Y - y

ya1 1) bw. Sama nái tan na a kampu ya moo, ala gwe a Foto. ant: anda; ape.
2) vnw. deze; die. Weeno, na so a man ya tan! Den sama ya lobi nyan ipi. Zie: de2.
ya2 tw. ja. Te yu mma kai yu, da i mu piki: “Ya!”, fu soi taki i yee. syn: ai2; eeye; iya; ant: nono.
yaaso bw. hier op deze plek. Na Saanan yaaso mi e tan. syn: ya1; ant: anda. Van: GE. Etym.: here so .
Yaba znw. naam van een vrouw geboren op donderdag. Yaba na a nen fu wan uman di meke a fodewooko. Male: Yaw. Zie: Zie tabel onder: dei; Zie tabel onder: wiki1.
yagi overg. ww. wegjagen; uitwerpen. Zie trefwoord: yaki.
yaki overg. ww. wegjagen; verjagen. Di a man di kon tan anga mi e pee ogii man gi mi, ne mi yaki en puu a mi osu en poti a doo. Var.: yagi. Van: DU. Etym.: jagen .
yali znw. jaar. Ala yali abi twalufu mun.
nyan yali Nieuwjaar vieren.
haw yali (dei) znw. laatste dag van het jaar; Oudejaar.
taa yali znw. volgend jaar.
Yampaneisi 1) znw. Surinamer afkomstig uit Indonesie; Javaan. Den Yampaneisi na a kulu sama di kon, baka di den Kuli be kon a Saanan. Nasigolen na baka alisi di den Yampaneisi lobi seli. Var.: Yapaneisi.
2) bnw. javaans. Mi lobi nyan den Yampaneisi nyanyan enke: bambi, nasigolen anga pityeli. Zie: bambi; nasigolen; pityeli.
Yapaneisi znw. Zie trefwoord: Yampaneisi.
yapon znw. jurk. Den lobi wei gaan moi langa dii yapon e waka e lontu fu sama mu si den. Van: DU. Etym.: japon .
yasi1 znw. jas van een pak. Wan yasi na wan gaan deki langa ana impi, di den manengee e weli, te den e toow. syn: dyakiti. Zie: impi. Van: DU. Etym.: jas .
yasi2 znw. een soort huidziekte. Yasi na wan siki di e kisi sama, da ai booko toon gaan soo.
kaabu yasi znw. Van: AI ? Etym.: yaws .
yati overg. ww. pijn doen; pijn veroorzaken. Zie trefwoord: ati4.
Yaw znw. naam van man geboren op donderdag. Yaw na a nen fu wan man di meke a fodewooko. Female: Yaba. Zie: Zie tabel onder: dei; Zie tabel onder: wiki1.
yayo onoverg. ww. rondzwerven. Wan uman di e libi anga onmen man e paati, na wan uman di e yayo. Zie: ganda; lasaa; motyo; wei2.
ye tw. okee. A pikin taigi en mma taki: “Mi mma, mi e go a Foto, mi kon ye!” Zie: baa2; no.
yee 1) overg. ww. horen. Anga mi yesi mi e yee sani. syn: fusutan; ant: dofu. Zie: aliki1; yesi.
2) onoverg. ww. gehoorzamen. Di a mma bali a pikin te, di a á wani yee, ne a teke a wipi, ne a wipi en. syn: aliki1; ant: pasa wan sama mofu.
3) overg. ww. begrijpen. Mi á yee Ingiisi tongo enke Ndyuka tongo. syn: fusutan. Van: EN. Etym.: hear .
yeepi 1) overg. ww. (ver)helpen, een genoegen doen. Masaa Gadu sende wi fu yeepi sama di abi nowtu. Var.: yepi.
2) znw. hulp. Na a yeepi di a man gi mi, meke mi á dede a wataa di u be sungu.
yeepiman znw. helper; redder. Masaa Gadu na mi yeepiman a ini ala sani.
Da Yeepiman znw. A wan fu den gadu fu den Okanisi sama den e kai: “Da Yeepiman”. Van: GE. Etym.: help .
yeepiman znw. Zie trefwoord: yeepi.
yefolow znw. onderwijzeres; juffrouw. Wan yefolow na wan uman sama, di e leli pikin a sikoo. syn: sikoo misi; Male: mesiti. Zie: leliman. Van: DU. Etym.: juffrouw .
yepi overg. ww. Zie trefwoord: yeepi.
yesi znw. oor. Anga mi yesi mi e yee sani.
I gaan yesi enke Bakaa (Kondee) konkoni! belediging: Jij met je lange oren, als een konijn!; Bel: jij met je lange oren als een konijn.
I gaan yesi enke buku! belediging: Jij met je grote oren, als een paddestoel.
poti yesi aliki goed luisteren. U poti yesi aliki san mi o taki ya.
taanga yesi koppigheid; rebelsheid. Te wan sama (abi) taanga yesi, wansi yu e bali en fu a kaba anga san ai du, a nái yee, ai go doo.
towe a dofu se (yesi) gi wan sama links laten liggen; negeren.
yesi linga znw. oorring. Zie trefwoord: linga.
yete bw. al. Zie trefwoord: ete.
yoisti bnw. precies; juist. Van: DU. Etym.: juist .
yomanali znw. limonade. Zie trefwoord: ayomanali.
yongu onoverg. ww. jong zijn. Zie trefwoord: yonkuu.
yonku onoverg. ww. jong zijn. Zie trefwoord: yonkuu.
yonkuu 1) onoverg. ww. jong. Sama te anga twenti yali yonkuu ete, den á gaandi. Na san di i leli a yonkuu ten, na dati yu o sabi te i kon bigi. ant: gaandi1; haw. Zie: pikin. Var.: yonku; yongu.
2) onoverg. ww. onrijp. Efi i puu den kasaba anga dii mun, den yonkuu ete, den nyanyan ná o bigi. ant: lepi. Zie: guun. Van: GE. Etym.: young .
yooka znw. geest (van een overledene); spook. Na a jeje fu wan dede sama den Ndyuka sama e kai: “yooka”. Zie: akaa; takuu jeje; wenti; jeje.
A mangii enke yooka! hij is zo dun als een geest!
I weti fesi enke yooka! jij met je witte kop als een geest. Van: AF ? Etym.: yoroka .
yosi yosi znw. kleuter. Na den pikin totii pikin di e go a sikoo den e kai: “yosi yosi”. Zie: pikinengee.
yowka znw. knikker. Yowka lontu enke awaa koko, ma a meke fu gaasi.
I lontu ain enke yowka! jij met je ronde ogen, als een knikker.
yoyo znw. steenpuist. Yoyo bigi moo poisi, da ai abi tyaipi matee a ini. syn: siton poisi. Zie: matee.
yu vnw. jij; je; jou; u. Yu na Baa Kodyo pikin baala? ant: mi. Var.: i. Van: EN. Etym.: you .
yu á doo a sutuu de Zie trefwoord: sutuu. idioom. je hebt die positie niet bereikt.
Yu e pee anga faya. Zie trefwoord: pee. idioom. je speelt met vuur.
Yu yesi saapu! Zie trefwoord: saapu. idioom. je hebt goede oren.
yuseefi vnw. jezelf. Zie trefwoord: iseefi.
yuu1 1) [yúù] znw. uur. Efu mi komoto ya sigisi yuu, da te fu twalufu yuu neti, mi musu doo, pe mi e go. Zie tabel onder: ten; Zie tabel onder: yuu1.
twalufu yuu znw. twaalf uur 's middags. syn: mindii dei; san ati. Zie: bakadina.
2) znw. tijd. Onmen yuu a de? syn: lati1.
3) znw. uur. Wan dei abi twenti na fo yuu. Zie: dei.
wooko yuu znw. werkuren. Den wooko yuu fu a wooko peesi ya na seibin yuu mamanten go miti dii yuu bakadina. Van: GE. Etym.: uur .

Tabel: De Tijd

wan yuu ten (gaan neti) één uur
wan yuu anga afu half twee
wan yuu anga tin minitii tien over één
a fika tin miniti fu tu yuu tien voor twee
sigisi yuu ten (mamanten) zes uur ('s morgens)
twalufu yuu ten (mindii dei) twaalf uur 's middags
wan yuu ten (fu bakadina) één uur (na middag)
tu yuu ten (fu bakadina) twee uur (na middag)
seibin yuu ten (neti) zeven uur ('s avonds)
twalufu yu ten (mindii neti) twaalf uur (middernacht)

yuu2 [yúù] overg. ww. huren. Mi yuu wan osu a wan Kuli fu dii ondoo kolu wan mun. Van: DU. Etym.: huur .
yuu3 [yúú] bw. positief antwoord: okee. Di mi mma taigi mi taki ai gwe, ne mi taki: “Yuu! Da i waka bun ye!” Zie: abii.
© Copyright SIL 2003