R - r

ra Etym.: T ra, Wj ra, Ap ra, Pm ra . znw. plat oppervlak, borstvlak, vloer. Ref.: ra
ra`a Zie: rapa.
raka Etym.: Ap raka, Pm raka . ww-ov. een plat oppervlak wegnemen, doormidden hakken ; scheuren, splijten, een operatie laten ondergaan.
(w)o`raka ww-med. splijten, stuk gaan. Ref.: raka
rakama ww-ov. (de binnenkant of onderkant) naar boven draaien, omkeren.
(w)erakama ww-med. zich naar boven draaien, zich omkeren. Ref.: rakama
rakapa Ref.: rakapa Zie: rakama.
rakaraka znw. (soort) boom. Hebepetalum humiriifolium (Linaceae). [Aanmerking: maar vgl jarajara]
ra`kere Etym.: F la cle . znw. sleutel, slot.
ra`kereka ww-ov. ontsluiten.
(w)aira`kereka, (w)era`kereka ww-med. zich ontsluiten, van het slot af gaan.
ra`kere`to ww-ov. op slot doen.
(w)aira`kere`to, (w)era`kere`to ww-med. zich op slot doen.
rakupi ww-ov. het oppervlak wassen van, de borst wassen van.
(w)erakupi ww-med. het eigen oppervlak wassen, zich de borst wassen.
rama Etym.: T rama, Wj rama, Ap rama . ww-ov. omkeren, van richting veranderen.
(w)erama ww-med. omdraaien, een andere richting ingaan. Ref.: ema/erama/irama
ramano`po ww-ov. doen terugkeren.
(w)eramano`po ww-med. zich doen terugkeren.
ramapo ww-ov. doen terugkeren.
(w)eramanopo ww-med. zich doen terugkeren.
ramapoty ww-ov. heen en weer laten gaan.
(w)eramapoty ww-med. heen en weer gaan.
ran tsw. man!, vriend! Ref.: ra [Aanmerking: of: ra?]
ra`na Etym.: T ramna, rawvnaka, Wj rapna, Ap rana . az. te midden van. Ref.: irana
rapa Etym.: T pa, Ap ropa . bw. weer, terug. Ref.: rapa
rapa`po az. op het (borst)vlak van. y`me yrapa`po sapyija 'ik houd mijn kind op mijn borst', kuita e`mariry rapa`pono 'onderste_spindelschijfje'.
raparapa Etym.: T raparapa, A rabaraba . znw. (soort) boom. Inga splendens (Mimosaceae). men maakt er boten van.
ra`pi znw. (soort) roofvogel. [Aanmerking: HM90 98 104 116 V: gavilan primito]
rapika ww-ov. de oppervlaktehuid weghalen, afschillen.
(w)erapika ww-med. de oppervlaktehuid wegdoen, zich afschillen. Ref.: irapica
rapi`po znw. onderhuid. Ref.: waruma [Aanmerking: b]
rapuma Etym.: Sr lapu, N lappen . ww-ov. oplappen, herstellen.
(w)erapuma ww-med. zich oplappen, zich herstellen.
rapunka ww-ov. een laagje (vrucht)vlees weghalen.
(w)erapunka ww-med. een laagje (vrucht)vlees wegdoen. Ref.: irapunga
rasasa`ka ww-ov. frunniken met de oppervlakte van. Ref.: irasasaka
rasere znw. met muntstukken versierd pronksnoer. Ref.: lasërerï
rasima ww-ov. verliezen, aan het kortste eind trekken met.
(w)erasima ww-med. verliezen, aan het kortste eind trekken.
rasyryry`ka ww-ov. de bovenlaag wegstropen van. moro waruma sirasyryry`kaje 'ik haal een laagje van het vlechtriet af'.
ra`to ww-ov. van platte oppervlakken voorzien, van platen voorzien ; van borden voorzien.
(w)aira`to ww-med. zich van platte oppervlakken voorzien, van borden voorzien. Ref.: irando
rato Etym.: T rato, Ap rato, Kp rato . az. langs, aan de zijkant van, zonder ... mee te rekenen.
ratonoma ww-ov. voorbijgaan, passeren.
(w)eratonoma ww-med. zich voorbijgaan.
ratonomaka ww-ov. voorbijgaan, passeren.
(w)eratonomaka ww-med. zich voorbijgaan.
ratoro az. ondanks. ajauran ratoro nyton 'ondanks je woorden is hij weggegaan'.
ra`wo Etym.: T rawv . az. in de borststreek van, te midden van. Ref.: irawone ira`wo `ne `ne 'te middernacht'.
rejaty znw. kuif (van veertjes). Ref.: yatï
re`koro`ka ww-ov. een kale kruin bezorgen.
(w)aire`koro`ka ww-med. zich een kale kruin bezorgen. Ref.: koro
re`koroky znw. kruinkaalheid.
re`koro`ta ww-onov. een kale kruin krijgen.
re`koroty ww-onov. de kruin verbranden.
re`koto ww-ov. het bovenstuk snijden. Ref.: waruma
reme`to ww-ov. van een gewei voorzien, van tastsprieten voorzien. gezegd van twee knoppen aan het uiteinde van de roeiriem.
(w)aireme`to ww-med. zich van een gewei voorzien. Ref.: remetï
remety Etym.: T rety, Ww meret . znw. gewei, hoorn, tastspriet. Ref.: remetï
remusi Zie: jaremusi.
remy Etym.: Sp remo, N riem . znw. roeiriem. [Aanmerking: lrb]
remy ww-ov. een topstuk binden aan.
(w)airemy ww-med. een topstuk vastbinden.
remyremy [remyrémy] znw. palmsnuitkever. Rhynchophorus palmarum (Curculionidae). Ref.: lemulemu [Aanmerking: L274 L274-1h L288 A: ook lïmlïm (zie atukuma) Portugees temtem 'click beetle']
re`myty b:: re`myty. znw. bovenstukbindsel.
renima Etym.: Sr leni, N lenen . ww-ov. lenen.
(w)erenima ww-med. lenen.
re`puru ww-ov. de top bedekken, boven dichtmaken.
(w)aire`puru ww-med. zich de top bedekken, zich boven dichtmaken.
re`puru`ma ww-ov. de daktop bedekken.
(w)aire`puru`ma ww-med. zich de daktop bedekken.
re`pu`to ww-ov. de top bedekken.
(w)aire`pu`to ww-med. zich de top bedekken.
re`puty b:: re`puty. znw. daktopbedekking. Ref.: apu
rere Etym.: T rere, Wj rere, Ap rere . znw. vleermuis. Chiroptera. Ref.: rere
Rerejana znw. Rerejana-indiaan. vgl rere 'vleermuis'.
reri znw. zeepok. Thoracica. Ref.: leli
rerima Zie: renima.
re`saika ww-ov. een boogpunt maken aan.
(w)aire`saika ww-med. zich een boogpunt maken. [Aanmerking: vgl aresaika]
re`saity znw. punt, uiteinde. Ref.: rapa bv punt van een boog, top van een vinger, rand van een oor. [Aanmerking: of: resity?]
resema ww-ov. ondersteboven zetten.
(w)airesema ww-med. zich ondersteboven zetten.
resetoma ww-ov. de achterkant naar boven zetten bij.
(w)airesetoma ww-med. de achterkant naar boven doen.
resi Etym.: Sp leche . znw. melk.
resima Etym.: Sr leysi, N lezen . ww-ov. lezen.
(w)airesima ww-med. zich lezen.
re`ta Etym.: T re`tv . az. op de top van, bovenop. uit: (a)rety ta; V: kaware re`tano 'zadel'.
re`taika ww-ov. op de top tikken, op het hoofd kloppen.
(w)aire`taika ww-med. zich op de top tikken, zich op het hoofd kloppen.
re`taka az. naar de top van, bovenop.
rety Zie: arety.
retyka Zie: aretyka.
ri tsw. vrouw!, vriendin! Ref.: ri
ro Etym.: T ro, rv, Ap ro, Ww ro, Kp rv, Pm rv . bw. dan ook, volgens verwachting, in overeenstemming. ajenauty `wa i`tanko, morokon otykon arory ro 'ga naar je zus, en neem tegelijk die dingen mee'.
ro`kon Etym.: Ap roke . bw. nog erbij, nog slechts, nog maar. Ref.: rokon wordt gebruikt wanneer er maar een beperkt aantal toevoegingen mogelijk is.
romamy ww-onov. opgehouden worden, vertraging ondervinden.
romanka ww-ov. ophouden, vertragen.
ro`mero bw. zoals je kunt zien immers. Ref.: romero
romo`ka ww-ov. laten sterven, stijve ledematen bezorgen.
(w)airomo`ka ww-med. zich laten sterven, zich stijve ledematen bezorgen. Ref.: romo
romopy Etym.: Wj rvmvpy . ww-onov. sterven. Ref.: romo nuno rompyry 'maansverduistering'.
rompy Zie: romopy.
ro`mun bw. zoals je zelf ook al zult weten of vermoeden. Ref.: ro'm
rontuma Etym.: Sr lontu, N rond . ww-ov. omringen, eromheen gaan.
(w)erontuma ww-med. zich omringen.
ropa Zie: rapa.
ropima Etym.: Sr lobi, E love . ww-ov. houden van, liefhebben.
(w)eropima ww-med. zich liefhebben.
ro`ta az. binnen.
roten Etym.: T roken, rvken, Wj rvken, Ap roken, Kp rvken, neken, Pm rvkin . bw. alleen, slechts. Ref.: roten
roti Etym.: Sr rowti . znw. (soort) vink, roodborstje. Sporophila minuta (Fringillidae).
ru`ma ww-ov. verzwakken, bedriegen, bezit ontfutselen aan.
(w)eru`ma ww-med. zich verzwakken, zich bedriegen.
ru`ma`ma ww-ov. uitbuiten, profiteren van de zwakheid van.
(w)eru`ma`ma ww-med. elkaar uitbuiten, profiteren van elkaars zwakheid.
ru`me bnw. zwak, sloom, traag. Ref.: ru
runku znw. dwergbakove.
rupo Etym.: Ap rupo(me) . znw. zwakheid, sloomheid, vermoeidheid.
rupomamy ww-onov. langzaam aan moe worden, verzwakt raken.
rupomanka ww-ov. langzamerhand moe laten worden, verzwakken.
(w)erupomanka ww-med. zich langzamerhand moe laten worden, zich verzwakken.
rupota Etym.: T ripita . ww-onov. moe worden, sloom worden. Ref.: ru
rupotanopy ww-ov. vermoeien.
(w)airupotanopy ww-med. zich vermoeien. Ref.: ru
ruruma Etym.: N loeren . ww-ov. loeren op, in hinderlaag liggen voor, bespioneren.
(w)eruruma ww-med. zich bespioneren.
rypo Etym.: T repe, Wj rep, Ap repe, Ww re, Kp ry`wv, Pm repv . bw. met weinig succes, eigenlijk wel, zo ongeveer. Ref.: ripo iru`pa ro rypo man? 'gaat het zo ongeveer goed met je?', iro ro rypo menepyi? 'het je dat ding waar we het over hadden eigenlijk wel meegebracht?', awu ro rypo! 'ik eigenlijk ook!', enery 'se rypo ne'i 'hij wilde het eigenlijk wel zien (maar is daar niet zo goed in geslaagd)'.
Copyright © 2003