sai ww-ov. een stok in de vagina steken van, bevredigen.

saija Etym.: Ww saja, Pm saja, Sp saya, P saia . znw. versierde omslagdoek.

saipara znw. (soort) plant. Miconia plukenetii (Melastomaceae).

saiparaka znw. (soort) boom. Miconia rufescens (Melastomaceae).

saiparara znw. (soort) boom. Vismia angusta (Guttiferae), Vismia latifolia (Guttiferae).

saipi znw. (soort) boom. Mora gonggrijpii (Caesalpiniaceae).

saitape znw. (soort) boom. Licaria canella (Lauraceae). Ref.: seitape saitape tamu`nen '(soort) boom [Calycolpus revolutus (Myrtaceae)]'.

saitaperan znw. (soort) plant. Myrciaria floribunda (Myrtaceae).

sakama ww-ov. laten bewegen.

sakarara znw. grofheid. wajo sakarara 'grof zout'.

sakarara`me bnw. grof, onduidelijk. Ref.: sakarara

sakasaka Etym.: T sakasaka, Kp takai`ka, Pm sakai`ka, A sakasakali . znw. (soort) ijsvogel. Ceryle torquata (Alcedinidae). Ref.: sakasaka [Aanmerking: HM292 Jensen: leider van de ijsvogels]

sakatu znw. (soort) roofvogel. Accipitridae. [Aanmerking: P&P]

sakau Etym.: Pm sakau . znw. zand. Ref.: sakao sakau pe 'zanderig'.

sakere znw. bleekheid, vaalheid, onvolwassen kleur. Ref.: sekere

sakere`ko ww-ov. bleek maken, vaal maken, minder kleur geven. Ref.: sekere

sakereky znw. bleekheid, vaalheid.

sakere`ta ww-onov. bleek worden, minder kleur krijgen. Ref.: sekere

sa`ki znw. (soort) hagedis. Teiidae. mannetje van waima-soort, wit gekleurd.

saki Etym.: Wp saki, F sac, N zak . znw. zak.

sako znw. blankheid, lichtgekleurdheid.

sa`kompo znw. aanspoelend (planten)afval.

sakompo znw. (soort) boa constrictor. Ref.: sakombo

sakoro ww-ov. blank maken, lichtgekleurd maken.

sakota ww-onov. blank worden, lichtgekleurd worden.

sakura Etym.: T sakura, Wj sakura, Ap sakura, Kp sakura, Pm sakura . znw. vruchtenmoes, drinkpap. Ref.: sakura

sakurakura znw. koraalslang.

sakuraryka ww-ov. tot pap maken.

sakusaku znw. postelein. Batis maritima (Bataceae), Portulaca oleracea (Portulacaceae), Talinum triangulare (Portulacaceae), Commelina nudiflora (Commelinaceae). Ref.: sakusaku de Batis-soort wordt ook opono erepary genoemd.

sakyra Etym.: Kp akyra . znw. weekheid, onrijpheid, onvolgroeidheid. Ref.: saküra yje`mory sakyrary 'zacht gedeelte van mijn neus'.

sama ww-ov. laten afbuigen, een omweggetje laten maken.

samaku Etym.: Kp samaku . znw. (ruim een meter hoge) aarden pot. Ref.: samaku voor het gisten van kasiri.

samane bnw. scheef, schuin. Ref.: samane

sa`manka ww-ov. laten overhellen, plat laten gaan, laten rusten.

samanonto ww-ov. schuin houden, scheef zetten.

samarijapo Etym.: T simajai . znw. (soort) boom. Cedrela odorata (Meliaceae). Ref.: saramiapo

sa`maron bnw. vroeger, in het verleden.

same bnw. zacht van structuur, snel opgebrand.

sami znw. (soort) boom. Crudia glaberrima (Papilionaceae).

sa`mika ww-ov. in wanorde brengen, dooreenhalen, wroeten in.

samisami tsw. modderig-soppig. samisami me man 'het is modderig-soppig' (vgl tysa`myry`ke).

sampa Etym.: T sanpa, Wj sampa, Pm sampa . znw. hak, akkerhouweel. Ref.: samba

sampereru Etym.: T sanpereru, Sp sombrero . znw. hoofddeksel, hoed. Ref.: sambreru

sampereru`to ww-ov. een hoed opzetten.

sampore znw. (soort) paddestoel. Ref.: sambore [Aanmerking: A: klein, wit, eetbaar]

sampura Etym.: Kp sampura, Pm sampura, A sambora, Sp tambor, N tamboer . znw. trom. Ref.: sambura

sampururuku znw. drassigheid, natte modderigheid.

sampururu`ta ww-onov. drassig worden.

sa`muka ww-ov. wroeten in.

sa`muru znw. ongekookte kassavepap, kassavebroodwater. Ref.: samuru

samuruni Etym.: Pm samoroni . znw. gonorroe, druiper.

sa`muru`to ww-ov. van kassavepap voorzien.

sa`myryky znw. wegzakkerigheid. Ref.: samurïkï

samysamy tsw. mulheid, onvaste bodemgesteldheid. moro sakau samysamy me man 'het zand is mul'.

sani`me bnw. klein, kort. Ref.: sanime

sanin znw. kortheid.

saninto m:: sanintonon. znw. korte. Ref.: penato in plaats van saninto me man 'hij is kort' wordt gewoonlijk gezegd sani`me man; in het meervoud zegt men wel sanintonon me manton 'zij zijn kort'.

sano Etym.: Ww son, Kp san, Pm san, M san . b:: sano. znw. moeder. Ref.: sano y`me sano 'moeder van mijn kind, mijn echtgenote', yino sano 'moeder van mijn man, mijn schoonmoeder'.

sano Etym.: Wj sano . znw. aantrekkelijkheid, gewildheid. tuna sanory 'verlangen naar water', d.w.z. 'dorst', inisanory wara 'volgens wat hij wil'.

sanoma Etym.: Kp sanoma, M sa`nama . ww-ov. als aantrekkelijk behandelen, een oogje hebben op, liefhebben.

sanonto ww-ov. van een moeder voorzien, onechte moeder zijn van.

sansaparu Etym.: A sansaparo . znw. (soort) ral. Rallus longirostris (Rallidae). [Aanmerking: HM140]

sa`pa znw. aas.

sapa znw. dun modderig laagje, slijmerig laagje.

sapaka ww-ov. modderig maken, vochtig maken.

sapakara Etym.: Ap isapokara, Sr sapakara . znw. (soort) hagedis. [Aanmerking: Ap: 'jakuraru lizard'? is: serewai?]

sapakaraimo Etym.: Sr sapakarasneki . znw. kippenslang. Spilotus pullatus (Colubridae). Ref.: sapakaraimo

sapa`ko ww-ov. modderig maken, blubberig maken.

sapaky znw. modderigachtige of slijmachtige smerigheid.

sapape znw. broodvruchtboom. Artocarpus communis (Moraceae). vgl pererepun.

Saparawu znw. Toemoekhoemakgebergte.

sapatija Etym.: Sr sapatia, N sapotille . znw. sapotille. Achras sapota (Sapotaceae).

sa`pa`to ww-ov. van aas voorzien.

sapa`to ww-ov. slipperig maken, modderig maken.

sapato Etym.: Wj sapatu, Ap sapatu, Kp sapato, Pm sapato, Wp sapatu, A sapato, Sp zapato . znw. schoeisel, schoen. Ref.: sapato

sapatoka ww-ov. de schoenen uitdoen van, ontschoenen.

sapatoro Etym.: T typatoro . bnw. recht, rechtuit, rechtop. Ref.: sapatoro

sapato`to ww-ov. van schoeisel voorzien, van schoenen voorzien.

sape tsw. lik-lik.

sapera znw. beker, drinkkom. Ref.: sapera akuri saperary '(soort) boom [Gustavia augusta (Lecythidaceae)]'.

saperapera Etym.: Wp sapera . znw. zwaluwbaardkoekoek. Chelidoptera tenebrosa (Bucconidae). Ref.: saperapera [Aanmerking: HM272 E209]

sapi znw. spel.

sapima Etym.: Kp sapema . ww-ov. spelen met.

sapipi znw. (soort) paddestoel. Ref.: sapipi

sapisapi tsw. klanknabootsing van licht gespetter. sapisapi me man moro tuna 'het water is ondiep'.

sapiwa ww-onov. spelen, speels zijn.

sapopoka ww-ov. plat maken, uitvouwen.

sapuwara znw. (soort) vis.

sara Etym.: Kp sara, Pm sara . znw. (soort) plant. Cyperus ligularis (Cyperaceae).

saraika Etym.: Kp saraika . ww-ov. harken.

saraisarai Etym.: Pm saraisarai . znw. krabinstrument, hark. Ref.: saleisalei

saraita znw. (waaiervormige) hark. als bijnaam voor Javanen (die gewoonlijk gespreide tenen hebben).

sara`ka ww-ov. splijten, laten barsten.

sara`ka znw. schoudersnoer. hangt van de ene schouder naar de andere heup; in het westelijk dialect sararapan genoemd; sara`ka me 'zoals een schoudersnoer, hangend van de ene schouder naar de andere heup'.

sara`mamy ww-onov. zich ontspannen, vredig worden, gelukkig worden.

sara`manka ww-ov. ontspannen, vredig maken, gelukkig maken.

sara`me bnw. fris, gelukkig, vredig, ontspannen, rustig.

sara`n znw. sereniteit, gemakkelijkheid, aangenaamheid, vredigheid.

saranta znw. draaitol.

sarara Etym.: A sarara . znw. (soort) krab, (V:) duizendpoot. Uca cumulanta (Ocypodidae). Ref.: sarara

sararaika Etym.: Pm sararaika . ww-ov. parallelle strepen trekken in.

sararaita ww-onov. parallelle strepen krijgen.

sararaitampo znw. (soort) rups. heeft parallelle strepen op de rug.

sararai`to ww-ov. van parallelle strepen voorzien.

sararaka ww-ov. in beweging laten komen, actief maken.

sararan znw. (soort) plant. Xiphidium coeruleum (Haemodoraceae).

sararapan znw. (soort) pronksnoer. Ref.: sararaban in het oostelijk dialect saraka genoemd. [Aanmerking: ex-kapitein Kalebaskreek: brede, lange lendedoek]

sararu Etym.: Pm sararu, M sararu, A salaro, Sp salado . znw. zoute vis, zout vlees.

sararu`to ww-ov. inzouten.

sarasara Etym.: Pm sarasara . znw. (soort) boom. Cecropia-soorten (Moraceae). Ref.: sarasara

sarau znw. (soort) Arowakse hangmat. Ref.: saraw

sareke znw. fluitje. Ref.: sareke

sarima Etym.: Sr sari, E sorry . ww-ov. meelijwekkend vinden, medelijden hebben met.

sarime Etym.: Sr sari, E sorry . bnw. meelijwekkend, bedroefd, spijtig, zielig.

sarisari Etym.: Wj sarisari . znw. (soort) kruismeerval, oorwurm. Bagre bagre (Ariidae), Dermaptera. Ref.: salisali zowel de vis als de oorwurm hebben een lange spriet aan de wang.

sa`rompo Etym.: Pm jaremo` . znw. (los) blad, (afgevallen) gebladerte, bladsabelsprinkhaan. Pseudophyllinae (Tettigoniidae). Ref.: sarombo

saroro Etym.: T saro, Kp saro, Pm saro, A sarora, Wp sororo . znw. zwampotter, kleine surinaamse otter. Lutra longicaudis (Mustelidae). Ref.: saroro

sasa Etym.: Sr sa, E saw, N zaag . znw. zaag.

sasa Etym.: T saasaa . znw. zin, lust.

sasa`ka ww-ov. friemelen in, frunniken met.

sasaka ww-ov. de zaag weghalen van.

sasama ww-ov. zagen.

sasan znw. ruwheid, ruw oppervlak.

sasanka ww-ov. ruw van oppervlak maken.

sasanta ww-onov. een ruw oppervlak krijgen, ruw worden.

sasaro Etym.: Sr sasa 'zaag' . ww-ov. zin geven, lust geven, inkerven, van een kartelrand voorzien.

sasa`to ww-ov. van een zaag voorzien.

saura znw. drassige grond, moerassige savanne, moerasmeertje.

saurajary znw. (soort) plant. Calathea micans (Marantaceae). Ref.: saura yarï

sauranani znw. (soort) boom. Aparisthmium cordatum (Euphorbiaceae). Ref.: sauranani

sawaju Etym.: T siwiru . znw. (soort) scherp gras. Scleria secans (Cyperaceae). Ref.: sawaiyu

sawaku Etym.: Wp sawaku, Sr sabaku . znw. (soort) kwak. Nyctanassa violacea (Ardeidae). [Aanmerking: HM64 E67 Wp Nycticorax-soort (Ardeidae)]

sawari Etym.: Wp seweri, Sr sawarinoto . znw. sawarinoot. Caryocar nuciferum (Caryocaraceae). Ref.: sawari [Aanmerking: Wp seweli Caryocar microcarpum, vgl arukumari]

sa`wo ww-ov. wassen. bv kleren, hoofdhaar.

sawo`na Etym.: Wj sawan . znw. long. wewe sawo`nary 'ponton om bomen drijvende te houden'.

sawo`napamy ww-onov. licht (van gewicht) worden.

sawo`ne Etym.: Wj sowoime . bnw. licht (van gewicht). Ref.: sawone

`se Etym.: T je, se, Wj se, Ap se, Ww se, Kp `se, M u`se . b:: `san. az. willend. Ref.: se tywokyima manton, inurukon imero tywo`so`kary `seine 'ze kwamen aan land, terwijl hun tongen uit hun mond wilden gaan (zoals een hond die moe is)', inise`tonorympo mo`ko woryi man 'die vrouw is zijn smaak niet'.

se tsw. zeg!, hoor! Ref.: se

seja znw. iemand van wie men de naam niet wil noemen. ook: sejato.

sejato znw. iemand van wie men de naam niet wil noemen.

seka ww-ov. (ver)scheuren.

seke znw. verzwaktheid, verlamdheid, invaliditeit.

sekeme bnw. verlamd, invalide.

sekepamy ww-onov. misselijk worden.

sekepanka ww-ov. misselijk maken.

sekere Zie: sakere.

sekere`ko Ref.: sekere Zie: sakere`ko.

sekereky Zie: sakereky.

sekere`ta Ref.: sekere Zie: sakere`ta.

sekesekema Etym.: Pm sekesekema . ww-ov. schudden.

seketu znw. mankheid. seketu me my`sa 'je loopt mank'.

sekuma ww-ov. omlaag laten hangen.

sekumy Etym.: Wp sekumu . znw. groene boomboa. Epicrates cenchris (Boidae). Ref.: sekuman

sekuri m:: sekurinon. bnw. zachtheid, weekheid. sekuri me man 'het is zacht en week', amy sekuri oty 'een zacht ding', sekurinon otykon 'zachte dingen'.

sekurika ww-ov. zacht maken, vermurwen.

sekuriro ww-ov. zacht en slap maken.

sekuse znw. zacht en slap. Ref.: sekuse

sekusekume bnw. zacht en slap. Ref.: se

sekusekuro ww-ov. zacht en slap maken.

sekusekuta ww-onov. zacht en slap worden.

seky`sy znw. fijnheid voor zeef. Ref.: sekigsi [Aanmerking: lcb]

semari Etym.: T simari, Wj simari, Ap simari, Ww simari, Kp simari, Pm simari, sumari, M simari, A samari . znw. rasp. Ref.: semari

Semarimpo znw. Semarimpo. plaats aan de Tibiti-rivier.

se`me az. ondanks. Ref.: seme ise`me 'desondanks'.

semerija znw. steenvlieg. Plecoptera. [Aanmerking: L154]

sempu Etym.: Pm wenepu . znw. draagband voor een baby op de heup. Ref.: sembu

semuju znw. (soort) plant. Guzmania minor (Bromeliaceae).

sena tsw. nota bene.

senke bnw. dichtbij. Ref.: senge senkenaka 'dichterbij'.

sentapaponano znw. (bepaalde) boompitten. Ref.: sendapaponano

senu`ka znw. eigenwijsheid. senu`ka pe 'eigenwijs'.

senurupi znw. raarheid, vreemdheid, periode van rare verschijnselen. isenurupiry jako 'in een tijd van rare verschijnselen'.

senurupita ww-onov. raar worden, vreemde dingen ondervinden.

`se`pa bnw. niet willend. Ref.: se

sepere Etym.: A sepere . znw. plat uitsteeksel aan het lichaam. Ref.: seberere bv aan het oor, onder de snavel van een haan, op de rug van een stegosaurus.

sepi Etym.: Wp sepi . znw. slijpsteen. Ref.: sepi

sepipo znw. (soort) boom. Caraipa densifolia (Guttiferae).

sepu znw. beensnoer, onderbeenversiering. Ref.: sepu

sepuka ww-ov. de beensnoeren weghalen van.

sepumy ww-ov. versiering vastbinden aan.

sepunty znw. hangmatdwarsdraad met beenbandknopen. Ref.: nimoku

sepupi znw. (soort) boom, (soort) salie. Ref.: sepupi [Aanmerking: nO]

sepu`to ww-ov. van beensnoeren voorzien.

sere znw. hoest, hoestend geluid. Ref.: sere sere pe 'behept met hoesten'.

sereiko Etym.: Ap rereiko . znw. (soort) roofvogel. [Aanmerking: HM90 98 104 116 V: serejsho, is: P&P: sieto Rostramus sociabilis?]

serenka ww-ov. een schokbeweging geven.

serepe znw. overdreven gedrag, grappigheid, grappige manier van doen.

serepeka ww-ov. overdreven maken, grappig maken.

serepeme bnw. overdreven, aanstellerig, grappig.

serepeta ww-onov. grappig gaan doen.

serere m:: sererenon. znw. hangende. serere me man 'het hangt'; sererenon kamisa 'hangende kleren'.

serereka ww-ov. omlaagtrekken, zwaar laten hangen, uitrekken.

serere`ko ww-ov. laten hangen.

serereky znw. hangendheid.

sererema ww-ov. ophangen, laten hangen.

serereme bnw. neerhangend, omlaag hangend. Ref.: serere

serere`ta ww-onov. gaan hangen. bv kuiten, onderkin.

seresere`me bnw. schokkende bewegingen makend, hinkend. Ref.: seresere seresere`me kyny`san 'hij hinkt'.

sereserenka ww-ov. schokkende bewegingen laten maken.

sere`to ww-ov. hoest bezorgen.

sere`tu znw. kreupeligheid.

sere`tume bnw. kreupel.

serewa ww-onov. hoesten, kuchen, donderen. Ref.: sere kapu kyniserewanon 'het dondert'. [Aanmerking: V: >(w)òsereìwa<?]

serewai Etym.: Pm serewai . znw. grote teju. Tupinambis nigropunctatus (Teiidae). Ref.: serewai

seri Etym.: Wj seri . znw. (soort) eetbare mier. [Aanmerking: Akurijo: Myrmecocystes hortideorum 'hormiga tonel']

seru znw. spraakgebrek, sprakeloosheid, doofstomheid. [Aanmerking: b]

serume bnw. met spraakgebrek, (doof)stom.

seseika ww-ov. afkrabben.

sese`ma ww-ov. laten schudden.

sesenka ww-ov. laten beven.

sese`wu znw. franje, versiering met kwastjes. Ref.: sesewu

sese`wuro ww-ov. van franje voorzien.

sesira znw. hoatzin.

setima Etym.: Sr seti, N zetten . ww-ov. in orde maken.

se`waty ww-ov. de billen schoonvegen van.

sewereran znw. (soort) boom. Sloanea echonocarpa (Elaeocarpaceae).

se`wo tsw. oudere broer. Ref.: sewo in het oostelijk dialect zegt men jaja in plaats van se`wo.

sewoja Etym.: Sp cebolla . znw. ui. Allium cepa (Liliaceae). vgl ajunu.

sijasija Zie: sirasira.

si`ka ww-ov. de urine weghalen bij.

sikare Etym.: T sikare, Ap sikare . znw. (kleine) koekoek. Cuculidae. [Aanmerking: HM218 V: shaarü of: cotinga-soort?]

siki`i Zie: siky`i.

sikiri`ma Zie: siky`ima.

sikiri`mo Zie: siky`i`ma.

siko Etym.: T sikv, Wj sikv, Ap siko, Ww syyko, Pm sikv, M siky, Sr sika . znw. zandvlo. Tunga penetrans (Tungidae). Ref.: sito met een minder bekende naam ook jakana`i genoemd; siko pe 'behept met zandvlooien'.

sikopu Etym.: A sikopü, Sr skopu, N schop . znw. schop.

sikopuka ww-ov. de schop wegnemen van.

sikopuma ww-ov. schoppen.

sikopu`to ww-ov. van een schop voorzien.

sikoro Etym.: T sikoro, Wj sikoro, Kp sikuru, Pm sikuru, Sr skoro, N school . znw. school.

siku Etym.: T suku, Wj siku, Kp su`, Pm suku . znw. urine. siku je`ny 'blaas', kaware siku`po 'whiskey'.

siky`i Etym.: Ww sykry, Pm sitei . m:: siky`inon. znw. kleinheid, klein ding. Ref.: siki uwempo siky`iry 'zijn dunne darm', aporisiky`i 'kleine vleugelveer', siky`inon auto 'kleine huizen'.

sikyi Etym.: T sikyi, Kp sykyi, Pm sisikui, A sakyi . znw. blauwe tangara. Thraupis episcopus (Thraupidae). Ref.: seke [Aanmerking: HM372 392 426 478 528 speciaal: Thraupis episcopus?]

siky`ima Etym.: Kp sikiri'ma . ww-ov. tot kleine stukjes maken.

siky`ime Etym.: T akyime . bnw. klein. Ref.: siki

sikyri znw. (kleine) palmworm. Ref.: siküri [Aanmerking: A: heeft witte kop]

sikyryju Etym.: Ap ikyrysi, Wp sukurui, P sucuriju . znw. anaconda. Eunectes murinus (Boidae). Ref.: kiliu

simarupa Etym.: A simarupa, Sr sumaruba . znw. (soort) boom, boordplank van een korjaal. Simarouba amara (Simaroubaceae). Ref.: simaruba

simasima znw. (soort) roofvogel. Milvago chimachima (Falconidae). Ref.: toma [Aanmerking: HM90]

simiri Etym.: Pm simiri, A simiri . znw. rode lokus, hars, vernis. Hymenaea courbaril (Caesalpiniaceae). Ref.: simiri

simiriran znw. (soort) boom. Peltogyne venosa (Caesalpiniaceae). Ref.: simiridan

simo Etym.: Wp simo . znw. liaan, touw. Ref.: simo arawone simory '(soort) liaan', kurupi simory '(soort) slang [Oxybelis aeneus (Colubridae)]', rere simory '(soort)_liaan', uruwanko simory '(soort) plant [Aristolochia surinamensis (Aristolochiaceae)]'.

simomo znw. houtbij. Xylocopa-soorten (Anthophoridae). Ref.: simomo [Aanmerking: L265 L459]

simona Etym.: Sp timon . znw. roer. Ref.: simona

simoran znw. (soort) plant. Ref.: simoran [Aanmerking: nO]

simosisi Etym.: Wp simo`i . znw. (soort) klimplant. Heteropsis jenmanii (Araceae). de wortel wordt gebruikt als bindmateriaal.

Simosu Etym.: N Simons . znw. jood.

simurukure Etym.: A simorokore . znw. boomrat. Mesomys hispidus (Echimyidae). Ref.: sumurukure [Aanmerking: grijs-groen knaagdier, leeft in boomholtes]

sina Etym.: T ina . znw. fluit. Ref.: sinarï konopo sinary '(soort)_plant [Hippeastrum puniceum (Amaryllidaceae)]'.

sinapa ww-ov. op een fluit leren spelen.

sina`to ww-ov. van een fluit voorzien.

sinawa ww-onov. (op een instrument) fluiten, toeteren. Ref.: sinawa

Sinesi Etym.: Sr snesi, N Chinees . znw. Chinees.

sinsanty Etym.: Sr sinsyarti, E sling, shot . znw. slinger, katapult.

sinsi znw. lepra. sinsi pe man 'hij lijdt aan lepra'.

sinsin znw. miezerigheid. konopo sinsiny 'motregen'; sinsin me 'miezerig'.

sinsinta ww-onov. beginnen te motregenen.

sinsipere Etym.: A sisimbiri, Sp jengibre, N gember . znw. gember. Zingiber officinale (Zingiberaceae). Ref.: sisiperë

sinuku Etym.: Sr snuku, N snoek, E snook . znw. glasbaars. Centropomidae.

Sipanijoro Etym.: Pm Sipanjoro, Sr Spanyoro . znw. Spanjaard.

siparari Etym.: T saparari, Kp siparari, Pm suparari, A siparari, Wp separari . znw. ijzer, ijzeren voorwerp. Ref.: siparari

sipari Etym.: T sipari, Wj sipari, Ap sipari, Ww sipari, Pm supari, M sipari, Wp separi, Sr spari . znw. zweepstaartrog, stekelrog, pijlstaartrog. Dasyatidae. Ref.: sipari

siparijuri znw. roodkopgier, kalkoengier, geelkopgier. Cathartes-soorten (Cathartidae). Ref.: piai'uri [Aanmerking: HM86 HM87 E86]

sipasiparu Etym.: T sipasiparu, Wj sipasiparu, Kp sipasipa, Pm sipasipa, M sipasipa . znw. golf, golvend water. Ref.: sipasiparï sipasiparu me man 'het water golft zachtjes alle kanten op'.

sipatamu znw. (soort) doornige liaan. Smilax-soorten (Smilacaceae). Ref.: spiatan

sipi Etym.: A sipi . znw. (vis)net.

sipiju znw. nachtzwaluw, (V:) meisje. Caprimulgidae. [Aanmerking: HM238 HM296 HM344]

sipikiri Etym.: Sr spigri, N spiegel . znw. spiegel. Ref.: spikiri

sipipa Etym.: Kp sipipa, Pm sipipa . znw. gom, kleverig bezinksel van kassavevocht. Ref.: sipipa/sipipapo woto sipipa`po 'visblaas'.

sipiriri znw. schorpioen. Scorpionidae. Ref.: sipiriri

sipiru znw. (soort) plant. Ocotea rodiaei (Lauraceae).

sipiruran znw. (soort) plant. Ocotea puberula (Lauraceae).

sipo Etym.: Ap sipo, Kp sipy, Pm sipue, Wp sipy . znw. (soort) harsboom. Protium heptaphyllum (Burseraceae). pakira sipory '(soort) boom [Protium hostmannii (Burseraceae)]'.

sipoky znw. (soort) liaan. Entada polystachya (Mimosaceae). [Aanmerking: V: sansimon]

sipompo znw. uitgemergeldheid, magerte.

sipompota znw. uitgemergeld raken, vermageren.

sipory znw. homosexueel, gevangenisklant, lelijke blanke.

Sipu znw. Essequibo-rivier. Ref.: sipu

sipunu Etym.: Pm sipun, Sr spun, E spoon . znw. lepel. Ref.: sipunu

sipururan Zie: kysipururan.

sipuruwaki Etym.: N spoorwagen . znw. trein.

Siramare znw. Sinamary-rivier.

sirantu znw. stekelrat. Echimyidae. Ref.: sirandu

sirapi m:: sirapinon. znw. slankheid. Ref.: siraipï sirapi me man 'hij is slank', sirapinon me manton 'zij zijn slank'.

sirasira znw. (soort) vogel.

sirepyry Etym.: N slipper . znw. slipper.

sire`wu Etym.: Sr srio . znw. vink, zaadeter. Fringillidae. Ref.: sire'u [Aanmerking: HM472 HM478 HM486 HM492]

sirika Etym.: A sirika, Sr srika . znw. zwemkrab. Callinectes bocourti (Portunidae). Ref.: sirika

siriko Etym.: T sirikv, Wj sirikv, Ww siriko, Kp sirikv, Pm siriko, M siriko, Wp sirike . znw. ster, Zevengesternte, jaar. Ref.: sirito okotoima aitoto siriko 'Zevengesternte'.

siri`ma znw. (soort) peperplant. Ref.: sirima ook woto y`mo genoemd; G: klein, rood.

sirimaipo Etym.: Wp pasi`ywapo . znw. (soort) boom. Hebepetalum humiriifolium (Linaceae). [Aanmerking: maar vgl jarajara, rakaraka, purumata! Wp ook Tovomita-soorten (Clusiaceae)]

sirinori Etym.: E shiling oil . znw. chinese geneeskrachtige olie.

sirinsirinka ww-ov. kuiltjes maken in.

sirita znw. haaknaald. Ref.: sirita

sirito znw. (soort) boom. Sweetia nitens (Papilionaceae). Ref.: sirito

siritoran znw. (soort) plant. Müllera moliniformis (Papilionaceae).

siritowa znw. (soort) roofvogel. Accipitridae. [Aanmerking: P&P: Buteo magnirostris (Accipitridae), maar vgl pina`we]

sirotoro Etym.: T soroto, Sr sroto, N sleutel . znw. sleutel.

sisasisary znw. (soort) boom, (soort) banaan. [Aanmerking: nO]

sisensi znw. (soort) vliegenvanger. Muscivora savana (Tyrannidae). [Aanmerking: HM419]

sisi`ko ww-ov. prikkelen, jeuk geven, bij jeuk krabben.

sisiky Etym.: Wj siksi . znw. prikkeling, jeuk.

sisima Etym.: Sr sisi . ww-ov. een beschermster bezorgen, sussen.

sisime bnw. vuil.

sisi`ta ww-onov. prikkels krijgen, zin krijgen.

sisiwa ww-onov. fermenteren, gisten.

sisokokoi znw. regenwulp. Numenius phaeopus (Scolopacidae). [Aanmerking: HM161 E122 E126]

siso`ne b:: asiso`nery. znw. vrouwelijk schaamdeel. als aanspreektitel: '(jonger) meisje'.

sisuwiri znw. (soort) boom.

sisy`wy znw. nerf van het maripa-blad, breinaald. Ref.: siwuil

si`ta Etym.: T su`ta, Wj sykta, Kp su`ta, Pm sita . ww-onov. urine krijgen, moeten plassen.

sitaipo znw. (soort) boom. Ref.: sitaipo [Aanmerking: nO]

sitaku Etym.: T sutakv . znw. dauw. Ref.: sitakun sitaku pe man 'het is bedauwd'. [Aanmerking: V: shijchako]

sitarana znw. manakin. Pipridae. [Aanmerking: HM436 HM464]

sito znw. (soort) boom. Omphalea diandra (Euphorbiaceae). ook ana genoemd.

situ`ne znw. warm water. Ref.: stune

situpi [sítupi] znw. (soort) plant. Monstera pertusa (Araceae), Philodendron acutatum (Araceae). Ref.: situpi [Aanmerking: ook: asitupi?]

siturarapi znw. winterkoning. Troglodytidae. Ref.: sukururupi [Aanmerking: HM464 HM492 HM500 E259]

siwa znw. (soort) vis. Callichthyidae. Ref.: siwao

siwai znw. slankheid.

siwairo ww-ov. slank maken.

siwaita ww-onov. slank worden.

siwa`ko znw. stofwolk.

siwijuru Etym.: T siwiru . znw. wenteltrap. Costus-soorten (Zingiberaceae). Ref.: siwiyuru

siwo Etym.: Sp chivo . znw. geit.

sjapo Etym.: Wj sapo, Wp sapo, F chapeau, N kapoen . znw. hoed. asjapory 'jouw hoed'.

so Etym.: T ituru, Wj isory . znw. gesproei. isory 'stroomversnelling'.

so`ka ww-ov. eraf trekken, eruit loshalen, eruit wegtrekken.

soka ww-ov. omlaag laten sproeien, laten neerplensen.

sokope znw. vruchtvlees. bij kokosnoten en dergelijke.

sokororoka ww-ov. sproeiend omlaag laten stromen.

sokosoko Etym.: Wp sokosoko, A rokoroko, Sr sokosoko . bnw. (soort) boom. Macoubea guianensis (Apocynaceae), Peschiera echinata (Apocynaceae). Ref.: sokosoko

soma ww-ov. (met water) verdunnen.

somoro Etym.: T somui . znw. pijl met drie of vijf ijzeren punten. Ref.: somoro/kumbosomororï kumpo somorory '(soort) plant [Desmodium canum (Papilionaceae)]', no`po`ko somorory '(soort)_plant', tu`kusi somoro '(soort) pijlpunt'.

sonde Etym.: Sr sonde, E sunday . znw. zondag, week.

sonka znw. pijl met een stuk of tien houten punten in kelkvorm. Ref.: songa

sonson Etym.: onomatopee . tsw. gesijpel, soppigheid. moro oma sonson me man 'de weg is soppig'.

sontu Etym.: Sr sondu, N zonde . znw. zonde.

sopo Etym.: T sopo, Wj sopu, Sr sopo, E soap, N zeep . znw. zeep.

sopoka ww-ov. soppig maken, blubberig maken.

sopoky znw. dik slijmerig water.

sopon znw. modderige natheid.

sopo`sopo Etym.: Ap soposopo . tsw. sop-sop.

sopo`sopo`me bnw. soppig, modderig.

sopo`to ww-ov. van zeep voorzien, inzepen.

sore znw. gulzigheid.

soreme bnw. gulzig.

soripipi znw. (soort) ral. Laterallus viridis (Rallidae). [Aanmerking: HM142 P&P: soriediedie Arowaks: soribibi]

soro` tsw. plok. geluid wanneer men iets ergens in steekt.

soroi Etym.: T sororoi, sorosoroi, Wj sororo, Pm (w)oroiwo, A ororuwe . znw. (soort) hoen, (soort) tinamoe. Crypturellus cinereus (Tinamidae). Ref.: soloi [Aanmerking: HM48]

soroita znw. dissel, uithakinstrument. Ref.: soroita

soro`ka ww-ov. (met een puntig voorwerp) lossteken, tevoorschijn steken.

soroma Etym.: Pm soroma, saroma, sarama, A sarama . znw. molenaarsamazone, Müller-amazone. Amazona farinosa (Psittacidae). Ref.: soroma [Aanmerking: HM202 Jensen: onderhoofd van de papegaaien]

soro`me bnw. los zittend, niet goed vastzittend, niet goed passend. [Aanmerking: bv deksel op pot, snoer van lendedoek]

soromi znw. vlies. Ref.: soromipo bv een slangevlies dat bij 'vervelling' afgeworpen wordt, of een vliesje om een sinaasappeldeeltje.

soromika ww-ov. een vlies weghalen van.

soron Etym.: Pm soron . znw. beschutte plek.

soropa Etym.: Ap oropa, Pm woropai . znw. zijkant met ribben. Ref.: soroparï van mens of boot; soropa je`po 'ribben'.

soropamy ww-onov. los beginnen te zitten, goede sluiting verliezen.

soropanka ww-ov. langzamerhand laten loszitten, zijn sluiting laten verliezen.

sororija Etym.: A soroja, Wp siroro . znw. zwaluw. Hirundinidae. Ref.: sororiya [Aanmerking: HM447 HM448 HM450 HM451 HM452 HM453 E243]

sororo Etym.: Pm sororo . tsw. kletter-de-kletter.

sororoka ww-ov. laten neerklateren, afstropen.

sorosoro Etym.: T sorosoro, Ap sorosoro . znw. (soort) papegaai. Aratinga guarouba (Psittacidae).

soro`soro`ka ww-ov. met een puntig voorwerp lossteken, tevoorschijn steken. vgl soro`ka.

soro`soro`me bnw. een beetje los, niet strak.

sorukuma Etym.: Sr sorgu, N zorgen . ww-ov. verzorgen, zorgen voor.

soso`ka ww-ov. plukkend eten van, met de snavel eten van.

sosopere znw. (soort) plant. [Aanmerking: l vgl sosoporo]

sosoporo znw. (soort) plant. Ref.: sosoporo tukusi sosoporory '(soort) markoesa'.

so`waika Etym.: T sowaka . ww-ov. kapotkrabben.

so`wi`po znw. splinter, vruchtdeeltje.

`su Etym.: Wp wasu . bw. bijzonder, in hoge mate, echt, waarlijk. Ref.: su

suka Etym.: Wj suka, Pm asuka . ww-ov. zeven, filteren.

sukarati [sukaráti] Etym.: Sr skrati, E chocolate, N chocolade . znw. chocolade.

sukuma ww-ov. roeren, in beweging brengen, troebel schudden.

sukumi Etym.: Pm sukupi . znw. roze kleur.

sukumiro ww-ov. roze maken.

sukumita Etym.: Pm sukupita . ww-onov. roze worden.

sukuru [súkuru] Etym.: Sr sukru, E sugar, N suiker . znw. suiker.

sukururu Etym.: Wp sekururu, Sr skurki . znw. (soort) eend. Dendrocygna bicolor (Anatidae). [Aanmerking: HM124 Wp Oxyura dominica (Anatidae)]

sukururuka ww-ov. laten druipen.

sukurusani Etym.: Sr sukrusani, E sugar, thing . znw. suikergoed, snoepgoed.

sukuruta znw. (soort) glansvogel. Jacamerops aurea (Galbulidae). [Aanmerking: HM272 P&P Jensen: leider van de glansvogels]

sukusukuma ww-ov. (met schuddende beweging) omspoelen.

sukuwa Etym.: Sr sukwa . znw. zeefkomkommer. Luffa-soorten (Cucurbitaceae).

suma Etym.: Sr suma . znw. persoon, mens.

sumpara Zie: supara.

sunka znw. hut.

sunsun znw. gezwiep, zwiepende vishengel. Ref.: sunsun

sunsunka ww-ov. laten zwiepen, heen en weer laten bewegen. wewe sunsunkanon 'hij laat de boom heen en weer bewegen'.

suntaty Etym.: Sr srudati, Sp soldado, N soldaat . znw. soldaat. Ref.: sundatï ook: sprinkhaan.

supara [súpara] Etym.: T kasi`para, Kp (ka)supara, Pm kasupara, M kusupara, A kasipara, Sp cachiporra . znw. houwer, kapmes. Ref.: sumbala

supe znw. schouderplaat.

supikiri Zie: sipikiri.

supuka ww-ov. rommelen met, rommel naar boven roeren in.

supupi znw. (soort) boom. Talisia hemidasya (Sapindaceae).

sura Etym.: Kp sura, Pm sura, P jirau . znw. rek (op poten), rooster (op poten), verhoogde vloer, zoldervloer. Ref.: sura

Surama znw. Saramacca-rivier. Ref.: suramataka

surapan Etym.: Kp surapan, Pm surapan . znw. zolderroosterbalk, horizontale zolderbalk. Ref.: suraban ipery surapany 'zolderbalk aan de voorkant'.

Surinama znw. Suriname-rivier, Suriname (land). Ref.: surinama

surupu Etym.: Sr srupu, N sloep . znw. sloep. Ref.: surupu

sururuka ww-ov. laten druppelen, laten druipen.

sururumaka ww-ov. laten kriebelen.

sururume bnw. krioelend.

susu`ka ww-ov. slurpend eten van, zuigend eten van. kusa sisusu`kaje 'ik zuig het vlees van de krab weg'.

suwapuru Etym.: Sr swafru, N zwafel . znw. lucifer.

suwasuwa Etym.: Pm suwasuwa, A suasua, Sp subesube . znw. muisspecht. Dendrocolaptidae. Ref.: swaswa [Aanmerking: HM302 A en P&P; Arowaks: ovenvogel-soorten (Synallaxidae HM319, HM325)]

su`wi Etym.: T tuwi . tsw. jongedame. Ref.: suwi gezegd waar iso`ne te onbeleefd zou zijn.

suwi Etym.: T suuwi, Wp suwi . znw. kleine tinamoe. Crypturellus soui (Tinamidae). Ref.: suwi [Aanmerking: HM48 E43]

suwi Etym.: Pm suwi . znw. roodheid.

suwijuru Zie: siwijuru.

suwinani Etym.: Wp suwirany . znw. (soort) boom. Vismia cayennensis (Clusiaceae).

suwisuwi znw. (soort) vogel. Ref.: suwisuwi [Aanmerking: A: 'soort nachtzwaluw'? Wp Laterallus-soorten (Rallidae)]

suwita Etym.: Kp suwita, Pm sujuta . ww-onov. rood worden.

suwitori Etym.: Sr switi-oli, E sweet, N olie . znw. sla-olie.

syka ww-ov. bezorgd maken. V: '(geleend goed) terugvorderen, (geld) innen' ?

sy`ky znw. hik. sy`ky pe man 'hij heeft de hik'.

syky`jame bnw. mank, kreupel, met een slecht been.

syky`ma znw. (soort) plant. Combretum cacoucia (Combretaceae). Ref.: sikima

sykyma Zie: sykysykyma.

sykysykyma ww-ov. (uit)wrijven.

syky`tame bnw. hinkend (van pijn), mank.

sy`ky`wa ww-onov. hikken.

sy`ma ww-ov. bespieden, stiekem in de gaten houden.

syry`ka ww-ov. Etym.: T saraka .

syry`kame bnw. gemakkelijk verschoven wordend. Ref.: sirïgka

syryn Etym.: Pm seren . tsw. geluid van overeind komen.

syryp tsw. floep!

syryry tsw. slip-slip, glij-glij.

syryryi znw. (soort) bamboefluit.

syryry`ka ww-ov. laten wegglijden, afstropen.

syryryka Zie: sururuka.

syrysyry znw. vissnoer met haak zonder stok. bij helder water beweegt men het snoer op en neer door het water.

syry`syry`ka ww-ov. heen en weer laten glijden, heen en weer schuiven.

syry`syry`me Etym.: Ap syry`syry`me . bnw. schuiverig, glibberig. moro wewe syry`syry`me man 'die boom is glibberig', enuru syry`syry`me man 'zijn ogen rollen'.

syrytai znw. (soort) dierenval. [Aanmerking: het dier loopt tegen een draad waarbij een pijl losschiet]