E - e

ejaka ww-ov. onttrossen, de tros wegnemen van.
(w)ojaka ww-med. zich onttrossen.
eja`pa bnw. zonder tros.
eja`ta az. onder de oksel van. y`me yjeja`ta saroja 'ik draag mijn kindje aan mijn zij'.
eja`takama ww-ov. met blote oksels neerleggen.
(w)oja`tama ww-med. met blote oksels gaan liggen ; met de armen omhoog gaan liggen.
eja`tama ww-ov. de oksel blootleggen van.
(w)oja`tama ww-med. de oksel blootleggen, de arm omhoog doen.
eja`tana Zie: eja`ta.
eja`tapona az. tegen de oksel aan van ; tussen bovenarm en lichaamszij geklemd bij.
ejato Etym.: T ejatv, Kp esatv . ww-ov. benoemen, aanspreken.
(w)ojato ww-med. zich noemen, aangesproken worden. Ref.: eyato
eju Etym.: T ei, Wj eju, Ww eju . ww-ov. beledigen, uitschelden.
(w)oju ww-med. elkaar beledigen, elkaar uitschelden. Ref.: eyu
ejuku Etym.: T euku, Ap ejuku, Kp ejku, Pm juku, M juku . ww-ov. beantwoorden, antwoorden, uitnodigen, bericht geven.
(w)ojuku ww-med. antwoord geven. Ref.: eyuku
eju`ma ww-ov. flink uitschelden.
(w)oju`ma, (w)oseju`ma ww-med. zich flink uitschelden.
eju`po ww-ov. (laten) uitnodigen.
(w)oju`po, (w)oseju`po ww-med. zich (laten) uitnodigen. Ref.: eyupo
e`ka Etym.: Wj we`ka . ww-ov. pellen, uit de dop plukken. mauru se`kaje 'ik pluk katoen uit de dop'.
(w)o`ka ww-med. zich pellen.
e`ka bw. met een gedachte van 'daar gaat me een lichtje op'. Ref.: eka oty me e`ka ... 'en dat is bij nader inzien ook de reden waarom ...'.
eka [êka] Etym.: T e:ka, Ap eseka, Ww eska, Kp e`ka, Pm eka, M eka . ww-ov. bijten.
(w)oseka ww-med. zichzelf bijten. Ref.: eka
ekamy Etym.: Wj ekamy . ww-ov. uitdelen.
(w)okamy ww-med. zich uitdelen. Ref.: ekamu
eka`na ww-onov. snelheid krijgen, harder lopen, de snelheid opvoeren.
eka`nano`po ww-ov. versnellen.
(w)oka`nano`po ww-med. zich versnellen.
ekanopy Etym.: T ekanypy . ww-ov. geloven, denken, van mening zijn dat.
(w)okanopy ww-med. geloven, (van zichzelf) denken. Ref.: ekanopu
eka`nu`ma bnw. niet hardlopend, niet rennend. Ref.: ikanuma
eka`numy Etym.: Kp eka`tumy, Pm eka`tumy, M eka`tumy . ww-onov. rennen, hardlopen. Ref.: ekanumu
eka`nunano`po ww-ov. laten hardlopen.
(w)oka`nunano`po ww-med. zich laten hardlopen.
eka`nunanopy ww-ov. (met persoonlijk ingrijpen) laten hardlopen.
eka`nunkepy ww-onov. ophouden met rennen.
eka`pa Etym.: Kp ekamyra . bnw. zonder boodschap. eka`pyn ta 'zonder kennisgeving, in het geheim'.
ekarama Etym.: T ekarama . ww-ov. verkopen, verraden, (bij de autoriteiten) aanbrengen.
(w)okarama ww-med. zich verkopen, zich verraden. Ref.: ekarama
ekarity ww-ov. vertellen, aanduiden.
(w)okarity ww-med. (over zichzelf) vertellen, zichzelf aanduiden. Ref.: ekaliti
ekaro Etym.: Wj ekarv . ww-ov. berichten (over).
(w)okaro ww-med. over zichzelf berichten.
ekarumamy ww-onov. donker worden. Ref.: ekarumamu
ekata Etym.: T ekatao, Wj ekatao . az. in de zorg van, onder verantwoordelijkheid van. Ref.: ekata ajekatano 'een zieke die jij verzorgt'.
ekataka Etym.: T ekataka, Wj ekatak . az. ter verantwoordelijkheid van, in de zorg van, ten gunste van. ekataka ne te wyton 'ik ben precies in zijn handen gelopen'.
ekataka ww-ov. zijtakken weghalen.
(w)okataka ww-med. zijn zijtakken wegdoen. Ref.: ekata
ekatakama ww-ov. met gespreide benen neerleggen.
(w)okatakama ww-med. met gespreide benen gaan liggen.
ekatama ww-ov. uitspreiden, in spreidstand brengen, de benen spreiden van ; (met gespreide benen) op de heup dragen.
(w)okatama ww-med. zich in spreidstand brengen, zich de benen spreiden.
ekatapona az. tegen de vertakking van, tussen de benen van.
ekataponaka az. in de splitsing van, tegen de spreiding aan van.
ekatasa`pa bnw. zonder de benen wijduit.
eka`tumy Ref.: ekatumu Zie: eka`numy.
eka`tunano`po Zie: eka`nunano`po.
eke tsw. au.
ekei Etym.: T ekei, Wj ekei, Ap ekei, Pm ekei, M ekei . ww-ov. bakken. perere ekeinen 'bakker'.
(w)okei ww-med. bakken, aan het bakken zijn.
(w)osekei ww-med. bakken, aan het bakken zijn. Ref.: ekei
ekema ww-ov. terughouding betrachten bij, terugdeinzen voor. sipi tynkary mekemanon, hen? 'je bent bang om het visnet op te trekken, he?'; ekema`pa kywotake of akema`pa kywotake 'zonder inhouden zal ik je een klap geven'.
(w)okema ww-med. terugdeinzen. Ref.: nekï
eke`mamy ww-onov. langzamerhand tot een lijk worden, verzwakken. Ref.: ekemamupo
eke`manka ww-ov. langzamerhand tot een lijk maken, halfdood maken.
(w)oke`manka ww-med. zich langzamerhand tot een lijk maken, zich halfdood maken.
ekesiju znw. (soort) plant. Diplasia karataefolia (Cyperaceae).
eke`ta Etym.: Wj ekepta, Pm eketa . ww-onov. een lijk krijgen, iemand op sterven hebben liggen.
eke`to ww-ov. een lijk bezorgen. kake`totake 'ik zal je om zeep helpen'.
(w)oke`to ww-med. zich een lijk maken.
e`kima ww-ov. aan land brengen.
(w)o`kima ww-med. aan land gaan. Ref.: kui
e`koi`ma Zie: e`kyi`ma.
e`koina Zie: e`kyina.
e`koino Zie: e`kyino.
eko`ma bnw. niet agressief, niet stoer, lief. Ref.: eko
ekompa ww-ov. agressief maken. tokompa man 'hij is agressief gemaakt'.
(w)okompa ww-med. zich agressief maken, agressief doen.
ekona ww-onov. warm worden, agressief worden, wild worden.
ekonanopy ww-ov. warm maken, agressief maken. wa`to mekonano`san? 'maak je het vuur groter?'.
(w)okonanopy ww-med. zich warm maken, zich agressief maken.
ekonta Etym.: Kp vkvnta . az. in de koestering van, aan de voeten van, in de warmte van, vlakbij. Ref.: ekonda vgl okon 'vurigheid, aanvallerigheid'.
ekontaka az. naar de plek in de koestering van, naar de plek aan de voeten van ; naar de plek in de warmte van, naar de plek vlakbij.
ekosa az. bij, in nabijheid van. Ref.: ekosa kokosa 'bij ons' (en niet: kakosa).
eku Etym.: T eku, Wj eku, Pm eku . ww-ov. als man sex hebben met, als man vrijen met. kokuja 'jij hebt sex met mij' (door een vrouw gezegd).
(w)oku ww-med. vrijen, een sexuele relatie hebben.
ekuina Etym.: Pm kuna, M eku`na . ww-ov. uitrekken. yrapary sekuinaje 'ik span mijn boog'.
(w)okuina ww-med. zich uitrekken.
eku`ma bnw. zonder taille, zonder middel.
eku`my ww-ov. het middel vastbinden van, een touw binden om het middel van.
(w)oku`my ww-med. zich het middel vastbinden, zich een touw om het middel binden.
e`kuna Etym.: T ekurima . ww-ov. het haar kammen van, kammen. enkuna met stemloze [k]!
(w)o`kuna ww-med. zich kammen.
(w)ose`kuna ww-med. elkaar kammen. Ref.: engona/okuna
ekunama [êkunama] ww-ov. laten knielen, op de knieën zetten.
(w)okunama ww-med. knielen. Ref.: ekuna
ekuna`mo [êkunàmo] ww-ov. de knie stoten van.
(w)okuna`mo ww-med. zich de knie stoten. Ref.: ekuna
ekuna`ponka [êkunàponka] ww-ov. de knie stoten van.
(w)okuna`ponka ww-med. zich de knie stoten. Ref.: ekuna
ekunsi`ko ww-ov. een taille bezorgen, tailleren.
(w)okunsi`ko ww-med. zich een taille bezorgen, getailleerd worden.
ekunsi`ky`pa bnw. zonder taille, zonder vernauwing.
ekurewe`pa bnw. zonder vettig huidslijm.
e`kyi`ma bnw. niet rokerig, zonder walm. Ref.: eköi
e`kyina Etym.: T ereina . ww-onov. roken, walmen, motregenen, misten. Ref.: eköi
e`kyinkepy ww-onov. ophouden te roken, ophouden te walmen.
e`kyino ww-ov. laten roken, laten walmen.
(w)o`kyino ww-med. zich laten roken, zich laten walmen.
ekyka ww-ov. de dorens weghalen van, ontdoornen, van graat ontdoen.
(w)okyka ww-med. zijn dorens wegdoen, zich ontdoornen. Ref.: ekï
eky`ma Etym.: Ww ijokumra . bnw. zonder huisdier, zonder hond. Ref.: ekë
ekynka ww-ov. huisdieren weghalen bij.
(w)okynka ww-med. huisdieren wegdoen.
eky`pa bnw. zonder doren, zonder stekel. Ref.: ekï
e`kyryryka ww-ov. opschuiven, wegvegen. ook: 'een kwade geest verwijderen van, als medicijnman behandelen'; akyrympo se`kyryrykaje 'ik veeg het vuil bijeen'.
(w)o`kyryryka ww-med. opschuiven. Ref.: ekërëka
ekyta ww-onov. doornen krijgen.
e`ma ww-ov. waarschuwen.
(w)o`ma ww-med. zich waarschuwen.
ema Etym.: T ema, Ap ema, Pm ema . ww-ov. werpen, verwaarlozen, even laten horen, te berde brengen. empatary emanon 'hij bezorgt hem gezichtsverlies'.
(w)oma ww-med. vallen, geboren worden, zich niet staande houden, geminacht worden. Ref.: ema woto kynomanon 'de vis loopt in de val', V: awijonu womatopo 'vliegveld'. [Aanmerking: e2]
emaka ww-ov. een pad weghalen bij.
(w)omaka ww-med. zich van een pad ontdoen. Ref.: emaka
emami`ma bnw. zonder werk. Ref.: emami
emamina Etym.: T emamina, Wj emaminumy . ww-onov. werken. Ref.: emami
emaminanopy Etym.: T emaminvpy . ww-ov. bewerken.
(w)omaminanopy ww-med. zich bewerken.
emaminke`ka ww-ov. laten ophouden met werken.
(w)omaminke`ka ww-med. zich laten ophouden met werken.
emaminkepy ww-onov. ophouden met werken.
emamy Etym.: Ww enmapu, Kp emapy . ww-onov. de morgen bereiken, in het daglicht komen, wonen. Ref.: emamu
emanka ww-ov. tot in de ochtend laten vootduren, laten wonen, betreuren ; rouwfeest houden om.
(w)omanka ww-med. de ochtend bereiken, wonen. Ref.: emanga
ema`pa bnw. zonder weg, zonder pad.
emapo Etym.: Ap emapo . ww-ov. laten vallen.
(w)omapo ww-med. zich laten vallen. Ref.: ema
e`mapoty ww-ov. (herhaaldelijk) waarschuwen.
(w)o`mapoty ww-med. zich (herhaaldelijk) waarschuwen.
e`mari`to ww-ov. van een zijstuk voorzien. kuita se`mari`toi 'ik heb de spindel van een schijfje voorzien'.
(w)o`mari`to ww-med. zich van een zijstuk voorzien.
e`mata`ponka ww-ov. op de heup slaan van.
(w)o`mata`ponka ww-med. zich op de heup slaan.
ema`to Etym.: Pm ematv, M e`ma`ty . ww-ov. van een pad voorzien.
(w)oma`to ww-med. zich van een pad voorzien.
e`me Etym.: T eme, Wj ehme, Kp e`me . ww-ov. (tot een draad) ineendraaien.
(w)ose`me ww-med. zich ineendraaien. Ref.: eme
emento ww-ov. beschuldigen.
(w)omento ww-med. zich beschuldigen.
emepa Etym.: T empa, Wj epa, Ap emepa, Kp emipa . ww-ov. traditie bijbrengen, onderwijzen.
(w)omepa ww-med. zich traditie bijbrengen, leren, studeren. Ref.: emepa
eme`paika ww-ov. een klap op het voorhoofd geven van.
(w)ome`paika ww-med. zich een klap op het voorhoofd geven.
eme`pakoto ww-ov. een jaap in het voorhoofd snijden van.
(w)ome`pakoto ww-med. zich een jaap in het voorhoofd snijden.
emepamy Etym.: T eepamy, Wj epamy . ww-onov. gewoon raken, gewennen. Ref.: emepamy
emepanka Etym.: Pm epanka . ww-ov. laten gewennen, tam maken, temmen.
(w)omepanka ww-med. zich laten gewennen, zich temmen.
eme`ponka ww-ov. een dreun op het voorhoofd geven.
(w)ome`ponka ww-med. zich een dreun op het voorhoofd geven.
eme`po`pa bnw. zonder mooi voorhoofd.
emepo`pa bnw. onfatsoenlijk, onbeschaafd, ongemanierd, zonder succes.
emepy`ma bnw. zonder (hoog) voorhoofd.
e`mere`ka ww-ov. gek maken.
(w)o`mere`ka ww-med. zich gek maken, zich aanstellen.
(w)ose`mere`ka ww-med. zich gek maken. Ref.: emere
e`merepy Etym.: T emerepy, Wj eku`merepy . ww-onov. gek worden. Ref.: emere
eme`siraka ww-ov. strepen op het voorhoofd maken.
(w)ome`siraka ww-med. zich strepen op het voorhoofd maken.
eme`sujoko ww-ov. in de wenkbrauw snijden van.
(w)ome`sujoko ww-med. zich in de wenkbrauw snijden.
eme`syry`ka ww-ov. de huid van het voorhoofd laten schuiven bij.
(w)ome`syry`ka ww-med. de huid van het voorhoofd laten schuiven, de wenkbrauwen optrekken.
eme`taika ww-ov. een tik op het voorhoofd geven van, de steilte wegnemen van.
(w)ome`taika ww-med. zich op het voorhoofd tikken, de steilte wegdoen.
emetai`pa bnw. zonder hellingen, niet steil. Ref.: emetai
eme`taka ww-ov. een steilte veroorzaken bij, tot een afgrond vormen.
(w)ome`taka ww-med. zich steil maken, een afgrond vormen. Ref.: ometaka
eme`ta`wo az. aan de steile rand.
eme`tonka ww-ov. op het voorhoofd bonken van.
(w)ome`tonka ww-med. zich op het voorhoofd bonken.
e`mikoka ww-ov. de schimmel weghalen van.
(w)o`mikoka ww-med. de schimmel wegdoen. Ref.: emicoka
e`miko`pa bnw. zonder schifting, niet bedervend, niet verzuurd.
e`mikota ww-onov. schiften, bederven, verzuren. Ref.: emicota
emima ww-ov. aan de kant laten gaan, plaats laten maken, opschuiven.
(w)omima ww-med. aan de kant gaan, plaats maken, opschuiven. Ref.: emima [Aanmerking: vgl amema]
emino Etym.: Ap emino . ww-ov. toejuichen.
(w)omino ww-med. juichen. Ref.: omino
emi`poka ww-ov. het onbruikbare vel weghalen van. [Aanmerking: vgl amìpoka: samìpokaje, maar semìpokaje!]
e`mito`ka ww-ov. ontwarren.
(w)o`mito`ka ww-med. zich ontwarren, uit de war komen. Ref.: emicokï
e`mitoky ww-ov. verfrommelen, dooreenhalen, verwarren.
(w)o`mitoky ww-med. in de war raken, verwikkeld raken. Ref.: emicoky
e`moka ww-ov. een richel weghalen van, de neus weghalen van.
(w)o`moka ww-med. zich ontrichelen, zich ontneuzen.
e`mokapy ww-ov. een richel maken aan, tot een richel maken. Ref.: emokapu
e`mokoro ww-ov. tot pap koken.
(w)o`mokoro ww-med. zich tot pap koken.
e`moko`wairo ww-ov. een kromme richel bezorgen, een kromme neus bezorgen. Ref.: nuno
(w)o`moko`wairo ww-med. zich een kromme richel bezorgen, zich een kromme neus bezorgen.
e`moky ww-ov. in een gat steken, doorslikken. Ref.: emokï ywo`my se`mo`sa 'ik doe mijn kleren aan'.
emoky [êmoky] Etym.: T moky, emoky, ennoky, Wj emvky, enoky, Ww moky, Kp eunoko . ww-ov. zenden.
(w)aimoky ww-med. van start gaan, vertrekken. Ref.: emokï
e`momo`ty`ma bnw. zonder richelsnoer, zonder neussnoer.
e`mo`pa bnw. zonder richel, zonder neus.
e`mopetoro`pa bnw. zonder grote diepe gaten in de neus.
emo`po ww-ov. laten wegschieten.
(w)aimo`po ww-med. zich laten wegschieten. Ref.: emokï
e`mosi`kona ww-ov. de snoet wassen van.
(w)o`mosi`kona ww-med. zich de snoet wassen. Ref.: emosicona/omosicona
e`mosiraka ww-ov. strepen op de neus maken van.
(w)o`mosiraka ww-med. zich strepen op de neus maken. Ref.: yamun
e`mosirinka ww-ov. de neus scheef trekken van, laten knipogen.
(w)o`mosirinka ww-med. de neus scheef trekken, knipogen.
e`mo`to ww-ov. van een richel voorzien.
(w)o`mo`to ww-med. zich van een richel voorzien.
empaka Etym.: T empaka, Kp empa`ka, Pm empaka . ww-ov. wakker maken, wekken.
(w)ompaka ww-med. wakker worden, ontwaken. Ref.: emba
empaso`waika ww-ov. het gezicht kapotkrabben van.
(w)ompaso`waika ww-med. zijn gezicht kapotkrabben.
empata Etym.: T enpata, Wj empata, Ap empata, Wj empatao . az. in het aangezicht van, voor de ogen van. Ref.: enbata
empataka ww-ov. een plat oppervlak maken aan, plat maken.
(w)ompataka ww-med. een plat oppervlak krijgen, plat worden. Ref.: embata moro areky tywompataka man 'die wond bestrijkt een groter vlak'.
empatake bnw-az. met het gezicht van.
empatakupi ww-ov. het gezicht nat maken van.
(w)ompatakupi ww-med. zich het gezicht nat maken.
empatama ww-ov. met het gezicht naar beneden laten liggen. ykurijarary nompatamai 'de boot is omgeslagen'.
(w)ompatama ww-med. zich met het gezicht naar beneden laten liggen. Ref.: embata
empata`mo Etym.: Kp empatamo, Pm empatamo . ww-ov. in het gezicht slaan van.
(w)ompata`mo ww-med. zich in het gezicht slaan.
empatapakoto ww-ov. een jaap in het gezicht snijden van.
empatapiro ww-ov. het gezicht rood maken van.
(w)ompatapiro ww-med. zijn gezicht rood maken.
empatapu`to ww-ov. het gezicht bedekken van, besluieren.
(w)ompatapu`to ww-med. zich besluieren.
empata`to ww-ov. van een gelaat of oppervlak voorzien.
(w)ompata`to ww-med. zich van een gelaat of oppervlak voorzien. Ref.: embata
empatatu`mo ww-ov. een dreun in het gezicht geven.
(w)opmatatu`mo ww-med. zich een dreun in het gezicht geven.
empata`wo az. in de gezichtsstreek van.
empo az. aan de andere kant van, voorbij.
empyry`ka ww-ov. deeltjes weghalen van, vonken laten schieten.
(w)ompyry`ka ww-med. deeltjes afgeven, vonken schieten.
empyryky`pa bnw. zonder loslatende deeltjes, niet rafelig, niet vonkend.
empyry`ta ww-onov. loslatende deeltjes krijgen, beginnen te vonken, rafelig worden.
emu`ka Etym.: Ap emu`ka . ww-ov. actief maken, in actie brengen, bedrijvigheid veroorzaken bij.
(w)omu`ka ww-med. actief zijn, ondernemingslust hebben, bedrijvig (en bedreven) zijn. Ref.: omuka
emuka Etym.: Ap emuka, Pm emuka . ww-ov. het scrotum wegnemen van, castreren, het insekte-achterlijfwegnemen bij.
(w)omuka ww-med. zich castreren.
emu`kapo ww-ov. in actie laten komen, ondernemingslust bezorgen.
(w)omu`kapo ww-med. zich in actie laten komen.
emu`ma Etym.: T emu`ma . ww-ov. bedriegen, voor de gek houden. pitani semu`mai 'ik heb een kind van de huilbui afgeleid, ik heb een kind gesust'.
(w)omu`ma ww-med. zich voor de gek houden. Ref.: emuma womu`ma`mai roten 'ik heb alleen gestunteld'.
emu`ponka ww-ov. op de teelbalzak slaan van.
(w)omu`ponka ww-med. zich op de teelbalzak slaan.
emusasa`ka ww-ov. friemelen met de teelbalzak van.
(w)omusasa`ka ww-med. aan zijn teelbalzak friemelen.
emuserereky`pa bnw. zonder hangende geslachtsdelen, zonder hangende ballen.
emyija`pa bnw. zonder (vrouwelijke) schoonheid, niet knap.
emyijata ww-onov. mooi (als een meisje) worden.
emyija`to ww-ov. mooi (als een meisje) maken.
(w)omyija`to ww-med. zich mooi maken.
emyiry`ma bnw. zonder dochter. Ref.: emui
emy`ka Zie: emu`ka.
emyka [êmyka] Etym.: Wj ejamkaima . ww-ov. ontluizen.
(w)omyka ww-med. zich ontluizen.
emy`ma Zie: emu`ma.
emy`ma [êmþma] bnw. zonder eigenaar.
emynto [êmynto] Etym.: Wj enmynto . ww-ov. van een eigenaar voorzien, dragen. bv kleren, of kinderen.
(w)omynto ww-med. (kleren) dragen. Ref.: emundo
emyny`ma bnw. niet bezitteriga. Ref.: emane
emy`pa [êmþpa] bnw. zonder luis. Ref.: emu
emy`to [êmþto] ww-ov. van luis voorzien.
(w)omy`to ww-med. zich van luis voorzien.
ena Etym.: Kp ena . ww-ov. behandelen, (iets) doen met, (in behandeling) hebben. yja`wan me tyja`mun enanon 'hij heeft zijn lichaam in slechte toestand'.
(w)ona ww-med. zich behandelen. Ref.: nano
ena Etym.: T enao, Ap ena, Kp enau, Pm enau . az. in de armen van. asena manton 'ze liggen in elkaars armen'.
e`naka az. in de elleboogholte van.
e`naka ww-ov. een gewrichtsknobbel weghalen van. wewe se`nakai 'ik heb een knoest weggehaald'.
enakama [ênakama] ww-ov. de hals blootleggen van, het hoofd achteroverhalen van.
(w)onakama ww-med. het hoofd achterover doen.
enakaranka ww-ov. het neusgedeelte afhalen van.
(w)onakaranka ww-med. het neusgedeelte wegdoen. Ref.: waruma
ena`koto Ref.: enasarï Zie: ena`sakoto.
enaku`pa bnw. zonder tranen.
enaku`to ww-ov. van tranen voorzien.
ena`meiro ww-ov. glad maken. Ref.: enamei
ena`meita ww-onov. glad zijn, glad worden. Ref.: enamei
enamy [ênamy] Etym.: T enamy, Kp enamy . ww-ov. een lus om de hals doen, stroppen.
(w)onamy ww-med. zich een lus om de hals doen, zich stroppen. Ref.: enamu wonamyi poko wasajampaje 'ik speel een strop-spelletje, ik maak touwfiguurtjes'.
enanto [ênanto] ww-ov. van een strop voorzien, stroppen.
(w)onanto ww-med. zich van een strop voorzien, zich stroppen.
e`na`pa bnw. zonder gewrichtsknobbel.
enapima [ênapima] ww-ov. beliegen, liegen tegen.
(w)onapima ww-med. zich beliegen. Ref.: enampima
enapi`pa [ênapìpa] bnw. zonder leugen, eerlijk.
enapita [ênapita] ww-onov. liegen. Ref.: enapita
enapiwa [ênapiwa] ww-onov. (gewoonlijk) liegen, een leugenaar zijn. Ref.: enapi
enapokepy [ênapokepy] ww-onov. ophouden met snurken. Ref.: enapo
enapo`pa [ênapòpa] bnw. zonder snurken. Ref.: enapo
enaporoi`pa bnw. zonder adamsappelbult. Ref.: enasarï
enapowa [ênapowa] ww-onov. snurken. Ref.: enapo
enapy Etym.: T enapy, -`napy, Ap enapy, Ww napy, Kp napy, Pm enapy, M napy . ww-ov. eten. iru`pa wiki se`napyi 'ik heb een goede week gehad', woryi se`na`sa 'ik heb omgang met een vrouw'.
(w)o`napy ww-med. eten.
enari`ma bnw. niet bang, ondeugend.
enarita Etym.: Kp enarita . ww-onov. nerveus worden, bang worden.
enaroro znw. bezitter, gouverneur, bestuurder. [Aanmerking: lb]
enaryka ww-ov. te rusten leggen.
(w)onaryka ww-med. zich te rusten leggen.
ena`saka ww-ov. de hals weghalen van, inkepen.
(w)ona`saka ww-med. zijn hals wegdoen, zich inkepen. Ref.: enasarï
ena`sake`ka ww-ov. de stem weghalen bij.
(w)ona`sake`ka ww-med. zijn stem laten ophouden. Ref.: enasarï
ena`sakepy ww-onov. ophouden stem te hebben.
ena`sakoto ww-ov. de keel doorsnijden.
(w)ona`sakoto ww-med. zich de keel doorsnijden. Ref.: enasarï
ena`sakunupy ww-onov. een overvolle keel krijgen, een prop in de keel krijgen.
ena`sapowa Zie: enapowa.
ena`saruta ww-onov. een droge keel krijgen.
ena`sasisi`ta ww-onov. kriebels in de keel hebben.
ena`sasiwa ww-onov. niezen. Ref.: enasiwa
ena`sawaika ww-ov. inkepen.
(w)ona`sawaika ww-med. zich inkepen. uit: ena`saso`waika ?
ena`sa`wo az. in de keelstreek.
ena`sawoky Zie: ena`sawyryka.
ena`sawyryka ww-ov. op de keel drukken van, (proberen te) wurgen, de adem benemen.
(w)ona`sawyryka ww-med. zich op de keel drukken, zich de adem benemen.
ena`ta ww-onov. tranen krijgen.
ena`taima ww-ov. in vocht de neus verstoppen van.
(w)ona`taima ww-med. zich in vocht de neus verstoppen.
ena`taka ww-ov. het eindstuk weghalen van.
(w)ona`taka ww-med. het eindstuk wegdoen.
ena`takepy ww-onov. ophouden een neus te hebben.
ena`takoto ww-ov. het uiteinde wegsnijden van.
(w)ona`takoto ww-med. zich de neus wegsnijden. Ref.: enata
ena`taku`mo ww-ov. de neus tot moes slaan van.
(w)ona`taku`mo ww-med. zich de neus tot moes slaan.
ena`takypy ww-onov. een beknelde neus krijgen.
ena`tama ww-ov. laten snuiven.
(w)ona`tama ww-med. snuiven.
ena`tamene bnw. met grote neus.
ena`tamy ww-ov. een knoop bij het uiteinde maken van, een lus maken in.
(w)ona`tamy ww-med. zich een lus maken. Ref.: mil
ena`ta`pa bnw. zonder neus, met verstopte neus.
ena`tasinka ww-ov. de neus prikkelen van. pomyi yjena`tasinkanon 'de peper prikkelt mijn neus'.
(w)ona`tasinka ww-med. zich de neus prikkelen. Ref.: enata
ena`tasi`wa ww-onov. kriebels in de keel hebben, verkouden zijn, hoesten. Ref.: enasiwa
ena`tasururuka ww-ov. de neus kriebelen van.
ena`ta`to ww-ov. een neus bezorgen, een lus leggen in.
(w)ona`ta`to ww-med. zich een neus bezorgen. Ref.: mil
enauty`ma bnw. zonder zuster. Ref.: sewo alleen door jongens gezegd.
ene Etym.: T ene, Wj ene, Ap ene, Ww eny, Kp ene, Pm ene . ww-ov. zien, in de gaten houden, zorgen voor.
(w)one ww-med. verschijnen. Ref.: ene
eneka`pa bnw. zonder halssnoer. Ref.: eneka
eneka`to ww-ov. van een halssnoer voorzien.
(w)oneka`to ww-med. een halssnoer omdoen.
eneke bnw-az. uiterlijk lijkend op. Ref.: eneke
enekero bnw. voldoende, genoeg. Ref.: nekï enekero tera`a tanymy me`nyryi 'je hebt al genoeg drank gedronken'.
enema Etym.: Wj enema, Kp eman . ww-ov. vasten in verband met. woryi enemano`ponen 'vroedvrouw'.
(w)onema ww-med. vasten, een kindje krijgen. Ref.: onema
enepo Etym.: T enepo, Wj enepo, Ap enepo . ww-ov. laten zien, tonen.
(w)onepo ww-med. zich laten zien, verschijnen. Ref.: enepo
enepo`pa bnw. niet graag gezien, impopulair.
enepy Etym.: T enepy, Wj enepy, Ap enepy, Ww enepe, Kp nepy, Pm enepy, M enepy . ww-ov. meebrengen, (naar iemand toe) brengen. suma onory ene`san 'al mensen etend komt hij dichterbij'.
(w)o`nepy ww-med. zich meebrengen. Ref.: enepu
enkamarai`pa bnw. niet gloeiend heet.
enkamarairo ww-ov. gloeiend heet maken.
(w)onkamarairo ww-med. zich gloeiend heet maken.
enkamaraita ww-onov. gloeiend heet worden.
enkenenu`ko ww-ov. gloeiend heet maken.
enkenenu`ta ww-onov. gloeiend heet worden.
enkuna Zie: e`kuna.
enky`ma bnw. zonder gegrom.
enkywa ww-onov. grommen, rommelen.
ensi`ma ww-ov. tot spoed aanzetten, haast laten maken.
(w)onsi`ma ww-med. zich tot spoed aanzetten, haast maken, zich haasten.
ensi`ma bnw. zonder haast.
ensuma ww-ov. buigen.
(w)onsuma ww-med. een buiging maken. Ref.: ensuma
enuja`kanta ww-onov. spookbeelden zien, hallucinaties krijgen.
enu`ka [ênùka] Etym.: T enu`ka . ww-ov. als minder waard behandelen, arrogant zijn tegen ; uitdagen.
(w)onu`ka ww-med. zichzelf minder waard achten. Ref.: enuka onu`ka`pa wo`po`sa 'ik kijk zonder me minder waard te voelen, ik kijk met vaste blik'.
enuka Etym.: Wj ewuka, Ap enuka, Pm enuka . ww-ov. het gezichtsvermogen ontnemen.
(w)onuka ww-med. zich niet meer laten kijken, niet meer kijken. Ref.: enuka
enu`kai`ko ww-ov. van tranende ogen voorzien.
(w)onu`kai`ko ww-med. zich van tranende ogen voorzien.
enu`kaiky`pa bnw. zonder tranende ogen.
enu`kai`ta ww-onov. tranende ogen krijgen.
enu`kai`tano`po ww-ov. tranende ogen laten krijgen.
(w)onu`kai`tano`po ww-med. zich tranende ogen laten krijgen.
enukararawai`pa Zie: enukurarawai`pa.
enuke Etym.: Ww ewuke . bnw-az. met het oog van. maipuri enukan! 'tapirogige!'.
enuke`ka ww-ov. laten stoppen met kijken, verblinden.
(w)onuke`ka ww-med. zich laten stoppen met kijken, zich verblinden. Ref.: enukeka
enukepy Etym.: T enkepy, Ap enukepy . ww-onov. ophouden (goed) te zien.
enukereky`pa bnw. zonder vermoeid oog.
enukiriri`ko ww-ov. gekreukelde oogleden bezorgen.
enukiririky`pa bnw. zonder gekreukelde oogleden.
enukiriri`ta ww-onov. gekreukelde oogleden krijgen.
enu`kiro ww-ov. de ogen gebroken wit maken, de ogen flets maken.
(w)onu`kiro ww-med. zich de ogen gebroken wit maken, zich de ogen flets maken. Ref.: enukiro
enukurarawai`pa bnw. zonder blauwe ogen.
enukutu`ma bnw. zonder troebelige ogen.
enu`kyi`ma bnw. zonder waas, niet dof.
enu`kyina ww-onov. wazig worden, dof worden.
enu`kyino ww-ov. wazig maken, dof maken.
(w)onu`kyino ww-med. zich wazig maken, zich dof maken.
enuky`ka ww-ov. de ogen dichtdrukken van.
(w)onyky`ka ww-med. de ogen dichtknijpen.
enume ww-ov. de tong uitsteken tegen.
(w)onume ww-med. de tong uitsteken.
enu`memy ww-ov. de ogen laten draaien van, duizelig maken.
(w)onu`memy ww-med. de ogen rollen, duizelig worden.
enumene bnw. met grote ogen, hebzuchtig.
enumenka Etym.: Kp enumenka, Pm enumenka, M enuminka . ww-ov. het oog onderzoeken van.
(w)onumenka ww-med. zijn ogen onderzoeken, (met weemoed) nadenken. Ref.: enumenga
enumenke`ka ww-ov. laten ophouden met denken, ontnuchteren.
(w)onumenke`ka ww-med. ontnuchterd worden. [Aanmerking: bb2]
enumenke`kapo ww-ov. teleurstellen, ontmoedigen.
(w)onumenke`kapo ww-med. zich teleurstellen, zich ontmoedigen. [Aanmerking: lv]
enu`merepy ww-onov. draaierig worden, duizelig worden. Ref.: enu
enu`mo ww-ov. uitvegen, bekladden, uitvegen. enu`motopo 'kladschrift, ontwerp'.
enu`pa Etym.: T enu`ra, Ww ewuhra . bnw. zonder oog, blind. Ref.: enupa enu`pa kapu empatary na 'de zon schijnt niet'.
enupaika ww-ov. op het oog slaan van.
(w)onupaika ww-med. zich op het oog slaan. Ref.: enupaica
enupasai`pa bnw. zonder smerigheid in het oog, met bovendrijvend vuil.
enupasaita ww-onov. smerigheid in het oog krijgen, vuil laten bovendrijven.
enupikikime bnw. met half gesloten oogleden.
enupi`pa bnw. zonder ooglid.
enu`ponka ww-ov. op het oog bonken van.
(w)onu`ponka ww-med. zich op het oog bonken.
enupo`pa bnw. zonder mooie ogen.
enupotyro ww-ov. grote ogen laten opzetten, verbazen, verbaasd laten worden.
(w)onupotyro ww-med. grote ogen opzetten, zich verbazen.
enupotyta ww-onov. grote ogen opzetten, verbaasd worden.
enupurereky`pa bnw. zonder vocht afscheidende oogontsteking.
enupurume bnw. met bedekt oog, met gesloten ogen, met bedekte zon, bewolkt.
enupu`to ww-ov. de ogen bedekken van, het zicht ontnemen van.
(w)onupu`to ww-med. zich de ogen bedekken.
enupy Ref.: enu Zie: enyky.
enurima ww-ov. van vorm veranderen, voor iets of iemand anders aanzien.
(w)onurima ww-med. van vorm veranderen. Ref.: enurima
enuromo`ka ww-ov. slaapogen laten krijgen.
(w)onuromo`ka ww-med. zich slaapogen laten krijgen.
enuromopy ww-onov. slaapogen krijgen.
enusapaky`pa bnw. zonder slijmachtige smerigheid in het oog.
enusasa`me bnw. met begerige ogen.
enusi`ka ww-ov. (met fel licht) de ogen prikkelen van, verblinden. supikiri yjenusi`kanon 'de spiegel verblindt mij'.
(w)onusi`ka ww-med. zich (met fel licht) de ogen prikkelen, zich verblinden.
enusi`ma bnw. zonder last van fel licht in de ogen. enusi`ma wo`po`sa 'ik kijk niet in (te) fel licht'.
enusina ww-onov. oogwarmte hebben, zonnewarmte hebben, licht laten schijnen. Ref.: enu
enusiworo ww-ov. in water laten opzwellen.
enuta Etym.: T enuta, Ap enuta, Ww ewuta . ww-onov. ogen krijgen, de ogen open doen, (in)zicht krijgen ; grote ogen opzetten.
enutary`mo ww-ov. het oog vullen van.
(w)onutary`mo ww-med. het oog vol hebben, iets in het oog hebben. Ref.: enu
enu`to znw. blindheid. enu`tory `wa roten tyno man 'hij is alleen gebleven door zijn blindheid'.
enu`to Etym.: T enurunto, Pm enutv . ww-ov. van oogjes voorzien, van gaatjes voorzien.
(w)onu`to ww-med. zich van oogjes voorzien. Ref.: enu
eny Etym.: T seny, Wj sin, Ap seny, Ww on, Pm sen, M seni . vnw. deze (hier ergens in de buurt). Ref.: enï
enyky ww-ov. de ogen pijn doen van, iets in het oog laten springen van. bv pepersap.
(w)onyky ww-med. pijn aan de ogen krijgen, iets in het oog krijgen. Ref.: enu
e`nyry Etym.: T enyry, Wj enyry, Ap eny, Ww eery, Kp ensi, Pm eny, M enyry . ww-ov. drinken. manaty e`nytopompo 'melktand'; wat het plofklank-archifoneem betreft, is er onduidelijkheid: hij is te horen in bv kyne`nyjan en kyse`nyryi, maar afwezig in tanyje of tanymy.
(w)o`nyry ww-med. drinken. Ref.: enï [Aanmerking: V: enyry/wònyry]
eny`to Etym.: T eny`tv, Wj enypto, Ap ony`to, Ww eny`to, Kp (w)u`tv, Pm enutv . ww-ov. naar beneden halen.
(w)ony`to ww-med. naar beneden gaan. Ref.: enï(g)to/otï(g)to
eny`toka ww-ov. naar beneden laten gaan, laten afdalen.
(w)ony`toka ww-med. zich naar beneden laten gaan, afdalen. Ref.: enï(g)toka/onutoka/otï(g)to
epanka ww-ov. aansteken, laten branden.
(w)opanka ww-med. verbranden. Ref.: epanga
epanopy Etym.: T epanypy . ww-ov. helpen.
(w)opanopy ww-med. elkaar helpen, zich helpen. Ref.: epanopu
epato`ma bnw. zonder helper, zonder assistent.
epatoma Etym.: T apotoma, Wj apvtoma . ww-ov. helpen, ter zijde staan.
(w)opatoma ww-med. zich helpen.
epeka Etym.: Pm eperuka . ww-ov. van vruchten ontdoen.
(w)opeka ww-med. de vruchten wegdoen.
epekaty Etym.: T epekaty, Wj epekaty, Ap epekaty . ww-ov. kopen.
(w)opekaty ww-med. inkopen doen. Ref.: epekatï
epe`ma Etym.: M pe`mara . bnw. niet duur, goedkoop. Ref.: epe
epema Etym.: Wj epetpyma, Ap epe`ma, Ww epema, Kp e`ma, Pm ema, M e`ma . ww-ov. betalen.
(w)opema ww-med. betalen, vergelden, wraak nemen. Ref.: epema
epemapo ww-ov. laten betalen. V: epemapotopo 'winkel'.
(w)opemapo ww-med. zich laten betalen. [Aanmerking: lvb]
epena ww-onov. prijzig worden, duur worden.
epenanopy ww-ov. prijzig laten worden, duur maken.
(w)openanopy ww-med. zich prijzig laten worden, zich duur maken.
epenkepy ww-onov. ophouden duur te zijn.
epento Etym.: T repentv . ww-ov. van betaling voorzien.
(w)opento ww-med. zich van betaling voorzien.
epe`pa bnw. zonder vrucht. Ref.: epe
epeta Etym.: T eperuta, Wj epeta, Kp epeta, Pm epeta . ww-onov. vruchten hebben, vruchten krijgen. Ref.: epe
epikerere`ka ww-ov. aan de hoeken laten rafelen.
(w)opikerereka ww-med. aan de hoeken rafelen, aan de hoeken stukgaan. Ref.: kerere
epi`ma bnw. zonder geneeskracht, niet geneeskrachtig. Ref.: epi
e`pinka ww-ov. druppels vormen van.
(w)o`pinka ww-med. druppels vormen. [Aanmerking: lca vgl SV: pisinka]
epinopy Etym.: T epinvpy, Wj epinvpy, Ap epinopy, Kp epi`tv . ww-ov. met medicijnen behandelen.
(w)opinopy ww-med. zich met medicijnen behandelen. Ref.: epi
epi`pa bnw. zonder uitstekende rand.
epipo`pa bnw. zonder mooi ooglid, lodderig kijkend.
epipo`pa bnw. zonder wimper.
episamy Etym.: Wj epimy . ww-ov. de ogen dichtdoen als sein voor, knipogen tegen. mo`ko yjepisampo`san 'hij wil mij niet zien'.
(w)opisamy ww-med. de ogen dichtdoen, knipogen.
epitinka ww-ov. de hoeken bestippelen van.
(w)opitinka ww-med. stippels op de hoek krijgen. Ref.: epi
epi`weseky`pa bnw. zonder opgezwollen oogleden.
epo [êpo] Etym.: T epoe, Wj epoi, Ap epoe, Ww epo(ri), Kp epoe, Pm epoi . az. boven, dichtbij (zonder aanraking). Ref.: epo
epopo ww-ov. elkaar laten vinden, doen ontmoeten, bij elkaar brengen ; gelijkwaardig maken.
(w)opopo ww-med. zich elkaar laten vinden, een ontmoeting regelen. Ref.: epoli
epory Etym.: T epory, Wj epory, Ap epory, Ww epory, Kp eporo, Pm epory, M epory . ww-ov. vinden, tegenkomen, ontmoeten. amy oty yjeporyi 'iets heeft mij gevonden', d.w.z. 'er is mij iets overkomen'; kopoko en topoje (ipv kapoko en tapoje).
(w)opory ww-med. elkaar ontmoeten. Ref.: epoli
epu`ka ww-ov. van boomsap ontdoen, hars halen uit.
(w)opu`ka ww-med. zich van boomsap ontdoen, zich ontharsen. Ref.: epuka
Epuka`po znw. Epuka`po. plaats bij Babunsanti.
epuku`pa bnw. zonder hars. Ref.: epu
epu`ma bnw. zonder handvat.
epu`my ww-ov. een stokje vastbinden aan.
(w)opymy ww-med. een stokje aan zichzelf vastbinden, zich spalken. Ref.: epu
eputy Zie: e`wuty.
e`pyi Etym.: Ww ekposy, Pm episi . ww-ov. spinnen.
(w)o`pyi ww-med. spinnen. Ref.: epoi
epyima ww-ov. stappen over, oversteken. vgl Wj epyjin 'brug' en Ap opyi 'brug'.
(w)opyima ww-med. oversteken. Ref.: epui
epyimaka ww-ov. laten overgaan.
(w)opyimaka ww-med. zich laten oversteken. tywopyimaka man 'hij is over naar de volgende klas'. Zie: epyima.
epyka Etym.: Pm epuka . ww-ov. het zaad weghalen van.
epy`ma bnw. zonder stam, zonder stok. Ref.: esepirï
epynka ww-ov. een stok of stam weghalen van.
(w)opynka ww-med. een stok wegdoen.
epynto Etym.: Wj epymtv, epuptv . ww-ov. van een stok voorzien, een post oprichten voor. turu`po sepyntoja 'ik eet een hapje', V: auto epynto`po 'geraamte van een huis'.
(w)opynto ww-med. zich van een stok voorzien. Ref.: epu
epy`pa bnw. zonder zaad.
epy`poka ww-ov. het zaad weghalen van.
epyryka ww-ov. de bloemen weghalen van. kapyrykatake 'ik zal je (financieel) kaalplukken'.
epyry`pa bnw. zonder bloesem, zonder bloem. Ref.: epuli
epyryta ww-onov. bloemen krijgen, in bloei raken.
era`a Ref.: era Zie: erapa.
era`ma bnw. zonder bewakers, onbewaakt.
erama ww-ov. het gezicht beschilderen van, tekeningen maken op het gezicht van.
(w)orama ww-med. zijn gezicht beschilderen. Ref.: erama
eramu`ka ww-ov. zweet afvegen van, ontzweten.
(w)oramu`ka ww-med. zich het zweet afvegen.
eramu`ko ww-ov. doen zweten.
(w)oramu`ko ww-med. zich doen zweten. Ref.: eramu
eramu`ta Etym.: T eramu`ta, Wj eramukta, Kp eramu`ta, Pm eramuta . ww-onov. zweten. Ref.: eramu
eranto ww-ov. van bewaking voorzien, bewaken.
(w)oranto ww-med. zich van bewaking voorzien, zich (laten) bewaken.
eranty`pa bnw. zonder bewaking.
erapa bw. ook. Ref.: erapa bij toevoegingen uit een andere categorie.
erawo`ma bnw. niet vlug. Ref.: erawo
erawona ww-onov. snel worden.
erejuru Etym.: Ap surijuru . znw. (soort) boom. Hymenolobium flavum (Papilionaceae). Ref.: ereyuru ook rere erepary genoemd.
ereka`ma znw. niet snel.
erekama ww-ov. de lever vooruit draaien van, de borst groot maken van ; laten zuchten.
(w)orekama ww-med. de lever vooruitsteken, de borst groot maken, zuchten.
ere`ko ww-ov. kwaad maken.
(w)ore`ko ww-med. kwaad worden. Ref.: oreko
ere`kopo ww-ov. kwaad laten maken.
(w)ore`kopo ww-med. zich kwaad laten maken. Ref.: erekopo
erekuka ww-ov. een branderige maag bezorgen.
(w)orekuka ww-med. zich een branderige maag bezorgen.
ereku`mo ww-ov. een dreun op de lever geven van.
(w)oreku`mo ww-med. zich een dreun op de lever geven.
ereku`pa bnw. zonder ruzie.
erekusi`pa bnw. zonder gal.
erekuta ww-onov. een warme maag krijgen, hongerig worden.
ereky`pa bnw. zonder wond, zonder zweer. Ref.: erekë
erekyta Etym.: Wj erekta . ww-onov. zweren krijgen.
ere`ma bnw. levenloos, doodstil, rustig. Ref.: ere
erema Etym.: Wj erema, Ap erema . ww-ov. laten uitrusten.
(w)orema ww-med. zich laten uitrusten, ademen. Ref.: orema
eremika Etym.: Ww eremka, Kp erenka, Pm erenka, M serenka . ww-ov. een (medicijnsmans)lied zingen voor, bezingen.
(w)oremika ww-med. een (medicijnsmans)lied zingen, zich bezingen.
ere`na ww-onov. zenuwachtig-beweeglijk worden.
erena ww-onov. in beweging komen, levendig worden, smelten. Ref.: erena
ere`naka ww-ov. de zenuwachtige beweeglijkheid wegnemen bij ; laten flauwvallen, bewusteloos maken. vervorming van ere`nyka.
(w)ore`naka ww-med. zich laten flauwvallen, zich bewusteloos maken.
erenaka ww-ov. in beweging laten komen, levendig maken, tevredenstellen. onregelmatige variant naast erenano`po.
(w)orenaka ww-med. zich in beweging laten komen, zich levendig maken ; zich tevredenstellen. Ref.: ere
ere`napamy ww-onov. rustig worden, kalmeren, (V:) flauw vallen.
ere`nopy ww-ov. tevredenheid laten blijken over leed door eigen schuld van ; een trap na geven.
(w)ore`nopy ww-med. zijn lesje leren, door schade en schande wijs worden.
ere`nyke`ka ww-ov. laten ophouden wild te bewegen, laten ophouden jachtig te zijn.
(w)ore`nyke`ka ww-med. zich laten ophouden wild te bewegen ; zich laten ophouden jachtig te zijn.
ere`nykepy ww-onov. ophouden wild te bewegen, ophouden jachtig te zijn.
ere`ny`ma bnw. zonder zenuwachtige beweeglijkheid. Ref.: erenïma
ere`pa bnw. zonder lever.
erepakepy ww-onov. ophouden brood te hebben, gebrek aan brood krijgen.
erepa`ma bnw. zonder brood. Ref.: arepa
erepanto ww-ov. van voedsel voorzien, (een voorraad) voedsel bezorgen.
(w)orepanto ww-med. zich van voedsel voorzien, zich voedsel bezorgen.
erepa`po`ma bnw. niet gehard, zonder incasseringsvermogen.
erepari znw. (soort) plant. Hebepetalum humiriifolium (Linaceae).
ere`ponka ww-ov. op de lever slaan van, (V:) in de maag stompen.
(w)ore`ponka ww-med. zich op de lever slaan.
ere`wo az. in de leverstreek van. Ref.: esiwo
ere`wu znw. (soort) plant. Ref.: ere'u
erijeka ww-ov. de (scherpe) rand wegnemen van.
(w)orijeka ww-med. de (scherpe) rand wegdoen. Ref.: eriye
erije`pa bnw. zonder (scherpe) rand.
erijetapona az. in een tussenruimte bij de rand van.
erije`wo bnw. aan de (scherpe) rand, aan de zijkant.
ero Etym.: T serv, Wj serv, Ap sero, Ww ero, Kp serv, Pm svrv, M syryry . vnw. deze, dit. Ref.: ero eromempo roten 'straks'.
erome bw. nu, vandaag.
eru`pa bnw. zonder (kwalijk) gepraat, zonder kwaadsprekerij, zonder gescheld.
erupa [êrupa] Etym.: Kp erupa, Pm erupa . ww-ov. van spraak voorzien, (in een gesprek) laten spreken, lezen.
(w)orupa ww-med. praten, kletsen. Ref.: eru
erupa`ma [êrupàma] ww-ov. tot een eindpunt spreken met, (V:) overtuigen, overhalen.
(w)orupa`ma ww-med. tot een eindpunt spreken.
erupo`pa [êrupòpa] bnw. niet goed pratend. Ref.: eru
erupota [êrupota] ww-onov. goed leren praten. Ref.: eru
erupo`toma [êrupotoma] ww-ov. met praten beïnvloeden, ompraten, ophitsen.
(w)orupo`toma ww-med. zich met praten beïnvloeden, zich ompraten, zich ophitsen.
eru`to [êrùto] ww-ov. geluid laten geven, laten klinken.
(w)oru`to ww-med. zich geluid laten geven, zich laten klinken. Ref.: eru
eruwa [êruwa] ww-onov. mopperen.
erypotyka ww-ov. aan de kittelaar besnijden.
(w)orypotyka ww-med. zich aan de kittelaar besnijden.
esikerereka ww-ov. aan de rand laten rafelen.
(w)osikerereka ww-med. zich rafels aan de rand bezorgen.
esi`my ww-ov. een rand binden aan, zomen.
(w)osi`my ww-med. zich een rand binden. Ref.: esipirï/mil
esipepai`pa bnw. zonder brede lippen, zonder dikke lippen.
esipepairo ww-ov. de rand breder maken van.
esipi`pa bnw. zonder rand, zonder lip.
esipopoma ww-ov. op de rand kloppen van.
esitome bnw. aan een lagere vloedlijn.
esitota ww-onov. een lage(re) vloedlijn bereiken.
esi`wo az. in de lipstreek van, aan de rand van. Ref.: esiwo
eta ww-onov. geluid krijgen. Ref.: eta meestal: 'fluiten' van vogels.
eta Etym.: T eta, Wj eta, Ap eta, Ww enta, Kp eta, Pm eta, M eta . ww-ov. horen, vernemen, ruiken. itanko, metai! 'je moet gaan, hoor!'.
(w)ota ww-med. te horen zijn, vernomen worden. Ref.: eta
eta`ka ww-ov. vervloeken bij de maaltijd, de maaltijd betoveren van.
(w)ota`ka ww-med. zich vervloeken bij de maaltijd, de maaltijd betoveren.
etake bnw-az. wat geluid betreft lijkend op.
etaki`ma bnw. zonder gefluit.
etakina Etym.: T etakina, Ap etakina . ww-onov. (met de lippen) fluiten. Ref.: etakina
etakino ww-ov. fluiten over.
(w)otakino ww-med. zich toefluiten. [Aanmerking: lvb]
etakusi`pa bnw. zonder (naar boven gekomen) maagzuur.
etakusipamy ww-onov. last van maagzuur krijgen.
etakusipanka ww-ov. last van maagzuur laten krijgen.
(w)otakusipankai ww-med. zich last van maagzuur bezorgen.
etampoka ww-ov. losrijgen, ontbinden, het rijgsnoer weghalen.
(w)otampoka ww-med. zich losrijgen, zich ontbinden.
etamy ww-ov. dichtrijgen, toerijgen, dichtvlechten.
(w)otamy ww-med. zich dichtrijgen.
etanka ww-ov. losrijgen, losknopen.
(w)otanka ww-med. zich losknopen.
eta`noka ww-ov. een rauwe stank weghalen van.
(w)ota`noka ww-med. zijn rauwe stank wegdoen.
eta`no`ma Zie: eta`no`pa.
eta`no`pa bnw. zonder rauwe stank.
etano`po ww-ov. laten klinken, geluid laten geven.
(w)otano`po ww-med. zich laten klinken, zich geluid laten geven.
etanopy ww-ov. geluid laten maken.
eta`noro ww-ov. een rauwe stank bezorgen.
(w)ota`noro ww-med. zich een rauwe stank bezorgen.
eta`nota ww-onov. een rauwe stank krijgen.
etanuku ww-ov. wegknijpen. bv puisten en wormpjes.
(w)otanuku ww-med. weggeknepen worden. Ref.: etanuku
etapoka ww-ov. iets beu laten worden, zat maken, weerzin geven.
(w)otapoka ww-med. weerzin krijgen.
etapuru Etym.: T etapuru, Ap etapuru, Kp etapuru, M etapury . ww-ov. dichtdoen, dichtmaken, bedekken, opsluiten. (V:) aina etaputopo 'handschoen'.
(w)otapuru ww-med. zich toesluiten, zich bedekken. Ref.: etapu
etapurumaka Etym.: T intapumaka, M etapuryka . ww-ov. openmaken.
(w)otapurumaka ww-med. zich openen.
etapurunaka Zie: etapurumaka.
etapu`to ww-ov. bedekken.
(w)otapu`to ww-med. zich bedekken, verstopt raken. Ref.: etapu
etapy`ma bnw. zonder toespijs, zonder beleg.
etarina Zie: etawyina.
etasikoro`pa bnw. zonder kwijl.
etasikorowa ww-onov. kwijlen.
etasipoka ww-ov. de baard weghalen van, scheren.
(w)otasipoka ww-med. zich scheren.
etasipo`pa bnw. zonder baard.
eta`ta Etym.: T eta`ta, Kp eta`ta, Pm etakuta . ww-onov. spugen. Ref.: etakuru
etawa ww-ov. met een reis bezoeken.
(w)otawa ww-med. een bezoek afleggen, op bezoek gaan, rondtrekken, kuieren. Ref.: otawa
eta`we`pa bnw. zonder web. Ref.: etawe
etawyina ww-onov. gas laten ontsnappen, een eruptie krijgen, walmen.
eto Etym.: T etv, Wj etv, Ap eto . ww-ov. blazen in, blazen op, (door blazen) laten klinken. bv: een hoorn, stembanden, ook: tokkelinstrumenten?
(w)oto ww-med. blazen, zich (door blazen) laten klinken. Ref.: eto
etoka ww-ov. gaar laten worden.
(w)otoka ww-med. zich gaar laten worden.
etory ww-onov. gaar worden. Ref.: etorï
etyka ww-ov. een naam geven, dopen, inwijden.
(w)otyka ww-med. zich een naam geven, zich dopen, zich inwijden. Ref.: etï(l)ka
ety`ma bnw. zonder geluid, zonder naam. Ref.: etï
ety`no`ka ww-ov. weer beter laten worden, laten genezen. bij wonden.
(w)oty`no`ka ww-med. zich weer beter laten worden, zich laten genezen.
etynto ww-ov. een naam geven.
(w)otynto ww-med. zich een naam geven.
etypo`pa bnw. zonder mooi geluid. Ref.: etï
etyporo ww-ov. een mooie klank geven, mooi laten klinken.
(w)otyporo ww-med. zich een mooie klank geven, zich mooi laten klinken. Ref.: etïporo
etypy ww-onov. beter worden, genezen. Ref.: etïpu bv wonden en zweren.
ety`to Zie: eny`to.
ety`toka Zie: eny`toka.
ewaka Etym.: Wj ewaka, Kp ewka, Pm euka . ww-ov. het hangmattouw wegnemen van, het hangmattouw losmaken van.
(w)owaka ww-med. het hangmattouw laten losschieten. Ref.: ewaka
ewa`ma Etym.: T ewa`ma, Wj ewakma, Ap ewa`ma . ww-ov. blij zijn over, omhelzen.
(w)owa`ma ww-med. blij zijn met elkaar, elkaar omhelzen. Ref.: ewama
ewanaka ww-ov. vermijden.
(w)owanaka ww-med. zich vermijden.
ewanama ww-ov. in de lucht ronddraaien. maraka e`wanamanon 'hij draait zijn ratel rond in de lucht'.
(w)owanama ww-med. in de lucht rondcirkelen. Ref.: owanama
ewa`nopy ww-ov. zin maken bij, prikkelen.
(w)owa`nopy ww-med. zin krijgen, geprikkeld worden, zich gedreven voelen.
ewantakepy ww-onov. ophouden zwakke beentjes te hebben. tawantake`se tera`a man 'hij kan al op zijn beentjes staan'.
ewa`pa bnw. zonder hangmattouw. Ref.: ewa
ewa`po`pa bnw. zonder vreugde, bedroefd. Ref.: ewapo
ewa`poro ww-ov. blij maken.
(w)owa`poro ww-med. zich blij maken. Ref.: ewapo
ewa`pota ww-onov. blij worden. Ref.: ewapo
ewapuru Zie: ewa`poro.
ewa`rumamy Etym.: Kp ewarumamy, Pm ewarumamy, M ewaronpamy . ww-onov. donker worden. Ref.: ewarumamu
ewa`rumanka ww-ov. het langzaam donker laten worden.
(w)owa`rumanka ww-med. zich langzaam donker laten worden. Ref.: waru
ewa`taporo ww-ov. de oksel een (vieze) geur bezorgen bij.
(w)owa`taporo ww-med. zijn oksel een (vieze) geur bezorgen.
ewa`to Etym.: T ewa`tv, Wj ewaptv, Kp ewa`tv, Pm ewa`tv, M ewa`ty . ww-ov. van hangmattouw voorzien, de hangmat vastbinden.
(w)owa`to ww-med. zich de hangmat vastbinden. Ref.: ewato
e`watoma ww-ov. aanlengen.
(w)o`watoma ww-med. een verlengstuk van elkaar vormen.
e`watonka ww-ov. ontkoppelen, van elkaar afhalen. bv aan elkaar geknoopte touwen.
(w)o`watonka ww-med. zich ontkoppelen.
e`we`pa bnw. zonder stengel, zonder streng, zonder franje-achtige versiering.
e`we`to ww-ov. van franje voorzien.
(w)o`we`to ww-med. zich van franje voorzien. Ref.: we
e`wijuku Zie: e`wujuku.
e`wuiky Ref.: ewuikï Zie: e`wujuku.
e`wujuku ww-ov. laten schommelen.
(w)o`wujuku ww-med. schommelen. Ref.: ewuyuku
e`wu`ka Etym.: Ap eu`ka . ww-ov. blussen, doven, uitmaken, laten leegdruppelen. kusari se`wu`kai 'ik heb een hert gedood', arimiki se`wu`kaje 'ik laat de limoen leegdruppelen', sararu se`wu`kapoi 'ik het het zoute vlees laten druppelen', wa`to se`wu`kai 'ik heb het vuur uitgemaakt'.
(w)o`wu`ka ww-med. zich blussen, zich laten uitgaan.
(w)o`se`wu`ka ww-med. zich laten leegdruppelen, oplossen. Ref.: eyuka/ose'uka/e'uka/ewutï mo`ko je`tumpan kynose`wu`kanon 'er druppelt vocht uit de zieke'.
e`wuty ww-onov. uitgaan, geblust worden, uitgeblust raken. Ref.: eputï/e'utï/ewutï
Copyright © 2003