pa Etym.: T pa, Wj pa, Ap pa, Ww pa, Kp pa, Pm pa, M pa . m:: pajan. znw. kleinkind. Ref.: pari door mannen ook gezegd van kleinkind van broer, en door vrouwen van kleinkind van zus, en verder in het algemeen gezegd van kinderen van de leeftijd van kleinkinderen.

pa Etym.: Pm pa . tsw. nou!, en warempel hoor!

pa b:: paty. znw. plaats, plek. Ref.: pato speciaal: 'slaapplaats, hangmat'; pa`po 'lege plek, plaats waar iemand of iets geweest is', vgl: mo`ko pa`po po kynomankaton 'ze hebben een rouwfeest om die dode', ajauty pa`pompo po yjauty samutake 'ik zal een huis bouwen op de plaats waar jouw huis heeft gestaan', yjemamin pa`po ta o`ko `ne 'kom na mijn werktijd', apa`po taka wy`take 'ik zal jouw plaats innemen', apa`po me wy`take uweka 'ik zal na jou naar de wc gaan'.

pai b:: paity. znw. omslagdoek, bedekking, deken.

pai Etym.: Ap pasi, Kp pasi, Pm pasi, M pasy . m:: paijan. znw. oudere zuster. door vrouwen gezegd van: (a) oudere zuster, (b) oudere dochter van vaders broer, en (c) oudere dochter van moeders zus.

pai Etym.: onomatopee . tsw. pats!

pai bw. misschien. Ref.: pai

paika ww-ov. laten petsen.

paikano`po ww-ov. laten druppelen.

paimame bnw. niet dwars, (bijna) in de lengterichting.

painare Etym.: Ap pana . bw. misschien, mogelijkerwijs.

paipa Etym.: Pm paipa, Wp paipo, E pipe, N pijp . znw. pijp. Ref.: paipa

paipa ww-ov. met een lap bedekken, lappen, herstellen. bv kleren, visnet.

paipaijo Etym.: T paipaijo, Ap paipaijo, Kp paipaijo, Pm paipaiso, Wp paipajo, A faifaijo, Sr paipaipyo . znw. groenhartvogel, schreeuwpiha. Lipaugus vociferans (Cotingidae). Ref.: paipayo [Aanmerking: HM426 E230]

paipajana znw. monsterlijke tijger. [Aanmerking: Hoff]

paira Etym.: T paira, Wj paira, Pm paira, Wp paira . znw. letterhout. Piratinera-soorten (Moraceae). Ref.: paira tokoro paira '(soort) letterhout', tukusi pairary '(soort) letterhout'.

Pairanty`po znw. Pairanty`po. monsterlijke bosgeest, gedrongen als een letterhoutstronk (paira 'letterhout', unty stronk'), ook wel Kari`na ononen 'Karaïbeneter' genoemd; hij heeft een vraatzuchtige bek in zijn borst.

pairaran znw. (soort) boom. Moraceae. [Aanmerking: kustplant 2m met bloemen]

pairo bw. zelfs, ook (tot mijn verbazing). Ref.: paido amy pairo waty man 'er is zelfs geen enkele meer', ajumy pairo nopyi? 'is zelfs je vader gekomen?'.

paisapaisa znw. (geluid bij) borstslag. paisapaisa poko kyte`kusen 'laten we een wedstrijd in borstslag doen'.

paisawa Etym.: T piiwa . znw. vruchtentros van de wasai-palm, bezem, veger. Ref.: paisawa

paisiki Etym.: Sr baisigri, E bicycle . znw. fiets.

paisorawa znw. (soort) plant. Eugenia coffeifolia (Myrtaceae).

paja znw. (niet aangebrand) kassavebrood, witte kassavedrank. Ref.: paya

paja Etym.: Pm paja . znw. (soort) vis. [Aanmerking: vgl pajara]

pajapaja znw. (soort) struik.

pajara znw. (soort) vis.

pajawa znw. (soort) plant. Inga-soorten (Mimosaceae). Ref.: payawa [Aanmerking: A: payawa, vgl waiki, nO]

pajawaru Etym.: Wj pajawaru, Kp pajawaru, Pm paiwa, Wp pajawaru . znw. lichtbruine kassavedrank. Ref.: payawaru van aangebrand kassavebrood.

pajaweiru znw. (soort) boom.

pajuri znw. (soort) boom of plant. Iryanthera-soort (Myristicaceae). Ref.: payuri opono pajuriry '(soort) plant [Limnobium stoloniferum (Hydrocharitaceae), Eichornia crassipes (Pontederiaceae)]'.

pajuriran znw. (soort) plant. Guatteria schomburgkiana (Annonaceae).

pa`ka Etym.: T pataka, Ww pataka, Kp pa`ka, Pm paka, M pa`ka . ww-ov. tevoorschijn halen.

paka Etym.: T paka, Wj paka, Ww paka, Kp paka, Pm paka, M paka, Wp paka, A baka, Sp vaca . znw. koe. Bos taurus (Bovidae). Ref.: paka

pakaja`u Etym.: Sp bacallao, Sr batyaw . znw. (soort) vis. Merluccius biliniaris (Merlucciidae), Melanogrammus aeglefinus (Gadidae).

pakamu znw. paddevis, (soort) sterrebeeld. Batrachoides surinamensis (Batrachoididae). Ref.: pakamu

pa`kanopy ww-ov. tevoorschijn laten komen, (als vader) de geboorte veroorzaken van.

pakapaka Etym.: Wp pakapakaru, Sr bagabaga . znw. (soort) vogel. Xipholena punicea (Cotingidae). Ref.: pakapaka [Aanmerking: HM426]

pakara Etym.: T pakara, Wj pakara, Ap pakara, Kp pakara, Pm pakara, Sr pagara . znw. (soort) mand voor persoonlijke bezittingen. [Aanmerking: andere naam voor >jamatu<?]

pakarampo znw. (soort) harige rups. Ref.: pakarambo [Aanmerking: L274-2de L325]

pakarawari Etym.: Wp pakarawari . znw. (soort) plant. Dieffenbachia paludicola (Araceae).

pakasa Etym.: Wp pakasa, Sr bagase . znw. (soort) boom. Bagassa guianensis (Moraceae).

pakeru znw. ezel. Equus asinus (Equidae). Ref.: pakeru [Aanmerking: A: Spaans/Portugees leenwoord, vgl parito]

paki Etym.: Sr paki, N pakje . znw. pakje.

pakipaki Etym.: Sr pakipaki . znw. schaamluis. Phthirus pubis (Pediculidae). [Aanmerking: L209, Magda's vader: plat beestje, vliegt, geen schaamluis]

pakira Etym.: T pakira, Wj pakira, Ap pakira, Kp pakira, Pm pakira, Sr pakira . znw. halsband-pekari. Tayassu tajacu (Tayassuidae). Ref.: pakira

pakirakiraimo znw. bosvarkenmonster. Ref.: pakirakiraimo

pakiraran znw. (soort) boom. Ouratea racemiformis (Ochnaceae).

pakoto ww-ov. een jaap snijden in.

paku Etym.: T paku, Wj paku, Ap paku, Wp paku, Sr paku . znw. (soort) zaagbuikkarperzalm. Myleus pacu (Serrasalmidae).

pakupeta Etym.: Wp pakupyta . znw. (soort) vis. Myleus-soort (Serrasalmidae).

pakuri Etym.: A pakuri, Sr pakuli . znw. (soort) boom. Platonia insignis (Clusiaceae), Rheedia benthamiana (Clusiaceae). Ref.: pakuli

pakuriran znw. (soort) boom. Rheedia macrophylla (Guttiferae).

pakusi Etym.: Wp pakusi, Sr pakusi . znw. (soort) zaagbuikkarperzalm. Myleus ternetzi (Serrasalmidae).

paky znw. (soort) visval.

pakyma Etym.: Sr paki, N pakken . ww-ov. inpakken. Ref.: pakïma

pamakari Etym.: Wp panakari . znw. (soort) vlechtwijze, bootregenscherm, zak met pitten, rammelaar. Ref.: pamakari

pa`me az. (handelend) zoals, imiterend. [Aanmerking: vgl wara, uit: paty me 'als in plaats van' ?]

pamy Etym.: T pamy, Wj pamy, Pm pamy . b:: pamy. m:: pankon. tsw. (potentiële) zwager. Ref.: pamu door mannen gezegd tegen zwager (te weten: broer van echtgenote of man van zus) en tegen mogelijke zwager (te weten: zoon van broer van moeder of zoon van zus van vader); irako pamy '(soort) mier'.

pana Etym.: T pana, Wj pana, Ap pana, Ww pana, Kp pana, Pm pana, M pana . znw. oor. Ref.: pana pana tano 'oorring, oorbel', mati panary '(soort) paddestoel', kapasi panary `se wa 'ik wil een tweede keer bediend krijgen', ypanary kyniko`tanon 'mijn oren suizen'.

panaima znw. (soort) plant, knolgewas, oorgeneesmiddel. Ref.: panaima

panaja`na znw. hardhorendheid, ongehoorzaamheid.

panaja`naka ww-ov. hardhorend maken, ongehoorzaam maken.

panaka ww-ov. het oor weghalen van.

panakepy Etym.: T panakepy, Wj panakepy . ww-onov. ophouden te horen, doof worden.

panakorosi znw. doofheid, dove persoon.

panakorosime bnw. erg doof.

panakowe znw. (soort) vis. Ref.: panakowe [Aanmerking: Auchenipterus nuchalis (Auchenipteridae)]

panakuja znw. hoek.

panaku`we`ko ww-ov. de oren misvormen van.

panama Etym.: T panama, Wj panakma, Pm panama . ww-ov. luisteren naar, (V:) de zijkant toeneigen van.

pana`mo ww-ov. een oordreun geven.

panansiwiri znw. (soort) ananasplant met stekels aan de rand van de bladeren. Bromeliaceae. Ref.: panasuwiri [Aanmerking: lijkt op karawasaka]

panapana Etym.: Sr panapana(sarki) . znw. grote hamerhaai, (soort) liaan. Sphyrna tudes (Sphyrnidae), Uncaria guianensis (Rubiaceae). Ref.: panapana

pana`pe Etym.: Kp panape, Pm pana`pe . bnw. stevig, sterk. Ref.: panape

pana`ponka ww-ov. op het oor slaan van.

panapuka Etym.: Wj panapuka . ww-ov. het oor doorboren van.

panapuku znw. (soort) vis. Hoplosternum thoracatum (Callichthyidae). Ref.: panapuku [Aanmerking: nO]

pana`ta bnw. heimelijk, clandestien, met verdoezeling van eigen daden. pana`ta i`wa ro rypo tamima man 'hij heeft het verschoven, maar hij wil niet dat hij als dader bekend wordt'.

panata ww-onov. oren krijgen, (beter) leren luisteren.

panatai znw. flaporigheid.

panatairo ww-ov. van flaporen voorzien.

panatakawai znw. (soort) gekko. Gekkonidae. Ref.: panatakawai bij mishandeling laat het zijn staart achter in het oor van de dader.

panatakuwa znw. gehoorbeentje. kusiri panatakuwary '(soort) plant'.

pana`to znw. doofheid.

pana`to Etym.: Kp pana` . znw. stevigheid.

Panato znw. Panato. verlaten Karaïbs dorp in Frans Guyana, tegenover Galibi.

pana`toma ww-ov. stevig maken, versterken.

panato`to znw. zwakheid.

panawa znw. vrede. [Aanmerking: nO]

paniri Etym.: Sr baniri, N vanille . znw. vanille. Vanilla-soorten (Orchidaceae). Ref.: baniri

panki Etym.: Sr pangi, F pagne, Sp paño . znw. schaamlap, lendendoek, rok.

pankira Zie: pantira.

panki`to ww-ov. een doek omdoen, een rok aandoen.

panta Etym.: Pm panta . znw. zijtak, vertakking, tweesprong. Ref.: panda

panta Etym.: Sr panta . znw. (soort) boom. Tabebuia insignis (Bignoniaceae). Ref.: panda

pantaka Etym.: Pm pantaka . ww-ov. laten vertakken, splitsen.

pantara Etym.: Pm pantara . znw. (soort) boom. Ref.: pandara [Aanmerking: is: mantara? nO]

panta`to ww-ov. van een zijtak voorzien, van een afsplitsing voorzien.

pantira Etym.: Sp bandera, N banier . znw. banier, vlag.

papa Etym.: T papa, Ap papa, Kp papa, Pm papa, M papa, Wp papa . m:: papante. tsw. papa, vaders broer. Ref.: papa

papaika ww-ov. kloppen tegen.

papa`ko tsw. papaatje.

paparaky znw. huidvlek. [Aanmerking: vgl paràpara]

papasaki znw. (soort) plant, anijsblad. Piper marginatum (Piperaceae). Ref.: papasaka (y)arï papasaki jary 'anijsblad'. [Aanmerking: of: papasaka? vgl A: ook pasaka, vgl upasaka]

papa`to ww-ov. tot pap koken.

pa`pira Etym.: T panpira, Wj pampira, Ap pape, Sr papira, N papier . znw. papier. vgl kareta.

pa`po ww-ov. laten weggooien, laten vallen.

pa`po Zie: pa.

pa`poro tlw. alle.

papoty Etym.: Wj papvty, Pm papoty . ww-ov. inkervingen maken in de huid van, tatoeëren.

papy Etym.: T papo, Wj upapy, Ap papy, Pm papy . ww-ov. uitstrooien, wegsmijten.

Para znw. Para-kreek, Para-district.

para znw. macht, autoriteit. [Aanmerking: vgl typarake 'machtig, gezaghebbend']

parai znw. (soort) banaan.

para`ka Etym.: T araka, Wj arakwa, Wp arakwa, sarakaka . znw. kleine chachalaca, bruine chachalaca. Ortalis motmot (Cracidae). Ref.: paraka [Aanmerking: HM48 E110]

parakaniru Etym.: A barakanro . znw. miljoenpoot. Julida, Diplopoda. Ref.: parakaniru [Aanmerking: bw A: grote masklimworm]

parakaru Etym.: Wp parakaru`a . znw. (soort) plant. Canna-soorten (Cannaceae). Ref.: parakaru

parakata znw. kleine vislijn met meerdere haken. Ref.: parakata vgl paran.

para`katai Etym.: Wp parakape . znw. (soort) plant. Desmodium axillare (Papilionaceae).

parakawera znw. (soort) eetbare zoutwaterslak. Ref.: parakawera [Aanmerking: of: parakuwera]

parako Etym.: Pm para` . znw. veldwesp. Polistes-soorten (Sphecidae). Ref.: parako [Aanmerking: L274-4c A: Sr sukru-waswasi, Charles: marabonsu]

parakusina znw. (soort) boom. Buchenavia capitata (Combretaceae).

parakuwa Etym.: Kp parakuwa, Pm parakuwa . znw. (soort) boom. Mora excelsa (Caesalpiniaceae). Ref.: parakua

paramani Etym.: Kp paramani, Pm paramani, Wp karamani, F calamine . znw. teer.

paramaru znw. (soort) plant, (soort) struik. Ref.: paramaru [Aanmerking: is: paremuru?]

para`me bnw. op korte afstand van elkaar. attributief: para`man; ook de vorm para`para`me komt voor. [Aanmerking: lcb bv latjes van een schutting, of sterren in een sterrenbeeld]

paramparan Etym.: Sr branbran . znw. vlinder. Lepidoptera. [Aanmerking: L272-1]

paramu znw. lichtverschijnsel in de lucht, regenboog. Ref.: paramu paramu pe man 'er is regen en zon (en een regenboog)'.

Paramuru znw. Paramaribo, Sommelsdijkse kreek. Ref.: paramuru

paran Etym.: F palangre . znw. grote vislijn met meerdere haken. Ref.: paran vgl parakata.

parana Etym.: Kp paraw, Pm parana, parau, M pyrana, Wp parana, A bara . znw. zee, golven, noorden. Ref.: parana

parana-isa`wu znw. (soort) roerdomp. Butorides striatus (Ardeidae). [Aanmerking: HM68]

paranakyry Etym.: T paranakyry, Ww paranakary, Kp paranakyry, Pm panarakyry . znw. blanke, Europeaan. Ref.: parana

Parani znw. Parani-rivier.

paranka Etym.: Kp paranka, Pm paranka, Wp paraka, Sr planga, N plank . znw. plank.

paranka znw. heuvel.

Paransisi Etym.: T paransisi, Wj paransisi, Ap parasisi, Wp paraisi, P francês, F français . znw. Fransman.

parantuwini Etym.: Wp parateni, N brandewijn . znw. brandewijn, rum.

parantynano znw. enkelversiering, beenband. Ref.: parandïnano bij mannen.

para`para znw. sproet, huidvlek. [Aanmerking: Arowaks: parapara 'gevlekt'!]

parapara znw. (soort) moerasplant.

paraparama Etym.: Sr blawblaw, N blauw . ww-ov. onafgemaakt laten.

parapata znw. (soort) huidziekte, huidvlek.

parapi Etym.: Kp parapi, Pm parapi, Wp parapi, Sp plato, F plat . znw. aarden kom, schaal, schotel. Ref.: parapi tukuruwe parapiry '(soort) paddestoel'.

parapisi znw. (soort) plant. Maprounea guianensis (Euphorbiaceae).

parapitoro Etym.: Pm wairapisoro, Wp wyrapisuru . znw. zwarte trappist. Monasa atra (Bucconidae). [Aanmerking: HM292]

parapo znw. (soort) plant. Cassia multijuga (Papilionaceae).

Parara znw. Parara-kreek. ten noorden van Galibi.

parara Etym.: Pm pararaipu . znw. bosmeester. Lachesis mutus (Crotalidae). Ref.: parara ook kupesini pori`po (of ipori`po) en urukuku genoemd. [Aanmerking: nO Pm: Bothrops atrox]

pararaka ww-ov. oppervlakkig aantasten, laten schilferen, schroeien. ymainary sipararakai 'ik heb mijn kostgrond slechts oppervlakkig laten branden'.

parara`ko ww-ov. schilfertjes bezorgen, schilferig maken.

pararaky znw. schilferigheid, schilferige oppervlaktelaag. Ref.: parara

pararapo znw. (soort) struik. Caesalpinia bonduc (Caesalpiniaceae).

parare Etym.: Pm parare . znw. bidsprinkhaan. Mantodea. Ref.: pararï [Aanmerking: L177]

parareme bnw. met weinig druppels, zachtjes. konopo parareme kyno`san 'het regent maar een klein beetje'.

parasara Etym.: Sr prasara, F palissade, N palissade . znw. (palissade)lat. latjes, gemaakt uit de harde buitenkant van de stam van de wasai-palmboom, werden vroeger wel gebruikt om palissades van te maken; tegenwoordig maken de Karaïben er huismuurtjes van.

parasary znw. sleutelbeen. Ref.: parasarï [Aanmerking: nO A: ook: parasi ary]

parasi Etym.: Wp parasi, Sr prasi . znw. aarder, harder. Mugilidae. Ref.: parasi [Aanmerking: Wp: Hemiodus unimaculatus (Hemiodontinae, Characidae)]

paraso znw. (soort) schelpdier, oester.

parasoro Etym.: Sr prasoro, N parasol . znw. parasol.

para`ta Etym.: T parata, Wj parakta, Ap para`ta, Kp para`ta, Wp parata, A barata, Sr balata . znw. wilde rubber. Manilkara bidentata (Sapotaceae). Ref.: parata kusiri para`tary 'wit riemhout [Micropholis guyanensis (Sapotaceae)]', typuru kusiri para`tary 'zwart riemhout [Pouteria engleri (Sapotaceae)]', tukusi para`tary '(soort) boom'.

para`takakai znw. (soort) vis.

parawa Etym.: T parawa, Wj parawa, Ap parawa, Pm parawa, Wp parawa . znw. (soort) papegaai. Amazona ochrocephala (Psittacidae). [Aanmerking: HM202 vgl Shafer en Jensen nO]

parawakasi Etym.: Pm parawakasi . znw. (soort) boom. Pentaclethra macroloba (Mimosaceae). Ref.: parawakasi

parawasai znw. gepekeldheid.

parawasairo ww-ov. pekelen, buitensporig zout maken.

pare znw. (soort) spin. Araneae.

paremuru znw. matrozendruif. Solanum stramonifolium (Solanaceae). Ref.: paremuru

parepy Etym.: Kp parepu, Pm parepy, Wp parepy . znw. (soort) palm. Guilielma speciosa (Palmae).

pari Etym.: Kp pari, Wp pari, F palis . znw. rieten mat. Ref.: pari

parijempo znw. (soort) zangcicade. Tibicen-soorten (Cicadidae). Ref.: pari'embo [Aanmerking: vgl jerijeri nO]

pariki Etym.: Sr barki, F barque, N bark . znw. zeilboot.

Pariku znw. Palikur-indiaan. met [k] uitgesproken.

pariky znw. stompheid.

parimy Etym.: Pm pajunu . m:: parimykon. znw. schoonzoon. uit: pary jumy 'kleinkinds vader'.

paripari znw. (soort) plant. Hirtella manigera (Rosaceae).

pari`pe bnw. hevig, krachtig, onstuimig. Ref.: pari pepeito pari`pe man 'de wind waait hard'.

pariri Etym.: Wp pariri . znw. (soort) moerasplant. Heliconia-soorten (Musaceae). Ref.: pariri (y)arï ook pariri ary genoemd. [Aanmerking: of: Thalia trichocalyx (Marantaceae), Wp Heliconia acuminata]

paririran znw. (soort) plant.

pari`to Zie: pori`to.

parito Etym.: Sp burrico? . znw. ezel. Equus asinus (Equidae). [Aanmerking: vgl pakeru]

pari`tota ww-onov. gewelddadig worden, heftig worden.

parukurupe znw. (soort) boom. Mouriria sagotiana (Melastomaceae).

paruma znw. (soort) bosliaan. Ref.: rapa [Aanmerking: nO]

parurapo znw. (soort) boom. Sterculia excelsa (Sterculiaceae). [Aanmerking: vgl apusuru]

paruru Etym.: T paaruru, Wj paru, Ap paruru, Kp paruru, Pm paruru, M paruru, Sr palulu . znw. banaan. Musa-soorten (Musaceae). Ref.: paruru maripa-paruru '(soort) banaan', sokosoko-paruru '(soort) banaan', wara-paruru '(soort) banaan [Musa-soort (Musaceae)]'.

paruruipo znw. (soort) boom. Erisma uncinatum (Vochysiaceae). Ref.: paluripo [Aanmerking: nO]

paruruja Etym.: Kp parauja . znw. jaguar. Panthera onca (Felidae). Ref.: paruruya zijn vlekken lijken op plakjes banaan (paruru).

parurujary znw. (soort) plant. Phenakospermum guianense (Musaceae).

parururan znw. (soort) plant. Heliconia bihai (Musaceae).

Paruruwaka znw. Boskamp.

paryra Etym.: T parypa, Pm parira . znw. luizekam.

pary-sano Etym.: T paije . znw. schoondochter. uit: pary sano 'kleinkinds moeder'.

paryta ww-onov. kleinkinderen krijgen. Ref.: pari

pary`wy znw. bijlhout. Eperua falcata (Caesalpiniaceae). Ref.: paliwu

pasa znw. zijkant (van het hoofd), oorstreek, wang, slaap. Ref.: pasa

pa`sai b:: pa`saity. znw. bakkebaard, haar aan de zijkant van het hoofd. Ref.: pasaikï

pasai tsw. plons.

pa`saku`mo ww-ov. op de wang slaan.

pa`sama ww-ov. op de wang leggen.

pasama Etym.: Sr pasa, E pass . ww-ov. passeren, voorbijgaan.

pasami znw. (soort) boom. Eugenia-soorten (Myrtaceae).

pa`sa`mo ww-ov. op de wang slaan.

pa`samoryka ww-ov. op de wang slaan.

pasani Etym.: Sr pani . znw. (soort) kruismeerval. Sciadeichthys passany (Ariidae).

pa`sapai b:: pa`sapaity. znw. bedekking van de wang.

pa`sapaika ww-ov. op de wang slaan.

pa`sasuruku znw. bakkebaard. Ref.: ku

pasasuruku znw. bakkebaard.

pa`satu`mo ww-ov. een dreun op de wang geven.

pa`sa`wo az. op de zijkant van. Ref.: pasarï

pase Etym.: Wj pase, Kp pa`se, Pm pase . m:: pasanon. znw. dochter van broer. alleen door vrouwen gezegd. [Aanmerking: vgl A pose broers zoon?]

pasiri Etym.: Wp pasiri . znw. (soort) plant. Ocimum micranthum (Labiatae). Ref.: pasiri yarï [Aanmerking: nO]

pasisi Etym.: Pm pasisi, Sr pasisi . znw. (soort) vis. Brachyplatystoma vaillanti (Pimelodidae). Ref.: pasisi

pasiwa Zie: paisawa.

pasiwy Etym.: Wp pasi`y, P paxiuba . znw. (soort) palm. Iriartea exorrhiza (Palmae). Ref.: pasiwü

pasu`wa znw. (soort) mand, opbergmandje. Ref.: pasu'wa

patai znw. gebedel. patai pe 'bedelend'.

pataima ww-ov. bedelen om.

pataipatai znw. slingerende beweging, wankelige loop. pataipatai me kyny`san 'hij loopt slingerend'.

pataja Etym.: Wp pataja . znw. afdakje, onderdakje. Ref.: pataya

pataja`to ww-ov. van een onderdak voorzien, van een hutje voorzien. afdakje met open wanden.

patakai Etym.: T patakai, Ap patakasi, Pm patakai, Sr pataka . znw. (soort) vis. Hoplias malabaricus (Erythrinidae). Ref.: patakai

Patakaijana znw. Patakaijana-indiaan. vgl patakai '(soort) vis'.

patakaipo znw. (soort) kassave.

Patamuna Etym.: Pm Patamuna . znw. Patamuna-indiaan.

patawa Etym.: Kp patawa, Wp patawa . znw. (soort) palmboom. Oenocarpus bataua (Palmae). Ref.: patawa

patere Etym.: Pm potoro, Sr batra, E bottle . znw. fles.

pato az. in de richting van, in de streek van. Papa pato 'zo God het wil', ypato waty 'niet uit mijn vrije wil', pari`pe imorykako, i`mory patono me o`wa 'sla er hard op, om te kijken of je hem breekt', o`wa ywyto`po pato yje`tunai 'ik ben ziek geworden toen ik bij jou op bezoek was en dat is jouw schuld', asepato 'gezamenlijk, samen'.

pato Etym.: Ww wato . ww-ov. oversteken.

pato`ne Etym.: Pm patene . bnw. dwars. Ref.: patone pato`nano wewe 'dwarshout'.

pato`no znw. inslagdraad, dwarsdraad. Ref.: patonorï

patoto znw. rugmand. Ref.: patoto ook katuri genoemd.

patura znw. (soort) plant. Coccoloba latifolia (Polygonaceae).

patuwana znw. (soort) pantsermeerval. Hoplosternum-soort (Callichthyidae).

patyka ww-ov. de (slaap)plaats wegnemen van.

patyma ww-ov. een plekje geven.

patymy Etym.: Ap patumy . m:: pa`non. znw. neef. Ref.: patuman door mannen gezegd tegen zoon van zus, en door vrouwen gezegd tegen zoon van broer.

patynto ww-ov. een (slaap)plekje geven.

paty`to znw. lege plaats. woto paty`tory `wa ytuntai 'ik ben ergens gekomen waar geen vis is'.

pawana Etym.: T pawana, Wj pawanare, Ap panari, Ww pawana, Kp pawana, Pm pawana, M paunare . znw. vriend, kennis. archaïsme.

pawo Etym.: Sp pavo . znw. pauw.

pa`wu Etym.: T pau, Wj pau, Kp opa`wy, Pm pa`wy . znw. eiland, eiland van bomen in verder vlak land, Europa, Nederland. Ref.: pa'u

pe Etym.: T pe, Ap pe, Kp peje, Pm pe . znw. horizontale afbreeklijn, pony. Ref.: pe auto pery 'afdakje aan de voorkant', kapu pery 'horizon', apery i`kotoko 'knip je pony'.

pe tsw. sliep uit!

pe Etym.: T pety, Wj pet, Ap pety, Ww pety . b:: pety. znw. bovenbeen, dij. Ref.: petï akuri petympo 'revolver(tas), pistool'.

pe Etym.: T `pije, Ww pe . az. behept met, met (de narigheid van), last hebbend van. asin pe man 'het is warm', je`tun pankon auty 'huis van mensen met pijn, ziekenhuis', atakari epy`pompo pe 'last hebbend van de zaadjes van de atakari-boom'.

pei znw. (soort) boom.

pe`ja znw. waterkant, haven. Ref.: peya

pejawejary znw. (soort) plant. Maranta arundinacea (Marantaceae).

pejowa znw. (soort) plant. [Aanmerking: nO]

pe`ka ww-ov. het (boven)been weghalen van.

peka ww-ov. de pony (van het haar) weghalen.

pekepeke`me bnw. los bungelend, gehandicapt.

pe`ki Etym.: Sr beki, N bekken . znw. bekken.

pekima Etym.: Sr begi, E beg . ww-ov. bidden tot, smeken.

pekoto ww-ov. de ponie knippen van.

pekuma ww-ov. slap laten hangen.

peky Etym.: Wj peky . ww-ov. onder water duwen om met water te vullen.

pema ww-ov. naar lager terrein brengen, naar de rivier brengen.

pemukuru znw. (soort) katvis. Ariidae, Pimelodidae. Ref.: pemukuru

pe`myry`ko ww-ov. van krullend haar op het voorhoofd voorzien.

pe`myry`ta ww-ov. krullend haar op het voorhoofd krijgen.

pemyty b:: pemyty. znw. voorhoofdband.

pena znw. opening, deur, raam. Ref.: pena

pena znw. neger.

penaro Etym.: T penarv, Kp pena, Pm penarv, M pena . bnw. oud, van vroeger, (van) lang geleden, al lang, laat. Ref.: penaro penaro tera`a iwei`poto, ... 'toen het al laat geworden was, ...', penaro ro 'later, in de toekomst'.

penato Etym.: T penato, Pm penato . m:: penatonon. znw. oude. Ref.: penato penato me man 'het is oud'.

penatome bnw. oud, van vroeger.

penato`po znw. iemand van vroeger.

penka ww-ov. uit een opening tevoorschijn halen.

penty znw. mannenkledingstuk. [Aanmerking: 'landilla']

pe`pe znw. peetoom, peettante.

pepeito Etym.: T pepei, Kp peseto . znw. wind. Ref.: pepeito pepeito pe 'winderig'. [Aanmerking: V: petcho]

pe`pe`ko ww-ov. slap laten hangen.

pe`peky znw. slappe ophanging. bv een touw dat niet strak gespannen is.

pe`peme bnw. wankelend, schommelend. Ref.: pepe [Aanmerking: b]

pe`pe`ta ww-onov. slap gaan hangen.

pepopoma ww-ov. een rand aan het (platte) deeg kloppen. Ref.: pepapama

peposi znw. stekelrog met punt aan de voorkant. Dasyatis schmardae (Dasyatidae). Ref.: tïposi [Aanmerking: A: typosi]

perei Etym.: Kp peresi . znw. verdikking, knobbel. o`popuru pereiry 'knobbel onderaan het borstbeen'.

pereima Etym.: Sr prey, E play . ww-ov. veinzen, pretenderen.

perekyry Etym.: Sr brekri, N blik . znw. blik.

peremperen Etym.: Pm perenperen . znw. gekronkel, gewapper. peremperen me mana 'je doet gek'. [Aanmerking: ook: soort worm?]

peremperenka ww-ov. laten wapperen.

perempeteri znw. prachtkever. Buprestidae. [Aanmerking: L274]

perepere tsw. zacht schurend geluid, mixer.

perere Etym.: Wj perere, Kp pereri, Sr brede, E bread . znw. brood.

perereka ww-ov. omzwachtelen, verbinden.

pererepun Etym.: Sr bredebon, E bread, N boom . znw. broodvruchtboom. Artocarpus communis (Moraceae).

pere`rimpo znw. (soort) visje. Ref.: prelimbo lijkt op pi`kiri.

peresi Etym.: Sr bresi, E bless . znw. zegen.

peresima Etym.: Sr bresi, E bless . ww-ov. zegenen.

pereti Etym.: T perenki, Sr preti, E plate . znw. etensbord.

peretiri znw. stern. Sterninae (Laridae). [Aanmerking: HM179 181 184]

pero Etym.: Kp pero, Pm pero, Sp perro . znw. hond. Canis familiaris (Canidae). Ref.: pero

perrit

peru Zie: pero.

peruru znw. (soort) boom. Sacoglottis guianensis (Humiriaceae).

pesa tsw. mijne heren. pesa, woryijan 'dames en heren'.

pesa b:: pesaty. znw. spierpartij aan de achterkant van het bovenbeen.

pesaka ww-ov. de bovenbeenspier weghalen van. topu sipesakaje 'ik haal een stuk van een rots af'.

pesere [pésere] Etym.: Sr fensre, N venster . znw. venster.

pesi Etym.: Wj pesi, Sr pesi, E peas . znw. erwt, boon. Papilionaceae. Ref.: pesi

pesiri Etym.: Sr pasri . znw. krop. Ref.: pesiri pesirimpo '(snel gevlochten) wegwerpkorfje'.

pesisiran znw. (soort) boom. Licania densiflora (Rosaceae).

pesu znw. klein, hard kassavebrood. Ref.: besu

peta Etym.: Wj popta, Kp peta, Pm peta . znw. wang. Ref.: peta

petamoryka ww-ov. een klap op de wang geven.

petasiraka ww-ov. strepen op de wangen maken.

petasirinka ww-ov. kuiltjes in de wangen bezorgen.

petatinka ww-ov. de wang bespikkelen van.

petatota ww-onov. gaten in de wangen krijgen, holle wangen krijgen.

petaturuwa znw. (soort) hagedis. Ameiva ameiva (Teiidae). [Aanmerking: typisipisi`ke 'met een kam op de rug']

pe`to ww-ov. van een overhangende rand voorzien.

pe`toko Zie: pi`tuku.

petupetu znw. steltkluut. Himantopus himantopus (Recurvirostridae). [Aanmerking: HM153 E135]

pety Zie: pe.

pe`wo znw. aan de scheidingslijn, aan het wateroppervlak. Ref.: tunapewono tuna pe`wono '(soort) waterspin'.

pi b:: pity. znw. jongere zuster. alleen door vrouwen gezegd.

pi Etym.: Wj pi, Ap piry, Kp pi, Pm pi . b:: piry. m:: piryjan. znw. (jongere) broer. Ref.: piri door mannen gezegd van: (a) jongere broer, (b) jongere zoon van vaders broer, en (c) jongere zoon van moeders zuster, en door vrouwen gezegd van: (a) elke broer, (b) elke zoon van vaders broer, en (c) elke zoon van moeders zuster.

pijakawaku Zie: pisakawaku.

pije znw. (soort) vogel. [Aanmerking: 'garrapatero' (ave) (garrapata 'teek')]

pijeweri znw. stalvlieg. Stomoxys calcitrans (Muscidae). [Aanmerking: L387 Charles: vlieg die om het hoofd vloog op de Wayombo-rivier, roze strepen, groene ogen, rode snuit, zwarte vlek halverwege op doorzichtige vleugels]

pika Etym.: Kp pika, Pm pika, Sr pikan . znw. koekoek. Piaya cayana (Cuculidae). Ref.: pika [Aanmerking: HM218]

pika Etym.: T pika, Wj pika, Ap pika, Pm pika, M pi`ka . ww-ov. de huid of schil wegnemen, villen, schillen.

pi`kiri znw. (soort) karperzalm. Characidae. Ref.: pikiri

pikiriran znw. (soort) plant. Machaerium leiophyllum (Papilionaceae).

pikitima Etym.: Sr bikti, N biechten . ww-ov. biechten. Ref.: bikitima

pi`ko Etym.: T pi`ko . znw. broertje. Ref.: pito

piko Etym.: Pm pikv . znw. buikgas, wind (uit het achterwerk).

pikuma ww-ov. licht laten zwiepen.

pikumpikun tsw. zwiepend geluid. pikumpikun me 'zwiepend'.

pi`me`to Zie: pyi`meto.

pina ww-ov. weghalen, wegpakken.

pina Etym.: Ap pina . znw. houten pijl met weerhaken.

pinama Etym.: Sr pina . ww-ov. arm maken, gebrek laten lijden.

piname Etym.: Sr pina 'gebrek' . bnw. arm, armoedig, gebrekkig. Ref.: pina

pina`we Etym.: Pm pijan . znw. (soort) buizerd. Buteo magnirostris (Accipitridae). Ref.: pina'e [Aanmerking: HM98]

pini Etym.: Sr pina . znw. speld. Ref.: pini

pintaran znw. (soort) plant. Portulaca oleracea (Portulacaceae).

pipa Etym.: Sr pipa . znw. pipa, surinaamse pad. Pipa pipa (Pipidae). Ref.: pipa

pipa`ko ww-ov. pletten, plat maken.

pipaky znw. (plat) oppervlak, platheid. Ref.: pipakï

pipa`ta ww-onov. plat worden.

pipi Etym.: Ap pipi . m:: pipinte. tsw. oma, oude vrouw. Ref.: pipi

pipina znw. (soort) boom. Eschweilera odora (Lecythidaceae).

pi`pisi znw. ovenvogel. Furnariidae. Ref.: pipisi [Aanmerking: HM318 HM324 HM344; witte vogel, zwarte vlekken op de rug, zwarte kop, heldere ogen]

pi`po Etym.: T pi`pv, Wj pitpv, Ap pi`po, Ww pitho, Kp pi`pv, Pm pi`pv, M pi`py . znw. huid, schil, bast. Ref.: pipo enuru pi`po 'zijn ooglid', jamatu pi`po 'buitenwand van de waterdichte mand', woto pi`po 'muntstuk', wariri pi`po '(soort) plant [Ocotea glomerata (Lauraceae)]'.

pi`poka Etym.: Pm pi`pvka . ww-ov. de huid weghalen van, de bast weghalen van.

pi`ponto ww-ov. van een huid voorzien.

pira Etym.: Sp vela . znw. zeil. Ref.: pira

pirai Etym.: Wp ipirai, Sr piren, P piranha, N piranja . znw. (soort) zaagbuikkarperzalm, piranja. Serrasalmus rhombeus (Serrasalmidae). Ref.: pürai [Aanmerking: Wp Serrasalmus eigenmanni (Serrasalmidae)]

piraka ww-ov. het zeil wegnemen van.

pirapisi znw. (soort) plant.

pira`to ww-ov. van een zeil voorzien, het zeil hijsen van.

pirika Etym.: Pm pirika . ww-ov. een stukje laten afspringen van.

pirikara Etym.: Wp pirikoro . znw. boomkikker, kleefkikker. Bufo typhonius (Bufonidae). Ref.: piritara [Aanmerking: Charles: heeft strepen op de rug, springt erg ver]

pirikaraipo znw. (soort) boom. Mouriria brevipes (Melastomaceae), Pera bicolor (Euphorbiaceae), Iryanthera sagotiana (Myristicaceae). [Aanmerking: Sr safu-udu?]

pirikoko Etym.: T myrokoko, Wp pirakoko . znw. reuzennachtzwaluw. Nyctibius-soort (Nyctibiidae). Ref.: prikoko [Aanmerking: HM228 HM238 A: uil, V: pereza (mamifero) 'luiaard'?, Akurijo: myrokoko]

piriko`to Etym.: T pirvkvty . ww-ov. (in het vel) knijpen.

pirima Etym.: Wj pirima . znw. (soort) zoetwaterkreeft. Ref.: pirima ook wararu genoemd.

pirima znw. (soort) boom. Miconia aplostachya (Melastomaceae). [Aanmerking: Wp pirimày krabbeboom Qualea coerulea (Vochysiaceae)]

pirimaru znw. miervogel. Formicariidae. [Aanmerking: HM324 HM344 HM364 HM372 Stenny: leguaanbeschermer]

piri`mo ww-ov. een barst laten springen in.

pirimpirin Etym.: Pm pirinpirinpe . bnw. pijnscheuten. pirimpirin pe 'last hebbend van pijnscheuten'.

pirimpirinka ww-ov. pijnscheuten geven.

pirinka ww-ov. pijnscheuten geven.

pirinta znw. reumatiek, artritis. Ref.: pirinda pirinta pe 'met reumatiek, reumatisch, met aderverkalking'.

piripiri Etym.: Sr birbiri . znw. moeras.

piripiri Etym.: Wp piripiri . znw. (soort) grasplant. Cyperus ferax (Cyperaceae).

piripirika ww-ov. laten kruimelen. [Aanmerking: l vgl pirika en piririka]

piri`pirime Etym.: Pm piripiripe . bnw. vonkelend, glinsterend. [Aanmerking: V: gespikkeld?]

piripiriran znw. (soort) plant. Dichromaena ciliata (Cyperaceae).

piri`po Zie: piriri`po.

piririka ww-ov. laten knetteren, licht verbranden.

piriri`po znw. stukje, kruimel, splinter, scherf, schilfer. Ref.: ipiripo

piriripo znw. (soort) plant. Oxandra asbeckii (Annonaceae). [Aanmerking: of: pikiripo]

pirisa Etym.: Pm pirisa . znw. (soort) knolplant. Dioscorea alata (Dioscoreaceae).

pirito znw. (soort) plant. Miconia prasina (Melastomaceae).

pi`roka ww-ov. schroeien, branden.

pi`ronka ww-ov. een stukje vlees wegknijpen van.

piroto Etym.: Pm piroto, Wp piroto, F plomb . znw. lood, hagel, kogel. Ref.: piroto

pirun-pi Zie: pirun-pirun.

pirun-pirun znw. grote geelpootruiter, kleine geelpootruiter. Tringa melanoleuca (Scolopacidae), Tringa flavipes (Scolopacidae). [Aanmerking: HM162 E139 [mp], ook gehoord: pirumpi; vgl P&P: pioenpie]

pisakawaku Etym.: T pasakuwa, Wj pajakuwa, A asawako . znw. geelrugbuidelspreeuw, roodstuitbuidelspreeuw. Cacicus cela (Icteridae), Cacicus haemorrhous (Icteridae). Ref.: pakawaku/sakawaku [Aanmerking: HM538]

pisara znw. spaander, splinter.

pisaraka ww-ov. spaanders weghalen, spaanders maken.

pisawa znw. fleskalebas, waterkruik. Lagenaria siceraria (Cucurbitaceae). Ref.: pisawa

pisere Zie: pynsere.

pisi Etym.: Sr pisi, E piece . znw. stuk, gedeelte.

pisi znw. (soort) zeevisje.

pisiky znw. uitsteeksel op de rug.

pisin znw. druppel, spat.

pisinka ww-ov. laten spatten, sprenkelen.

pisipisi`ko ww-ov. sproeten bezorgen, vlekjes bezorgen, druppels op de huid bezorgen.

pisipisiky znw. sproet.

pisipisi`ta ww-onov. sproeten krijgen, vlekjes krijgen, druppels op de huid krijgen.

pisiru znw. (soort) kleine zilverreiger. Egretta thula (Ardeidae). Ref.: pisuru [Aanmerking: HM66]

pisopiso znw. (soort) roofvogel. [Aanmerking: HM90 98 104 116]

pisoro`ka ww-ov. de huid lossteken van.

pisu znw. geruis, geritsel.

pisu Etym.: Wp pisu . znw. (soort) insekt. vreet hout. [Aanmerking: Wp Rhynchophorus palmarum (Curculionidae)]

pisuka ww-ov. laten ritselen, laten ruisen.

pisukutu [pisukútu] Etym.: Sr buskutu, F biscotte, N beschuit . znw. beschuit. ook: 'ruiten' (in een kaartspel).

pisukuwi Etym.: F biscuit . znw. biscuit.

pisuru znw. (soort) vis.

pitani Etym.: Wj pitani . znw. kind. Ref.: picani apitaniry 'iemand die kleiner is dan jij', pitaniko`makon 'kindertjes'.

pitano znw. urine-stank.

pitanoro ww-ov. naar urine laten ruiken.

pitanota ww-ov. naar urine gaan ruiken.

pitiruwi znw. (soort) kassave.

pitopitoru znw. (soort) puist.

pi`tuku Etym.: onomatopee . znw. zwartgele tiran, grote kiskadie. Pitangus sulphuratus (Tyrannidae). Ref.: petoko [Aanmerking: HM420 E235]

pituku znw. puistje, zweertje. Ref.: pikuku

po Etym.: Pm po . znw. (vieze) geur, stinkklier. Ref.: po

po Etym.: T po, Wj po, Ap po, Ww po, Kp po, Pm po, M po . az. te, in, op. Ref.: po

po Zie: py.

poi`nakama Zie: y`petakama.

poinko Zie: pyinko.

poito Zie: pyito.

po`ka ww-ov. de punt weghalen van.

poka Etym.: Kp poka, Pm poka, M poka . ww-ov. doorboren, schieten, treffen, raken, bespijkeren. typoka o`wa man 'je ziet er mooi uit'.

pokepy ww-onov. ophouden te stinken.

poketi Etym.: Wj poketi, E bucket . znw. emmer.

pokipoki znw. bladluis. Aphididae.

poko Etym.: T pvkv, Wj pvk, Ap poko, Ww poko, Kp poko, Pm po`, M py` . az. over, aangaande, betreffende. Ref.: poko siriko poko 'jarenlang', asepoko manton! 'zit niet aan elkaar' of 'vecht niet'.

pokonoma ww-ov. ertegenaan laten gaan, sexuele omgang hebben met.

pokononto ww-ov. van een aanhangsel voorzien : iets bevestigen aan.

pokopau znw. blaaspijp. Ref.: pokopaw [Aanmerking: nO]

pokopoko Etym.: T pokopoko . znw. (soort) cicade. Ref.: pokopoko [Aanmerking: A: reptiel, lijkt op hagedis; ook: soort geest, Arowaks: bokoboko Bubo virginianus 'uil' (vgl akorototo), tante Martha: roofvogel]

pokoro Etym.: T pvkvrv, Pm pokvrv, M pykyry . az. direkt naast, volgend, tot aan ... toe. Ref.: poko

pokoro`ko ww-ov. kleverig maken, plakkerig maken.

pokoroky znw. kleverigheid, plakkerigheid.

pokoro`ta ww-onov. kleverig worden, plakkerig worden.

po`ma Etym.: T poma, Wj potma . ww-ov. aansteken.

po`mamy ww-onov. beginnen te branden. Ref.: ipomamu

po`manka ww-ov. laten branden, aansteken, vlam laten vatten.

po`mere znw. (soort) bakove. Ref.: pomere

pomiki znw. (soort) plant, (soort) vrucht. Physalis angulata (Solanaceae). Ref.: pomiki

pomponka ww-ov. luid bonken tegen, bonzen op. pena sipo`ponkaje 'ik klop op de deur'.

pompuma Etym.: Sr pompu . ww-ov. oppompen.

pomusinary znw. (soort) plant. [Aanmerking: l nO]

po`my Etym.: Wj potmy . ww-ov. een snuit of pijlpunt vastbinden aan.

pomy Etym.: Wj pvmv, Ap pomo, Kp pvmy, Pm pvmy . ww-ov. planten.

pomyi Etym.: T pvmvi, Kp pvmyi, Pm pvmyi, M pimi . znw. peper(plant). Capsicum frutescens (Solanaceae), Capsicum annuum (Solanaceae). Ref.: pomyi akami pomyiry '(soort) blauw-groene peper', jarawa pomyiry '(soort) plant [Polygonum acuminatum (Polygonaceae)]', joro`kan pomyiry '(soort) plant [Licaria-soort (Lauraceae)]', kupira pomyiry '(soort) plant [Solanum nigrum (Solanaceae), Solanum oleraceum (Solanaceae)]', pero pomyiry '(soort) peperplant [Capsicum-soort (Solanaceae)]', pipa pomyiry '(soort) plant', tokoro pomyiry '(soort) plant [Commelina virginica (Commelinaceae)]'.

pomyiran znw. (soort) plant. Eugenia cupulata (Myrtaceae).

po`myty b:: po`myty. znw. (pijl)puntbindsel. Ref.: potï

pona Etym.: T pona, Wj pona, Ap pona, Ww pona, Kp pona, Pm pona, M pona . az. tegen. Ref.: pona

ponaro Etym.: Ww ponaro, Pm ponarv . az. dicht bij, vlak tegen ... aan. Ref.: ponaro ainary ju`my ponarono 'zijn wijsvinger'.

ponepu znw. eindlus van de hangmat. Ref.: ponepu

ponepu`to ww-ov. van een hangmatlus voorzien.

ponka znw. val voor groot wild. Ref.: ponga [Aanmerking: ook als fonka uitgesproken?]

po`no bw. vervolgens, op een andere manier verder gaand.

pononkepy ww-onov. ophouden inwoners te hebben, verlaten worden.

pononto ww-ov. van inwoners voorzien.

po`nuku Etym.: Wj pok, Ap po`no . ww-ov. ruiken, opsnuiven, in zich opnemen.

popan znw. glazen potje.

popau znw. (soort) kaaiman. Ref.: popao [Aanmerking: leeft in de Amazone en Orinoco en zijrivieren, heeft erg lange snuit]

popiki [pópiki] Etym.: Sr popki, N poppetje . znw. pop.

po`po bnw. laag, op de grond. po`ponaka 'naar beneden'.

popo znw. welriekendheid.

po`po`ma ww-ov. zachtjes bekloppen.

po`ponaka az. (nederig) tegemoet. apo`ponaka wo`sa 'ik kom (als ondergeschikte) voor uw aangezicht', apeiny po`ponaka 'tegen de stroom in'.

po`ponka ww-ov. bonken tegen, bonzen op. pena sipo`ponkaje 'ik klop op de deur'.

popopo Etym.: T popopoimo . znw. (soort) uil. Ref.: popopo [Aanmerking: HM426 P&P: uil]

poporo ww-ov. lekker laten ruiken, parfumeren.

popota ww-onov. een lekkere geur krijgen.

po`potoko Etym.: T u`tuku, o`patapo, Wj otpvtvkv, A otokoko . znw. (soort) duif. Columba plumbea (Columbidae). Ref.: popotoko [Aanmerking: A: klein, zwart, met rode borst, P&P: opotoko Columba plumbea, Jensen: hoofd van de duiven]

popuru znw. roodbruine kleur, donkerbruine kleur.

popurume Etym.: Ap typopurune . bnw. roodbruin, donkerbruin.

poratatai znw. (soort) plant. Euphorbia brasiliensis (Euphorbiaceae). [Aanmerking: vgl paràkatai]

pore bw. bij wijze van toppunt. Ref.: porï

porepuru znw. (soort) vis. Cichlidae. Ref.: polepulu [Aanmerking: nO]

porepy Ref.: porepü Zie: parepy.

pori Etym.: T pvri, Ap pori . znw. onderbeen, tak. Ref.: poli kupesini pori`po (of: ipori`po) 'bosmeester [Lachesis mutus (Crotalidae)]'.

pori znw. (soort) plant. Oxalis barrelieri (Oxalidaceae).

porijaty znw. langstaartgordeldier, stekelvoetgordeldier. Dasypus kappleri (Dasypodidae).

porika ww-ov. de benen weghalen van, takken weghalen van.

pori`mo ww-ov. tegen het been slaan van.

poripakoto ww-ov. een jaap in het been snijden van.

poripori znw. (soort) struik. Ref.: polipoli

porita vi. Etym.: T pvrita .

pori`to znw. geweld, hevigheid, heftigheid, (lichamelijke) onstuimigheid. Ref.: pari

pori`toma ww-ov. onstuimig tekeer gaan tegen.

poritu znw. (soort) savannehagedis. Ref.: poliku [Aanmerking: nO]

poro Etym.: Ap poro . az. vanaf, sinds. Ref.: poron morompo poro 'sindsdien', tywei`po poro 'van jongs af aan', V: apo poro wa 'ik sta op het punt te voelen'.

poro ww-ov. een (vieze) geur geven.

poroi znw. bult, gezwel. Ref.: poröi poroi pe 'bultig'.

poro`ka Etym.: Wj porepka, Ap poro`ka . ww-ov. doen halt houden, laten stoppen.

poromiki Etym.: Sr bromki, N bloemetje . znw. bloemetje.

poromporon tsw. wapperdewapper, klapperdeklapper, klop-klop.

poromporonka ww-ov. laten wapperen, laten klapperen. tywo`my poromporonkanon 'hij schudt zijn hemd uit', pepeito pira poromporonkanon 'de wind laat het zeil wapperen'.

poromu`ka ww-ov. eenzaamheid wegnemen bij, (met een bezoek) verrassen, overrompelen.

poromu`pe bnw. eenzaam, weemoedig.

poromy Etym.: Sr bron, N bloem . znw. bloem, meel.

poron tsw. plof.

poropita znw. branderig gevoel in de keel. poropita pe wa 'ik heb een branderig gevoel in de keel'.

poroporo Etym.: onomatopee . znw. (soort) wesp. Ref.: okomo [Aanmerking: ook okomoto genoemd]

poropororo Etym.: Sr ployploy . ww-ov. plooien, rimpelen, hobbelig maken.

poropy Etym.: T (w)epvrvtv, Wj pvrvpy, Ap poropy . ww-onov. stoppen, halt houden, pauzeren. Ref.: poropu

pororo Etym.: onomatopee . tsw. borreldeborrel.

pororu Etym.: T pvrvru, Wj pvrvru, Ap pororu, Ww pororu, Kp pvrvruku, Pm pvrv, A bororo . znw. pad. Bufonidae. Ref.: poloru pororu pe man yporiry 'mijn been slaapt', pororu apupuru apo`i 'een pad heeft je voet gepakt', d.w.z. 'je hebt een slapende voet', pororu `wa turo wa 'ik ben geblazen door een kikker', d.w.z. 'ik heb geen geld meer'.

pororumamy ww-onov. slapende ledematen krijgen, ongevoelig worden.

pororumanka ww-ov. slapende ledematen bezorgen, ongevoelig maken.

porow tsw. plof!

poruka ww-ov. uitkijken naar, loeren op. Ref.: kupesini polipo

Poruma znw. Pomeroon-rivier.

pose b:: posety. znw. onderbuik, onderlijf. Ref.: posetï posenano 'onderbuik (in het algemeen)'.

poseka ww-ov. de onderbuik weghalen van.

poseren Etym.: Sr posren, N postelein, porselein . znw. postelein, porselein. Talinum triangulare (Portulacaceae).

posi znw. (soort) kleine kalebas, drinkkom, houten lepel. Ref.: posi

po`si`ko ww-ov. van een scherpe punt voorzien, scherp maken.

po`siky znw. punt. Ref.: potï

posima Etym.: Sr bosi . ww-ov. zoenen, kussen.

posin Etym.: Kp posin . znw. lekkere smaak, zoetigheid. Ref.: posi

posina ww-onov. zoet worden. Ref.: posi

posinkepy ww-onov. ophouden zoet te zijn, onaangenaam worden, teleurgesteld zijn.

posino znw. zoet maken. Ref.: posi

posinto znw. zoetheid, (soort) boom. Inga bourgoni (Mimosaceae), Inga stipularis (Mimosaceae). tuna posintory of iposintory 'zoet water'.

Posori znw. Posori. plaats aan de Marakamy-rivier in Frans Guyana.

posori znw. bron.

posoroko Etym.: Sr bosroko, N borstrok . znw. t-shirt.

po`suruku znw. snor. Ref.: posuruku arawata po`surukuru '(soort) plant [Inga rubiginosa (Mimosaceae)]'.

pota Etym.: Wj pota, Ap pota, Ww pota, Pm pota . znw. mond(streek), snoet, muil. Ref.: pota [Aanmerking: V: rand?]

pota ww-onov. een geur krijgen.

potaka ww-ov. de snoet wegnemen van, boos maken, (V:) bewerken, houwen.

po`takaro bnw. te snel (na iets anders), direkt, onmiddellijk. po`takaro kapyn ajemaminary man 'je moet niet onmiddellijk (weer) gaan werken'.

potaku`mo ww-ov. tegen de mond slaan, de snuit raken van.

potasiraka ww-ov. strepen op de mondstreek maken van.

potatinka ww-ov. stippels op de mond maken van.

pota`wo az. in de mondstreek van.

potereti Etym.: Sr potreti, N portret . znw. portret, foto.

poto Etym.: T mono . m:: potonon. bnw. groot. Ref.: poto amy poto `su auto 'een groot huis', potonon auto 'grote huizen', poto me man 'het is groot, het is belangrijk', potonon me manton 'ze zijn groot'.

potona Etym.: Sp boton . znw. knoop.

poty znw. glans, schittering, glimmendheid, flits, lichtscheut.

poty Etym.: T poty, Wj poty, Ap poty, Ww potu, Kp pvty, Pm poty . znw. punt aan de voorkant, snuit. Ref.: potï arakapusa potyry 'geweerloop', kynoto potyry '(soort) plant [Rosenbergiodendron formosum (Rubiaceae)]', wara potyry '(soort) plant [Inga ingoides (Mimosaceae), Inga edulis (Mimosaceae)]'.

poty Etym.: T pvty, Wj pvty, Ap poty . ww-ov. plukken.

poty`ja Etym.: Kp pa`tija, Pm patija, pasija, M patia, A patja, Sp badea . znw. watermeloen. Citrullus vulgaris (Cucurbitaceae). Ref.: potïya

potyka ww-ov. de glans wegnemen van, ontglimmen.

potyro ww-ov. laten glanzen, laten glimmen, laten schitteren.

potysa znw. stenen kruik. Ref.: potïksa

potyta ww-onov. flitsen, bliksemen, schitteren, blinken.

potytapoty ww-onov. bliksemen.

poty`to ww-ov. van een punt voorzien.

po`we b:: po`wety. znw. navelstreng, navel, plaats waar vrucht aan steel zit. Ref.: powetï po`wenano 'navel(streng) (in het algemeen)'.

po`weka ww-ov. de navelstreng weghalen van.

po`wekoto ww-ov. de navelstreng doorsnijden.

po`wekoton b:: po`wekoton. znw. broer of zus van dezelfde moeder.

po`we`po znw. stukje navelstreng.

powo`no Etym.: T muunu . znw. aas. Ref.: ipowono

pui Etym.: Wj pui . ww-ov. vergroten, doen groeien, doen aanzwellen.

pujumpujun Etym.: onomatopee . tsw. zwiep-zwiep.

pu`ka Etym.: T pu`ka . ww-ov. afpluizen, kaal plukken. mauru sipu`kaje 'ik pluk pluizen katoen bij de pitten weg', tonomy uwempompo sipu`kaje 'ik pluk vuil uit de darmen van het dier weg'.

puka Etym.: T puka, Wj puka, Kp puka . ww-ov. prikken, doorsteken, doorboren. woryi sipukai 'ik heb een vrouw ontmaagd'.

puke bnw-az. met de voet van. Ref.: pupu

pukoroty ww-onov. zich de voet branden, aanbranden.

pukujuma znw. de benen roodbruin verven van.

puku`mity ww-ov. de voeten wassen van.

puma Zie: puwa.

pumpun Etym.: A bumbum . znw. (soort) vis. Aspredinidae. vgl koronkoro.

pun Etym.: T pun, Wj pun, Ap pun, Kp pun, Pm pun, M pun . znw. vlees. Ref.: pu

puna ww-onov. vlezig worden, dik worden. Ref.: pu

punanopy ww-ov. dik maken, vetmesten.

pu`nin b:: pu`nin. znw. gekreun.

pu`ni`wa ww-onov. kreunen.

punka Etym.: Pm punka . ww-ov. het vlees weghalen van.

punke`ka ww-ov. mager maken, laten wegteren.

punkepy ww-onov. zijn vlees verliezen, mager worden.

punu`po Etym.: Kp punu`pv . znw. stukje.

pupika Etym.: Sr pupe, N poep . ww-ov. de poep weghalen bij.

pupu Etym.: T pupu, Wj pupu, Ap pupu, M pupu . znw. voet. Ref.: pupu ypupuru jumy 'mijn grote teen', inamu pupuru 'mixer'.

pupuka ww-ov. de voet weghalen van.

pu`pu`ko ww-ov. schroeien, blaren bezorgen.

pu`puku znw. blaar, schroeiwond.

pupuku znw. (soort) kleine zwarte kikker. Ref.: pupuku

pu`pu`ta ww-onov. schroeiplekken krijgen, blaren krijgen.

puraka ww-ov. het voetvlak wernielen van, de voetzool beschadigen van.

purapurari Etym.: Sr prarprari . znw. (soort) vis. Ageneius-soorten (Ageneiosidae). Ref.: pulapulari

purenka ww-ov. een gat maken in.

purewa znw. (soort) boom. Swartzia tomentosa.

purimoka znw. blaasbalg. Ref.: purimoka

purimpuri znw. waterbron.

purinka ww-ov. knijpen. Ref.: murica [Aanmerking: lb vgl piritòto]

puriri znw. waterbelletje, waterborreltje.

puririka ww-ov. tevoorschijn laten borrelen, laten opborrelen.

puririwa ww-onov. waterbelletjes krijgen, opborrelen.

puru Etym.: T puru, Wj puru, Ap puru, Ww puru, Pm puru . ww-ov. roosteren, door hitte aantasten. zonder pan.

puruja Etym.: Sr bruya . znw. verwarring.

purujaka Etym.: Sr bruya . ww-ov. verwarren.

purujama Etym.: Sr bruya . ww-ov. verwarren.

puruku Etym.: T puruku, Kp puru`ku, Pm puruku, Sr bruku, N broek . znw. broek.

purukuka ww-ov. de broek weghalen van.

puruma Etym.: A buruma, Wp kuruma, Sr boroma(n) . znw. (soort) boom. Pourouma-soorten (Moraceae). Ref.: puruma

purumata znw. (soort) plant. Hebepetalum humiriifolium (Linaceae). [Aanmerking: vgl jarajara en rakaraka en oruko erepary!]

purumoto znw. (soort) boom. Iryanthera sagotiana (Myristicaceae).

purumpurunka ww-ov. wapperend uitschudden.

purunu znw. kramp. [Aanmerking: l vgl pururuma]

purupusuky znw. oppervlak met diepe poriën.

purure Etym.: Wp purure . znw. handdissel, uitholinstrument. Ref.: purure

purure`to ww-ov. van een handdissel voorzien, uithakken, uithollen.

pururuka ww-ov. laten borrelen, laten schuimen.

pururuma ww-onov. kramp krijgen. [Aanmerking: l vgl purunu]

puru`sai znw. uitholhakmes, hakguts.

puru`saika ww-ov. met een hakguts bewerken.

puru`sai`to ww-ov. met een hakguts afhakken.

Purutekesi Etym.: Sp Portugues, N Portugees . znw. Portugees, Braziliaan.

pusipusi [pusipúsi] Etym.: Sr puspusi, N poes . znw. poes, kat. Felis catus (Felidae). vgl mesi.

pusiriky znw. etterwond.

pusiri`ta ww-onov. etterwondjes krijgen.

pu`su`ka ww-ov. in de voeten steken van.

pusuma Etym.: Sr pusu, E push . ww-ov. voortduwen.

putaika ww-ov. de voet stoten van.

putinka ww-ov. laten floepen.

putomy Etym.: F bouton . ww-ov. dichtknopen.

puton Etym.: F bouton . znw. knoop.

putonka ww-ov. ontknopen, losknopen.

putonto ww-ov. dichtknopen.

pu`tu Etym.: Ap pu`tu . znw. uitsteekseltje. bv boven de hak bij een haan (niet bij een hen).

putu Etym.: T putu, Wp putu . znw. strijdknots. Ref.: putu

pu`tuka ww-ov. het uitsteeksel boven de hak wegnemen van.

putuka Etym.: Pm pueteuka . ww-ov. verkruimelen, versnipperen, verbrokkelen.

putukusi znw. dwerg.

putuma Etym.: Sr butbutu, N boeten . ww-ov. boeten, herstellen.

putuputuri Etym.: T putuputuri, Wj putuputuri, A hototori, Wp putuputuri . znw. spijker. Ref.: putoputori

pu`tuta ww-onov. een uitsteeksel boven de hak krijgen.

pu`tu`to ww-ov. van een uitsteeksel boven de hak voorzien.

putu`to ww-ov. van een knots voorzien.

puwa Etym.: Wj puna . ww-onov. groeien, langer worden. Ref.: puwa kurijara puwa`po 'de hoogte van de boot'.

py Etym.: T pv . tsw. hee?!, nou nou!, hoe is het mogelijk! Ref.: pil

py Etym.: T py(ty), Wj pyty, Ap pyty, pysijan, Ww piti, -`ti . b:: pyty. m:: pyjan. znw. vrouw, echtgenote. Ref.: piltï/puil kurumy pyty '(soort) insekt', pywano 'echtgenoten (in het algemeen)'.

pyi Etym.: T pyi, Wj pyi, Ap pysi . znw. verlegenheid, schaamte. Ref.: pui pyiwano 'schandaal'.

pyija znw. tegenrichting. pyija`po taka 'in tegenovergestelde richting passerend', apyija`san taka nyton 'hij is jullie tegemoet gekomen en gepasseerd'.

pyimasaky znw. dikte, dikheid.

pyimasa`ta ww-onov. dik worden. Ref.: epimada

pyi`me Etym.: T pyme . znw. zondebok, plaatsvervanger voor een schuldige. kypyi`merykon me Jezus tywaije man 'Jezus heeft onze schuld gedragen'; suma pyi`mery me yjoro`kan `wa typoka mana ty`pe ke 'een duivel heeft jou als zondebok voor iemand anders met zijn pijl geschoten'.

pyime Etym.: T tapyime . bnw. veel, talrijk. Ref.: puime mo`karon pyimano wokyryjan 'die grote groep mannen'.

pyi`me`ke bnw. langzaam, kalmpjes aan, rustig. Ref.: pimeke/puimeke

pyi`me`to ww-ov. loochenen, iemand anders als schuldige aanwijzen voor.

pyimy b:: pyimy. znw. dikte.

pyinko Etym.: T ponjeke, Wj pvinvkv, Ap poinoko, Ww poinko, Kp pvinkv, Pm pojinkv, M pinky, Sr pingo . znw. witlip-pekari. Tayassu pecari (Tayassuidae). Ref.: poindo

pyintyryryi znw. (soort) vogel.

pyiruku Etym.: Kp peiruku, A poruku, Sp puerco, N varken . znw. varken. Sus scrofa (Suidae). Ref.: puiruku

pyisere znw. penis.

pyita ww-onov. schaamte beginnen te krijgen.

pyitama ww-ov. verlegen zijn tegenover, respecteren, ontzag hebben voor ; met eerbied bejegenen. uit: pyitoma 'zich als knecht gedragen tegenover' ? vgl jopotoma 'zich als baas gedragen tegenover'.

pyitame bnw. respectvol, welgemanierd, beleefd.

pyi`to Etym.: T pyima, Wj pysiptv . ww-ov. verlegen maken, beschaamd maken.

pyito Etym.: T poito, Wj peito, Ap poito, Kp poito, Pm poito, M poito . m:: pyitonon. bnw. jongen. Ref.: poito vaak zelfstandig gebruikt: 'jongeman'; ypyitory 'mijn knecht, mijn ondergeschikte'; pyito me man 'hij is knap (van uiterlijk)'.

pyi`tono`po ww-ov. beschamen, in verlegenheid brengen.

pyi`topo ww-ov. in verlegenheid brengen, tot schaamte brengen. Ref.: pui

pyitota ww-onov. mooi (als een jongeman) worden.

pyjai Etym.: T pyjai, Wj pyjai, Ap pyjasi, Kp pijaisan, Pm pijai, Wp paje . m:: pyjaijan. znw. medicijnman, toverdokter, geestenbezweerder, medicijnmansvak. Ref.: püyei

pyjaima ww-ov. met pijaimanskunst behandelen.

pyja`wusi znw. visarend. Pandion haliaetus (Pandionidae). Ref.: puyawusi [Aanmerking: HM89]

pyjoko znw. acne-puist, jeugdpuistje. vgl asurutoko.

pyju znw. vuurvlieg. Lampyridae. Ref.: puiyu [Aanmerking: L261 V: pyjai?!]

pyjunkan znw. springhaak voor visvangst. Ref.: puiyungan

pyka Etym.: Wj pyka . ww-ov. de vrouw weghalen van.

pykywa znw. (soort) boom.

pymy Etym.: T pymy, Wj pymy, Ap pymy, Ww pymy, Kp pymy, -`my, Pm pymy, M pymy . znw. nek. Ref.: pumu kusari pymy`po '(soort) liaan'.

pymyty b:: pymyty. znw. halsband.

pyn Etym.: T pyn, Wj pyn, Kp -`nyn, Pm pynin . znw. liefde, saamhorigheid. ynipyny ypiry 'mijn geliefde broer'.

pyna Etym.: T pyynumy, Ap pyno, Kp pynynma . ww-ov. liefhebben, (willen) blijven bij, gehecht zijn aan, waarderen.

pynka ww-ov. de nek weghalen van, in een tros plukken.

pynke bnw-az. met de nek van. Ref.: pumu

pynkyrysi znw. naakthalskip. Gallus domesticus (Phasianidae).

pynsere m:: pynserenon. znw. met omlaag hangende nek, voorovergebogen. pynsere okoju 'een kromme man', pynserenon okoju 'slangen met omlaag hangende nek'.

pynto Etym.: Pm pyntv . az. in afwezigheid van. apynto wyton 'ik ben zonder jou weggegaan', apyntonaka wopyi 'ik ben gekomen toen jij er niet niet was'.

pypa ww-ov. van een vrouw voorzien, van een echtgenote voorzien.

pyrake Etym.: Wp pyrake, Sr prake . znw. sidderaal, biceps. Electrophorus electricus (Electrophoridae). Ref.: purake biceps geeft 'stroomstoot' wanneer iets ertegenaan slaat.

pyrata Etym.: Ww puranta, Kp pyrata, Pm pyrata, M pyrata, Sp plata . znw. geld. Ref.: pülata pyrata ampoty 'geld wisselen voor kleingeld'.

pyratata ww-onov. geld krijgen, rijk worden.

pyre Etym.: T pyre, Wj pyre . bnw. rechtop, overeind. Ref.: puire ipyrenory 'lengtedraden van hangmat', pyrenokon 'mensen'.

pyre`sai znw. rechtopbenigheid, situatie met de benen rechtop, loopbedrijvigheid. vgl pyre 'rechtop' en y`sai 'been'; pyre`sai me mana 'je bent druk in de weer'.

pyropono znw. (slecht) voorteken. Ref.: puropono pyropono me nutapyi 'dat het weggeraakt is, is een slecht (voor)teken'.

pyroro Etym.: Ap puroro, Kp pyroro, Pm pyroro . znw. erf.

pyryipyryi znw. zwartkoppige papegaai. Pionites melanocephala (Psittacidae). Ref.: pulipuli [Aanmerking: HM210]

pyryka Etym.: Pm pereka . znw. (soort) boom. Tetragastris-soorten (Burseraceae). Ref.: purïlka potono pyryka '(soort) boom [Tetragastris hostmannii (Burseraceae)], tamu`nen pyryka '(soort) boom [Tetragastris panamensis (Burseraceae)]'.

pyrykoto znw. nier.

pyryku znw. (soort) kleine hagedis. [Aanmerking: nO]

pyrymoko Etym.: T pymokoko, Wj pyrymok, Ap pyrymoko, Kp pirimo`, Pm pirimo` . znw. libelle, waterjuffer, helikopter. Odonata. [Aanmerking: L189 L196 L199 An: palm fly vgl aweruka]

pyrypytyky znw. pukkel. bv: pukkel in de pap, wrat.

pyryryka Etym.: Pm pyryryka . ww-ov. uiteenstrooien, zaaien.