o`e Zie: oje.

oine Zie: one.

oja Etym.: T aja . bnw. ergens heen. Ref.: oya

oja b:: ejary. znw. tros. [Aanmerking: vgl tajake en tajakuru]

oje Etym.: Ap oze . bnw. ergens. Ref.: owe oje ko? 'waar?', ojenokon amyjaron manton? 'van waar zijn jullie?', ojempo ko man? 'waar kom je vandaan?'.

ojempo Zie: oje.

oju`po`pa bnw. ongastvrij, die niet uitnodigt, onvriendelijk. Ref.: eyupo

oka Etym.: T eka, Kp ekare, Pm ekare, M ekare . b:: ekary. znw. bericht. Ref.: ekaliti

okaru b:: ekaruru. znw. donkerte. Ref.: ekaru

o`kato znw. (grote) hangmat.

okato [ôkato] Etym.: Ap osekato . znw. bijter.

okato`pa [ôkatòpa] bnw. zonder bijter te zijn, niet bijtend.

oko Etym.: T vvkv, Wj sakvne, Ap asakoro, Ww asaky, Kp asakvrv, asa`rv, Pm saky`ne, M asaky`ne . tlw. twee. Ref.: oko oko `ko woto sapo`i 'ik heb maar een paar vissen gevangen', oko`kono Kari`na apyiny painare 'een flinke massa Karaïben'.

okoipo znw. (soort) boom. Hyeronima laxiflora (Euphorbiaceae). Ref.: okoipo [Aanmerking: of: Aspidosperma-soort? nO]

okojo Zie: akaja.

okoju Etym.: T vkvi, Wj vkvi, Ap okoi, Ww okoji, Kp vkvi, Pm okoi, M ykyi . znw. slang. Ophidia. Ref.: okoyu pororu jokojuru '(soort) slang [Xenodon-soorten (Colubridae)]'.

okojumo Etym.: T vkvimv, Wj vkvjuimv, Ww okoimo, Pm okojima . znw. slangemonster, (soort) watergeest. Ref.: okoyumo [Aanmerking: lv uit: okojuimo? vgl Akurijo en T: ekëimë 'anaconda']

okojumpo Zie: okojumo.

oko-kari`na tlw. veertig.

okomo Etym.: T okomo, Wj okomv, Ap okomo, Ww okomo . b:: jokomory. znw. wesp. Vespariae. akuri jokomory 'konijnewesp, (soort) wesp met rood achterlijf', kunana jokomory '(soort) wesp', kapasi jokomory '(soort) wesp [Synoeca surinama (Vespidae)]', woryi jokomory '(soort) rode wesp'. [Aanmerking: L274-4de]

okomoto znw. (soort) wesp. Ref.: okomoto [Aanmerking: A: maakt nest hoog in de boom; ook poroporo genoemd]

okompoto bnw. tweemalig. Ref.: oko

okomu Etym.: T vkvmu, Wj vkvmu . znw. aal. Symbranchus marmoratus (Symbranchidae). Ref.: okomu

okon b:: ekony. znw. stoerheid, agressiviteit, aanvallerigheid. Ref.: eko

okope znw. onechte vampier. Vampyrum spectrum (Chiroptera). Ref.: okope

o`kopein b:: e`kopeiny. znw. glibberigheid.

okoro [ókoro] Etym.: A okro, Sr okro . znw. oker. Hibiscus esculentus (Malvaceae). Ref.: okoro

okororo tlw. beiden, beide. Ref.: oko

oko-toima tlw. zeven.

oko-tywopyima Zie: oko-toima.

oko`we znw. (soort) rode worm. Ref.: okowe [Aanmerking: vgl kòwe]

okun Etym.: T vkun, Wj ekun, Ww ekn-, Pm ekun . b:: ekuny. znw. taille, middel. Ref.: ekunu ook ekunu hoort men.

okuna [ôkuna] Etym.: Ww ekna . b:: êkunary. znw. knie. Ref.: ekuna akami ekunary '(soort) boom [Bactris elegans (Palmae)]'.

okupa`en tlw. vier. Ref.: okopaime oko-okopai 'twee aan twee, in tweetallen'.

okupa`en-kari`na tlw. tachtig.

okupa`en-toima tlw. negen.

okupaime Zie: okupa`en.

okupaime-tywopyima Zie: okupa`en-toima.

oky Etym.: T eky, Wj eky, Ap eky, Ww oku, Kp ekyn, M ekyn . b:: eky. znw. (tam) dier. Ref.: ekë akynano '(tam) dier (in het algemeen)'.

oky Etym.: Pm eky . b:: ekyry. znw. doorn. Ref.: ekï/okë

o`kyin Etym.: T erein, Wj vrvsi, Kp keresin . b:: e`kyiny. znw. rook, mist, walm, stofwolk. Ref.: eköi V: kapu e`kyiny 'wolk'.

oma [ôma] Etym.: T vema, eema, Wj vsema, esema, Ap osema, esemary, Ww emama, Kp e`ma, Pm ema, M ema . b:: êmary. znw. pad. Ref.: oma

o`mari b:: e`mariry. znw. ribbenkast, flank. Ref.: emari kuita e`mariry 'spindelschijfje'.

o`mata Etym.: Ap e`mata, Kp e`mata, Pm e`mata . b:: e`matary. znw. heup, zijkant van het bekken. Ref.: emata

ome b:: emery. znw. traditie, fatsoen, manieren, gewoonlijk gedrag. Ref.: eme

o`mere`kato znw. iemand die gek maakt, lastpost.

ome`suku Zie: ome`suruku.

omi Etym.: T emi . znw. ellende, armoede, narigheid, hongerigheid. omi pe 'armoedig, hongerig'.

omi znw. (soort) roofwants. Salyavata variegata (Reduviidae). Ref.: omi

o`miko b:: e`mikory. znw. schiftsel, uitslag, bedervende bestanddelen. Ref.: emico

o`mi`po b:: e`mi`po. znw. onbruikbaar vel, nageboorte-materiaal. kurawa e`mi`po 'onbruikbaar_vel_van_de_ananasplant'.

o`misako b:: e`misakuru. znw. leepoog, druipend oog. [Aanmerking: lpvb]

omi`to ww-ov. ellende bezorgen. sijomi`toi 'ik heb hem ellende bezorgd'.

o`mo Etym.: Ap emo . b:: e`mory. znw. langwerpige ronding, richel, neus, nerf, (V:) zachtheid ; wekelijkheid. Ref.: emo ook: kam van een haan.

o`mo b:: e`moty. znw. uitloper. bv bos dat uitloopt in de vlakte, land dat uitloopt in zee.

omo znw. familie. Ref.: omo yjomory yko`manon 'mijn familie roept me', d.w.z.: 'ik hoor een fluitend geluid in mijn oor'.

o`mokapy`po b:: e`mokapy`po. znw. kassaveperslus, lus aan matapi. [Aanmerking: l]

omo`ma bnw. zonder familie. Ref.: omo

o`momo` b:: e`momo`ty. znw. richelsnoer, neussnoer. bv snoer waarmee een muskietennet strak gespannen wordt, of snoer aan de neusring van een stier.

omo`pa ww-ov. aanvullen, aanlengen. bv een glas drinken of een touw.

o`mopetoro znw. gaterigheid van de neus.

omose znw. (soort) boom. Xylopia aromatica (Annonaceae). Ref.: amose

ompata Etym.: T vmpata, Wj epata, Ap empata, Pm empata . b:: empatary. znw. gezicht, oppervlak, hemelvlak, weer. Ref.: embata/ombatapo ompata`po '(bepaald) sterrebeeld, (soort) plant [Syngonium vellozianum (Coccoloba mollis (Polygonaceae)]', kareta empatary 'voorpagina', tapara empatary 'tafelblad'.

ompataputy b:: empataputy. znw. gezichtsbedekking, oppervlakte-bedekking, bovenste laag.

ompo`ko Zie: ampa`ko.

ompoky Zie: ampaky.

ompoky`pa Zie: ampaky`pa.

ompo`ta Zie: ampa`ta.

ompyryky b:: empyrykyry. znw. vonk, kruimel, stofdeeltje.

omu Etym.: T vmu, Wj emu, Ap omu, Pm emu, M emu . b:: emuru. znw. balzak, insekte-achterlijf. Ref.: emu omu tano '(soort) kat (die zijn klauwen in iemands zak slaat)', pakira emuru '(soort) plant [Mabea piriri (Euphorbiaceae)]'. [Aanmerking: >juku emuru< 'mierenachterlijf', V: >emuru ìmo< 'testikel']

omy [ômy] Etym.: T jaamy, Wj ejam, Ap ajamo, Kp ajan, Pm ajan . b:: êmyry. znw. luis. Phthiraptera. Ref.: emu [Aanmerking: L208 L209]

omy [ômy] Etym.: Ap osemy, esemy . b:: êmy. znw. bezitter. vgl aporemy 'eigenaar'.

omyi Etym.: T eemi, Wj emsi, Ap ensi, Ww emsy, Kp ensi, Pm ensi, M ensi . b:: emyiry. znw. dochter. Ref.: emui gezegd van dochter; bovendien door mannen gezegd van: (a) dochter van broer, en (b) dochter van zus van echtgenote, en door vrouwen gezegd van: (a) dochter van zus, en (b) dochter van broer van echtgenoot.

omyn Etym.: T amyn . b:: emyny. znw. bezitterigheid, wens om het alleenrecht op iets te hebben.

o`na b:: e`nary. znw. gewrichtsknobbel, tussenschotsverdikking, verbindingsstuk. Ref.: ena kuwama e`nary 'bamboetussenschotten', apory e`nary 'elleboog'.

onanty [ônanty] b:: ênanty. znw. lus, strop, valstrik.

onapi [ônapi] b:: ênapiry. znw. leugen.

onapo [ônapo] b:: ênapory. znw. gesnurk. Ref.: enapo

onapo`pa bnw. zich niet goed behandelend, onverzorgd eruit ziend, onaantrekkelijk.

o`naporoi b:: e`naporoiry. znw. gewrichtsknobbel, knoest. Ref.: enaporöidï

o`na`ta b:: e`na`tary. znw. plaats waar de botten uitsteken.

one Etym.: T ainje, aano, Wj tvnon, Kp nai, M o`non . vnw. een of andere uit een bekend verondersteld beperkt aantal ; welk. Ref.: ne'i one pato ko ky`saton? 'welke kant gaan we op?'.

oneka znw. (soort) plant. Sparattanthelium wonotoboensis (Hernandiaceae).

onepan bnw. van een of andere soort (uit een beperkt aantal). onepan ko? 'welke soort?'.

onepo`pa bnw. zonder mooie verschijning, onaantrekkelijk.

onkai Etym.: T ankai, Wj emkai . b:: jonkairy. znw. (grove) kam. Ref.: ongai meku jonkairy '(soort) boom [Apeiba echinata (Tiliaceae)]'.

onkamarai b:: enkamarairy. znw. gloeiende hitte.

onkenenuku b:: enkenenukuru. znw. gloeiende hitte.

onky b:: enky. znw. gegrom, gerommel. Ref.: enge

ono Etym.: T vnv, Ap ono, Ww ono, Kp anv, Pm nv, M any . ww-ov. (vlees) eten.

onokokoro znw. (soort) visje. Ref.: onokokoro

onore Etym.: T onore, Wj onore, Ap onore, Kp onore, Pm onore, A honoli . znw. roerdomp, gestreepte tijgerroerdomp. Tigrisoma lineatum (Ardeidae). Ref.: onore [Aanmerking: HM68 E66]

onsin b:: ensiny. znw. haast.

onu Etym.: T vnu, enu, Wj vwu, ewu, Ap onu, Ww ewu, Kp enu, Pm enu, M enu . b:: enuru. znw. oog. Ref.: enu onu pe 'met zere ogen', kurumu enuru of kurumu enuru tano '(soort) liaan [Mucuna sloanei (Papilionaceae)]', sipi enuru 'mazen in een visnet'.

opatoro [opatóro] bnw. aan weerszijden. Ref.: opatoro

ope Etym.: T eperu, Wj epery, Ap epery, Kp eperu, Pm eperu, M eperu . b:: epery. znw. vrucht. Ref.: epe kupaja eperympo '(soort) schildpad (met zwart schild en gekleurde kop)', anekarama`po epe`po 'de opbrengst van wat je verkocht hebt'.

ope Etym.: T repe(ty), Wj epe, Ww epe-, Kp epe`, Pm epe` . b:: epety. znw. opbrengst, prijs, loon.

open b:: epeny. znw. duurte.

o`pi tsw. potentiële schoonmoeder, vaders zus. afkorting van awo`py; o`pi yino 'oom, man van vaders zus'.

opi Etym.: Ap e`pi . b:: epiry. znw. (soort) uitstekend schutblaadje, (uitstekende rand van het) ooglid. Ref.: epi

opi Etym.: T vpi, epity, Wj vpi, Ap opi, Pm epi`, M epi` . b:: epity. znw. geneesmiddel. Ref.: epi/apiwano ku`misako epity 'wonderblad [Bryophyllum calycinum (Crassulaceae), Bryophyllum pinnatum (Crassulaceae)]', apiwano 'geneesmiddel (in het algemeen)'.

o`pin b:: e`pinty. znw. druppel.

opiro znw. puistje aan het ooglid.

opomokoto znw. (soort) gras. Ref.: opomotoko

opomu Etym.: T pvmu, Wj pvmu, Ap pomu . znw. bromvlieg. Calliphoridae. Ref.: opomu [Aanmerking: nO]

opono Etym.: Ap oropono, M rapon, Wp arapono . znw. muskus-eend. Cairina moschata (Anatidae). Ref.: opono [Aanmerking: HM126 E79 Jensen: leider van de eenden]

oporan [óporan] Etym.: Wj oporan, Sr opolangi, E airplane . b:: joporanyry. znw. vliegtuig.

opoto Ref.: opoto Zie: poto.

opu Etym.: T epu, Wj epu, Ap epu(ru), Pm epu . b:: epuru. znw. steel, handvat. vgl opy 'stam, stok'.

opy Etym.: T vpy, Wj epu, Ww epu, Kp epu, Pm epu . b:: epy. znw. (boom)stam, stok, stokje, zaad, pit. Ref.: epu kowai epy '(soort) boom [Oxandra asbeckii (Annonaceae)]', ky`noto epy '(soort) boom, purperhart [Copaifera epunctata (Papilionaceae), Peltogyne-soorten (Papilionaceae), Diplotropis purpurea (Papilionaceae)]', tarukuwa epy '(soort) boom [Vismia ramuliflora (Guttiferae)]', (V:) arakapusa epy 'geweerkolf', aweiry epy 'lantaarnpaal'.

oran [ôran] b:: êran. znw. bewaking.

oranty [ôranty] b:: êranty. znw. bewaker.

ore Etym.: T vre, ere, Wj ere, Ap ore, ere(ry), Kp ere, Pm ere . b:: erery. znw. lever, (V:) orgaan. Ref.: ere

ore`n b:: ere`ny. znw. zenuwachtige beweeglijkheid.

ori`no Etym.: T vrinv, Wj vriwe, Ap orino, Kp vinv, Pm eine, erin . znw. rode klei. Ref.: orino ori`no kanamonympo wena`po 'het spoor van degenen die klei hebben gehaald', d.w.z.: 'de melkweg'.

oro Etym.: T vwv . bw. WENS. Ref.: oro

oroi Etym.: T oroi, Wj oroi, Ap orosi, Kp eroi, Pm roroi, M joroi . znw. acajoeboom. Anacardium occidentale (Anacardiaceae). Ref.: oröi

orometa znw. orkaan.

orori znw. (soort) boom.

orosi Etym.: Sr oloysi, N horloge . znw. horloge.

oru [ôru] b:: êruru. znw. geklets, (kwalijk) gepraat, kwaadsprekerij, gescheld.

orukoimo znw. (soort) slang. Ref.: imo [Aanmerking: nO]

orupo [ôrupo] b:: êrupory. znw. mooi gepraat.

oruwa [ôruwa] Etym.: T verao, Wj vserowau, Ap oseruwau, Ww osoruwau, Kp osoruwau, Pm eseurau, M eserywy} . tlw. drie. Ref.: oroa

oruwa-kari`na tlw. zestig.

oruwampoto bnw. driemalig.

oruwa-toima tlw. acht.

oruwa-tywopyima Zie: oruwa-toima.

osonokopi znw. (soort) hagedis.

osu b:: esuru. znw. afkrabsel, schaafspaander. Ref.: esu

o`to bnw. ergens over. Ref.: oto o`to ko ywekupiry nan? 'wat is er met mijn baden?', d.w.z. 'wat is er verkeerd aan dat ik een bad neem?'.

oto Etym.: T oto, Sr oto, F auto, N auto . b:: jotory. znw. auto.

o`tono Etym.: T atono, otono, Ww aton, Pm aton, M a`ton . b:: jo`tonory. znw. snot, verkoudheid. Ref.: otono o`tono pe 'verkouden', je`tun pan o`tono 'griep'.

o`tono`me Etym.: T atytome . bnw. ergens om. Ref.: otonome

o`toro Etym.: T a`taarv, Ww atararo . bnw. tot aan een zekere hoeveelheid. Ref.: otoro o`toro ko nan? 'hoeveel is het?', o`torompoto ko menei? 'hoevaak heb je het gezien?'.

oty Etym.: T eety, Wj eset, Ap esety, Kp ese`, Pm ese`, M ese` . b:: ety. znw. naam, geluid, (V:) muzieknoot, boektitel. Ref.: etï ety awonka 'prijzen, complimenteren, ophemelen', atywano 'geluid (in het algemeen)'.

oty Etym.: Wj vtyry . ww-ov. doen. Ref.: otï

oty Etym.: T aty, vty, Wj vty, Ap oty, Ww aty, Kp v`(rv), Pm e`, M y` . b:: otyry. vnw. iets. Ref.: otï oty jako 'onlangs', ero oty jako 'nog kort geleden', oty me e`ka 'dat is bij nader inzien ook de reden waarom ...'.

otykepy ww-onov. ophouden bezit te hebben, geen spullen meer hebben.

oty`pa bnw. zonder bezit, onbemiddeld.

otypan vnw. van een of andere soort, van welke soort.

oty`to ww-ov. van toebehoren voorzien, uitrusten, tooien.

owa Etym.: T vwa, ewa, Wj ewa, Ap ea, Pm ewa . b:: ewary. znw. hangmattouw. Ref.: ewa

owaipu Etym.: T vwapun, ewapun, Wj ywasi . b:: ewaipuru. znw. kuit. Ref.: ewaipuru

owara [ówara] bnw. aan beide kanten gelijk. Ref.: owara owarano nuno 'volle maan'.

owarija`na Zie: owarira`na.

owarira`na bw. precies in het midden. Ref.: owara uit: owara 'aan beide gelijk' en ira`na 'ermiddenin'; owarira`nano 'middelvinger', owarira`na ara`naine tanty`po man 'hij zit midden tussen jullie in'.

o`we b:: e`wety. znw. slappe steel, slappe stengel, hangend draadje, franje. Ref.: wetï o`wety, se! 'lariekoek, man!', manky e`wety 'mango-steeltje'.

o`wimpoto bnw. eenmalig. Ref.: oko

o`win Etym.: T tvinken, Ap toiro, Ww tewine, Kp tynyn, tikin, tewin, Pm teukin, M tiwin . tlw. een. Ref.: owin o`win `ne 'alleen, in zijn eentje', o`wino 'van een, enig, enkelvoudig', o`win`kono Kari`na apyiny painare 'een flinke groep Karaïben', o`wino me of awi`no me 'op een keer, eens', o`win o`win pai of awimpai 'één voor één', o`win wytory 'in één keer, meteen', o`win we`mekary 'bij de eerste bevalling'.

o`win-kari`na tlw. twintig. Ref.: kalina

o`win-to`ima tlw. zes.

o`winty Zie: unty.

o`win-tywopyima Zie: o`win-toima.