sisa pikin znw. A manpikin fi i sisa na yu sisa pikin. Male: baala pikin.
sisa pikin znw. nicht. A umanpikin fi i sisa na yu sisa pikin. Male: baala pikin.
2) bnw. klein. Mi dda meke wan pikin boto fu feifi futu. ant: gaan. Zie: nyoni.
a fika wan pikin sani fu Gadu op het nippertje. A fika wan pikin sani fu Gadu, da a wagi be naki Da Yolu. syn: beina; pikinmoo.
pikin pikin langzamerhand. Na pikin pikin mi o go e kibii mi moni, fu te mi doo wan miliyon kolu. syn: saafi saafi.
pikin pikin bnw. veel kleine. Na soso pikin pikin osu de na a kondee de. Zie: nyoni; sumaa.
pikinso znw. Gi mi wan pikinso fu a sani di i e nyan de!
pikintoin bnw. klein (beetje). Da u á mu si a falisi leli enke na wan pikin sani. Bika ai wooko enke a nongo di koti taki, wan pikintoin sowda taanga sai, fu faandi a hii bolon. (Gal. 5:9)
3) bnw. jong. Den pikin umanpikin fu Ndyuka be lobi wei kaala a den nekilasi. Zie: yonkuu. Van: IB. Etym.: pequeno .
pikin baala znw. kleine broer. Zie trefwoord: baala1.
pikin fisi beenki znw. Zie trefwoord: beenki2.
pikin foo 1) znw. Zie trefwoord: foo.
2) znw. Zie trefwoord: foo.
pikin fu doti Zie trefwoord: pikin. idioom.
pikin nefi znw. klein mesje gebruikt voor houtsnijwerk. Zie trefwoord: nefi.
pikin pikin 1) bnw. Zie trefwoord: pikin.
2) Zie trefwoord: pikin. idioom. langzaam maar zeker.
pikin sisa znw. kleine zusje. Zie trefwoord: sisa.
pikin sooto znw. sleutel. Zie trefwoord: sooto.
pikin uman znw. jonge vrouw. Zie trefwoord: uman.
pikin woon Zie trefwoord: woon. idioom. eufemisme voor penis van een jongen.
pikinengee znw. kleine kinderen. Zie trefwoord: pikin.
pikinengee siki idioom. Zie trefwoord: pikinengee.
pikinmoo 1) bw. binnenkort; straks; zo meteen. Pikinmoo, baka tu miniti, mi o gwe a Foto. syn: dyonson.
2) bw. bijna. Pikinmoo a wagi naki Da Yolu, ma a di a man koti gi en. syn: a fika wan pikin sani fu Gadu; beina.
pikinso znw. klein beetje. Zie trefwoord: pikin.
pikintoin bnw. Zie trefwoord: pikin.
pikinwan 1) znw. jonger; junior. Wan sama di abi tin yali, na pikinwan fu wan sama di abi twenti yali. ant: gaanwan.
2) znw. de kleinere. Yu á mu teke a pikin bangi gi mi, ma na a pikinwan mi wani. ant: gaanwan.
3) znw. de kleinste; de laagste; de minste. Sama fu u di wani de a moo heiwan mu de a moo pikinwan a u mindii. (Mk. 9:35b) ant: heiwan.
pikolet znw. soort kleine vink. Pikolet na wan pikin singi foo, di den sama lobi poti a ini koi. Zie: lowti; twa twa. Var.: pikoleti.
pikoleti znw. Zie trefwoord: pikolet.
pilen znw. witte pirana. Pilen na wan fisi di meke enke kumalu, ma a di na a abi pikinso lebi, da ai nyan sama ogii. Van: AI. Etym.: piraya .
pilisisi bw. precies; exact. Di mi á go pilisisi enke fa a man soi mi, ne mi lasi gwe te a wan taa sitaati. syn: soifili. Van: GE. Etym.: precies .
pina1 1) [píná] onoverg. ww. arm zijn. Efu wan sama ná abi nyanyan fu nyan anga koosi fu weli, da ai pina. ant: gudu. Zie: lasaa; pooti.
Ai pina enke keliki alata. hij is zo arm als eem kerkrat.
kee pina (gi wan sama) beklagen; bejammeren ; al je problemen vertellen.
kee pina anga wan sama met iemand meevoelen; medelijden hebben met; met iemand meeleven; medelijden hebben met. Te wan sama fu wan sama dede, da i mu kee pina anga en. syn: tyali anga wan sama; ant: piisii anga wan sama. Zie: buduufu.
pinaman znw. ant: guduman. Zie: pootiman.
2) onoverg. ww. een tekort hebben; gebrek. Na fu di sukuu pina na a kondee meke a dii so. ant: fuu; ipi. Zie: mankei.
3) overg. ww. lijden; zich afbeulen. A man á poi du a wooko, ai pina enseefi e booko en ede. Zie: sitaafu. Van: GE. Etym.: pinaar .
pina2 [pínà] znw. palm soort. syn: apodon. Zie: komu; patawa.
pina3 1) [pínà] znw. speld; veiligheidsspeld. Anga wan pina den e weli pikinengee pisi duku.
2) overg. ww. vastspelden. Di a yapon fu a pikin umanpikin piiti, ne a pina en oli, fu a á lon kai. Van: EN. Etym.: pin .
pina sii znw. palm pit. Zie trefwoord: sii1.
pinaman znw. arme man. Zie trefwoord: pina1.
Pinasi znw. een van de 12 stammen van de Aukaners. Zie: Zie tabel onder: lo1.
pinda znw. pinda. Pinda na wan sani di den Ndyuka sama e paandi, da ai meke nyanyan a ondoo doti.
fonfon pinda znw. gestampte pinda; pindakaas. Fonfon pinda na pinda di den sama fon a ini mata. syn: pinda kasi. Van: AF. Etym.: phinda .
pinda baafun znw. pinda soep. Zie trefwoord: baafun.
pinda goon znw. Zie trefwoord: goon.
pinda kasi znw. Zie trefwoord: kasi2.
pingi 1) overg. ww. knijpen. A pikin pingi Sa Lomina ne en baka mindii.
pingi ain knipperen; in een oogwenk. Ne didibii tyai en go a wan gaan hei peesi, ne te fi i pingi ain opo, ne a soi Masaa Jesesi ala den kondee kondee fu goontapu anga ala den gudu fu den. (Lk. 4:5a)
2) overg. ww. voorspellen; van tevoren laten weten. Da na so den wowtu fu Masaa Jesesi be kon tuu. Bika a be pingi den a fesi pilisisi fa a dede fi en be o dede. (Jn. 18:32) Van: AF. Etym.: ping .
pingi ain gi wan sama Zie trefwoord: ain1. idioom. naar iemand knipogen.
pingo znw. bosvarken; zwijn. Pingo na wan meti di gei agu, ma a nái tan a ganda enke agu. Zie: agu; he; kapuwa; pakila. Van: AI. Etym.: pyingo .
pipa1 znw. pistool. A sikowtu puu en pipa sutu a fufuuman kii. syn: pisitoo. Zie: goni; kandu2; kuguu. Van: GE. Etym.: pipe .
pipa2 1) overg. ww. roken. Baa Kodyo e pipa tu paki sikaleti wan dei. Zie: sikaleti.
2) znw. het roken van tabak. Zie: sikaleti; somoko; tabaka.
kopoo pipa znw.
I gaan nosu (olo) enke kopoo pipa! Bel. Jij met je grote neusgaten als een pijp! Van: GE. Etym.: pipe .
pipi znw. mannelijke genitalieen. Ala manengee abi wan pipi fu den pisi puu wataa a ini den sikin ini. syn: manpeesi; titii. Zie: pikin woon.
pisi1 1) znw. stuk. Mi akisi en fu a gi mi wan pisi beele. syn: afu; paa1; ant: hii1.
pisi pisi bnw. Mi teke den pisi pisi beele fu nyan.
2) znw. dorpsdeel. Van: EN. Etym.: piece .
pisi2 1) onoverg. ww. urineren. Mi pisi puu wataa a ini mi bee. syn: keleni; puu wataa a boto; ant: tei pisi.
tei pisi urineren tegenhouden;. ant: pisi2.
2) znw. urine. Den sani enke pikin woon di e toon Aids e tan a ini wan sama buulu, pisi, sani wataa, wataa mofu anga wataa ain. Van: EN. Etym.: piss .
pisi a siibipe idioom. in bed plassen. Zie trefwoord: pisi a siibipe.
pisi paa znw. de helft. Zie trefwoord: paa1.
pisi pisi bnw. in stukken. Zie trefwoord: pisi1.
pisi wataa Zie trefwoord: wataa. idioom. gebied; distrikt.
pisiten znw. tijdsduur; periode. Na a seefi pisiten de Johanisi a Dopuman be de a ini a gaan sabana fu Judeja Kondee e bali a bosikopu fu Masaa Gadu... (Mt. 3:1) Fisi e nyan uku na a pisiten fu a yali ya.
pisitoo znw. pistool. Den sikowtu e tyai wan pikin pisitoo goni a den sikin. Zie: goni. Van: GE. Etym.: pistool .
pityeli znw. Indonesisch groente gerecht. Pityeli na wan sani di den Yampaneisi e meke anga kowsubanti anga goo pesi anga taa taa sani. Zie: kowsubanti; pesi. Van: IN. Etym.: petyel .
pobiki znw. pop. Wan pobiki na wan sani di meke enke libisama, ma a nái boo.
siton pobiki znw. standbeeld. Van: DU. Etym.: poppetje .
poi onoverg. ww. kunnen. Tu kodo sama wawan á poi feti anga tin dunsu man. Zie: kan1; man2. Var.: pei. Van: IB ? Etym.: pode .
poisi znw. puist. Poisi kisi a man ne en fesi te, a tan tyakaa. Zie: matee; yoyo. Var.: poisi poisi.
siton poisi znw. steenpuist. Siton poisi bigi moo poisi, da ai abi tyaipi matee a ini. syn: yoyo. Zie: matee. Van: GE. Etym.: puist .
poisi poisi znw. Zie trefwoord: poisi.
poki znw. pokken. Van: GE. Etym.: pock .
poku znw. muziek, plaat. Mi lobi aliki keliki poku. Zie: dansi; palati; singi. Van: GE ? Etym.: polka .
poli 1) onoverg. ww. bederven, vervuild zijn. A fisi poli te, ai tingi faan. ant: bun. Zie: loto1; tingi.
2) overg. ww. verkwisten; verspillen. Sa Lomina e poli moni, a dati meke Kodyo nái gi en moni. syn: fuumolusu.
3) bnw. verwend; slecht-gemanierd. Ala poli pikin e kosi gaansama. syn: goofu; saanti1; ant: lesipeki; manii. Van: EN. Etym.: spoil .
poli sama nen Zie trefwoord: nen. idioom. lasteren.
politiki overg. ww. zwendelen; bedriegen; bedotten. A man dyote en nyanmi en moni, da a koli en kisi. syn: dyote; koli.
naki politiki bedriegen. Van: GE. Etym.: politiek .
pompu 1) overg. ww. oppompen. Mi pompu a bali kon taanga baka, bika ala a winta be komoto a ini. Zie: winta.
Ai pompu ye! hij is moedig.
2) znw. luchtpomp.
3) onoverg. ww. heethoofdig zijn. A man pompu te, ai wani feti anga a taawan. Zie: ligei. Van: GE. Etym.: pump .
pon znw. pom (soort voedsel).
pon taya znw. eetbare taro plant. Zie trefwoord: taya2.
pondo znw. sloep; schuit ; ponton. Wi abaa Saanan liba anga a gaan pondo kon a Foto. Zie: boto1; feli; sipi. Van: GE. Etym.: pont .
ponpon znw. citrus vrucht. Ponpon na wan sii enke apeesina, ma a di na a moo makiliki fu pii anga ana. Zie: alanya; apeesina; lemiki; situun.
ponsu1 znw. paal; zuil; post. Na ponsu e oli wan osu taampu. Var.: posutu. Van: GE. Etym.: post .
ponsu2 overg. ww. gif in een rivier doen om vissen te vangen. Di wi ponsu a liba, ne tyaipi fisi dede. Zie: bumbi2; neko; onti. Van: EN. Etym.: poison .
pontu znw. ongeveer een pond. Wan pontu, na feifi ondoo galan. Tu pontu, na wan kilo. Zie: galan; kilo. Van: GE. Etym.: pond .
poolo onoverg. ww. gelukkig zijn; vrolijk. Te i fende wan bun, da yu o poolo fu a bun di i fende. syn: piisii; ant: buduufu; kee; tyali. Zie: piisii.
Poolokaba znw. dorp aan de Tapanahony Rivier.
Poolokaba znw. Zie trefwoord: poolo.
pooti 1) onoverg. ww. arm zijn. Te wan sama ná abi nyanyan fu nyan anga koosi fu weli, da a pooti. ant: gudu. Zie: lasaa; mofina; pina1.
pootiman znw. ant: guduman; moniman. Zie: pinaman.
2) tw. Arme drommel!; wat sneu. Pooti fu Da Seliga baa, na soso kaali den e muliki en. syn: mofina. Van: EN. Etym.: poverty .
pootiman znw. arme man. Zie trefwoord: pooti.
posi znw. puist. Van: DU. Etym.: puistje .
posutu znw. pilaar; paal. Zie trefwoord: ponsu1.
poti 1) overg. ww. zetten, neerleggen. Sa Lomina poti nyanyan gi Baa Kodyo fu nyan. ant: puu.
2) overg. ww. vastmaken. Papai na den tu sani, di yu e poti gi boto, fu wataa á go a ini.
3) overg. ww. vastleggen; besluiten; plannen. Lanti poti weiti taki, ná wan sama mu waka a sitaati baka sigisi yuu. Van: EN. Etym.: put .
poti a baaka Zie trefwoord: baaka. idioom. figuurlijk gebruikt voor een vereiste rouwperiode.
poti a tiki ede 1) Zie trefwoord: tiki. idioom. riskeren; je leven op het spel zetten.
2) Zie trefwoord: tiki. idioom. op een voetstuk plaatsen.
poti biibi Zie trefwoord: biibi. idioom. geloof stellen in.
poti ede Zie trefwoord: ede1. idioom. zichzelf toeleggen op.
poti fu taki Zie trefwoord: taki1. idioom. machtigen; bekrachtigen.
poti futu a pasi gi sama Zie trefwoord: futu1. idioom. iemand laten struikelen.
poti mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. iemand een vrouw beloven om mee te trouwen.
poti mofu a boliman idioom. afgesproken huwelijk gemaakt door de ouders van het meisje; een huwelijk arrangeren. Zie trefwoord: boliman.
poti mofu uman Zie trefwoord: uman. idioom. vrouw in afgesproken huwelijk.
poti wan sama a fuka Zie trefwoord: fuka. idioom. iemand een last geven.
poti yesi aliki Zie trefwoord: yesi. idioom. goed luisteren.
potilowtu znw. potlood. Potilowtu na a sikiifi tiki di den sama e teke fu meke wan biifi. syn: keliyon tiki; sikiifi tiki. Var.: potulowtu. Van: DU. Etym.: potlood .
poto poto pikin Zie trefwoord: pikin. idioom. pasgeboren kind.
Potugisi znw. iemand uit Portugal. Zie trefwoord: Putugisi.
potulowtu znw. potlood. Zie trefwoord: potilowtu.
pow znw. po; potje. Pow na a taa nen fu doodo, di umanpikin e pisi neti. syn: doodo; kelenki; neti patu.
powa znw. kracht; macht. Van: EN. Etym.: power .
puili meliki znw. melkpoeder; gepoederd. Zie trefwoord: meliki.
pusi znw. Pusi na a taa nen fu maanki tu. syn: maanki; mimi; miyawn. Zie: bubu. Var.: pusipusi. fufuu enke pusipusi stelen als een kat. Van: GE. Etym.: poes .
pusipusi znw. Zie trefwoord: pusi.
pusu overg. ww. schuiven; duwen; duwen; wegduwen. Di mi akisi a man fu mi pasa, di a á wani, ne mi pusu en puu na a pasi. syn: toto1. Van: EN. Etym.: push .
Putugisi znw. iemand uit Portugal. Den Potugisi na wan gudu kulu sama fu Saanan di abi den gaan wenkii. Zie: Dyu. Var.: Potugisi.
puu 1) overg. ww. weghalen, verwijderen. Te i puu i koosi a yu sikin, da i de pii pii. Mi bai wan nyun buuku, puu a wenkii. ant: poti. Zie: figi.
puu wan sama a boto verwelkomen.
puu fiyo fiyo een vloek wegnemen.
puu pikin a doo feest na de geboorte van een kind.
2) overg. ww. redden (van gevaar). Didibii kon fu kon tesi mi anga siki, ma Masaa Gadu puu mi ne en ana.
3) overg. ww. peddelen. Da Sonobi e puu en boto anga pali go a Ndyuka.
4) overg. ww. scheren. Te wan sama e puu en kobe wani taki, ai puu en baka neki uwii. Van: EN. Etym.: pull .
puu a doo 1) Zie trefwoord: doo1. idioom. binnen brengen (??).
2) Zie trefwoord: doo1. idioom. naar buiten brengen.
puu a dunguu osu Zie trefwoord: dunguu. idioom. vrijkomen van gevangenschap.
puu a mofu Zie trefwoord: mofu. idioom. overgeven.
puu a sitaafu Zie trefwoord: sitaafu. idioom. vrijkomen uit hechtenis.
puu ain Zie trefwoord: ain1. idioom. vermijden; uit de weg gaan.
puu baaka Zie trefwoord: baaka. idioom. rouwperiode is voorbij.
puu bee Zie trefwoord: bee. idioom. een zwangerschap afbreken.
puu boomiki Zie trefwoord: boomiki. idioom. bloem die uitspruit; bloesem.
puu fiyo fiyo Zie trefwoord: fiyo fiyo. idioom. een vloek terugnemen.
puu kaasi Zie trefwoord: kaasi2. idioom. berispen; vermanen; waarschuwen.
puu mofu 1) Zie trefwoord: mofu. idioom. zich verzoenen.
2) Zie trefwoord: mofu. idioom. een vloek wegnemen.
puu mofu a sama Zie trefwoord: mofu. idioom. iemand niet meer bekritiseren.
puu pikin a doo Zie trefwoord: pikin. idioom. geboorte feest.
puu puulu Zie trefwoord: puulu1. idioom. bellen maken.
puu uwii Zie trefwoord: uwii2. idioom. vermanen; waarschuwen.
puu wan sama a boto Zie trefwoord: puu. idioom. iemand verwelkomen.
puu wan sama a fuka Zie trefwoord: fuka. idioom. iemand in de nood helpen.
puu wan sama a tee Zie trefwoord: tee2. idioom. iemand van zijn eten wegroepen.
puu wan sama futu a goontapu Zie trefwoord: futu1. idioom. eufemisme voor iemand doden.
puu wataa a boto Zie trefwoord: wataa. idioom. urineren. Var.: towe wataa a boto.
puubei onoverg. ww. proberen. Te i pikin siki, tyai en go a dataa. Ná puubei fu deesi en iseefi. Van: DU. Etym.: proberen .
puulu1 znw. luchtbellen in het water. A wataa e booko puulu, dyonson a o kuku.
puu puulu bellen maken. Zie: booko koo.
puulu2 znw. soort bijl voor het uithollen van boomstammen. Wan puulu na wan wooko sani enke ho fu meke boto. Zie: ho.
© Copyright SIL 2003