`wa Etym.: T wyja, Wj ja, Ap a, Ww wja, Kp wuja, Pm ja, M ja . az. voor, in de richting van. Ref.: wa ase`wa 'voor_elkaar, eensgezind, bij elkaargezamenlijk', y`wa `ne ajauran setaje 'ik hoor je stem graag, het doet me goed je stem te horen', y`wano me sikapyi 'ik heb het voor mezelf/egoïstisch gedaan', ty`wano me nikapyi 'hij heeft het uit eigenbelang gedaan', tywopyry `wa man 'hij staat op het punt te komen'.

(w)a Etym.: T (w)a, Wj (w)a, Ap a, Ww (w)a . ww-med. zijn. Ref.: e'i ysapatory poko mana! 'je zit aan mijn schoenen!', d.w.z. 'blijf van mijn schoenen af!'.

(w)ai Etym.: T (w)ei, Wj (w)ei, Ap esi, Ww esi, Kp (w)esi, Pm asi/esi . ww-med. worden. Ref.: e'i onregelmatige vorm: (w)aipo 'zich laten worden, zich laten veranderen'.

Waijana Etym.: T Waijana, Ap Ajana . znw. Waijana-indiaan. uit: wano 'bij' en -jana 'volk'?

waikara Etym.: T waikara . znw. (soort) boom. Nectandra ambigua (Lauraceae), Nectandra grandis (Lauraceae). Ref.: waicara [Aanmerking: T: pumpkin, pompoen]

waiki Etym.: T awiki, A waiki . znw. (soort) boom, (soort) vrucht. Inga pezizifera (Mimosaceae). Ref.: waikï tamu`nen waiki '(soort) boom [Inga thibaudiana (Mimosaceae)]'.

waikore Etym.: T arekore, Wj arikore . znw. tweeteen-luiaard. Megalonychidae. Ref.: waitorï ook aipa`ura genoemd.

waima Etym.: Pm waima . znw. (soort) hagedis. Cnemidophorus lemniscatus (Teiidae). Ref.: waima

waimawery znw. (soort) hagedis.

wai`me znw. (soort) hagedis. Ref.: waitme [Aanmerking: A: Sr langa dirka]

(w)aime ww-med. genoeg gegeten hebben, zijn bekomst hebben. Ref.: we

waino znw. deftigdoenerigheid, verwendheid, kieskeurigheid, trots, elegantie ; opgedirktheid. waino pe man 'hij doet deftig, hij is kieskeurig'.

wainoro ww-ov. deftig maken, elegant opmaken en aankleden, opdirken.

wainota ww-onov. deftig worden, elegant worden.

waipisika znw. (soort) hagedis. Ref.: waipisika

(w)aipo znw. welstand, welvarendheid, schone groei. [Aanmerking: vgl taipore en tywaipore en aipòpa]

waipome bnw. mooi, welvarend, aangenaam.

waiporo ww-ov. in welstand brengen, er goed laten uitzien.

waita Etym.: T warata . znw. werpspies. Ref.: waita

(w)aitopo znw. dorp. Ref.: e'itopo

waiwaru znw. stok, paal. Ref.: waiwaru om boot of huisdier aan vast te leggen.

waja Etym.: Sp guaya, E wire . znw. touw, kabel.

wajaja Etym.: A ajaja . znw. rode lepelaar. Platalea ajaja (Plataleidae). Ref.: ayaya [Aanmerking: HM82 E71 of: ajaja]

wajaka Etym.: Kp wajaka . znw. (soort) boom. Nectandra-soorten (Lauraceae), Ocotea-soorten (Lauraceae). Ref.: wayaka tamu`nen wajaka '(soort) boom [Ocotea petalanthera (Lauraceae)]'.

wajaku znw. verlamdheid, sukkeligheid.

wajaku`mo ww-ov. slap laten hangen.

wajakuro ww-ov. verlammen, doen sukkelen.

wajakuta ww-onov. gaan sukkelen, verlamd worden. Ref.: wayakuta

wajamaka Etym.: Kp wajama`, Pm wajamaka, Wp wajamaka . znw. leguaan. Iguanidae. Ref.: wayamaka

wajamakaimo znw. (soort) slang.

wajamy Etym.: Kp wajamori, Pm wajamo(ri) . znw. landschildpad. Testudinidae. Ref.: wayamu [Aanmerking: lichtgekleurd, vgl karume]

wajana znw. (soort) kleine ara. Ara manilata (Psittacidae). Ref.: wayana [Aanmerking: HM202 P&P en A: Ara severa (vgl kajakaja)]

wajapo znw. (soort) vis. Ref.: wayapo [Aanmerking: Hoff: waiyapo, ook arawawapo?]

Wajapoku znw. Oyapock-rivier.

wajapuku znw. (soort) plant.

wajari Etym.: A waiari . znw. spoedkorf, snel gevlochten noodkorf. Ref.: wayarimbo

wajawaja Etym.: T waawaari . znw. fruitvliegje. Drosophilidae. [Aanmerking: L389]

wa`je Etym.: Wp ywa`e . znw. (soort) plant. Ocotea wachenheimii (Lauraceae). Ref.: wa'e [Aanmerking: Wp Ocotea oblonga (Lauraceae)]

wajeje znw. wenkkrab. Uca-soorten (Ocypodidae). Ref.: wayeye

wa`jeran znw. (soort) plant. Ocotea caudata (Lauraceae), Ocotea petalanthera (Lauraceae). Ref.: wa'eran

wajo Etym.: Kp wajo, Pm waijo . znw. zout. Ref.: wayo wajo pe man 'het is zout'.

wa`joko znw. (soort) kikker. Bufo typhonius (Bufonidae). Ref.: wayoko zwartbruine kikker met brede bek.

Wajompo znw. Donderkreek.

wa`jo`pan znw. stuiptrekkingen. Ref.: wayopa wa`jo`pan pe 'last hebbend van stuiptrekkingen'.

wajo`to ww-ov. zouten. Ref.: wayo

wajuku Etym.: Pm waiku . znw. schaamdoek. Ref.: wayuku

Wajumo znw. Wayombo-rivier, Corneliskondre. Ref.: wajumo/woyumo

wajumo znw. kreekkrab. Potamonidae. Ref.: wayumo

wajuri znw. (soort) boom. Xylopia-soort (Annonaceae), Guatteria schomburgkiana (Annonaceae).

wajurupeta znw. (soort) moerasschildpad. Rhinemus nasuta. Ref.: wayurupeta

wakaiwakai Etym.: T wakawakai . znw. reuzenkever. Dynastinae (Scarabaeidae). Ref.: wakaiwakai [Aanmerking: L274]

wakapu Etym.: T wakapu, Wj wakap, Pm wakapu, Wp wakapu . znw. bruinhart, huispaal. Vouacapoua americana (Caesalpiniaceae). Ref.: wakapu

wakara Etym.: Wp wakara . znw. (soort) reiger. Pilherodius pileatus (Ardeidae).

wakaraky znw. ruwheid, ruw oppervlak.

wakaro znw. (soort) vis.

wa`karu znw. (soort) kruismeerval. Arius grandicassis (Ariidae), Arius quadriscutis (Ariidae), Arius rugispinis (Ariidae). Ref.: wakaru tytyty wa`karu '(soort) zeemeerval'. [Aanmerking: vgl murawansi]

waka`wakai Zie: wakaiwakai.

wako znw. (soort) plant. Bonafousia tetrastachya (Apocynaceae). Ref.: wako

wakymamy ww-onov. verzwakt worden, een grote verwonding oplopen.

wakymanka ww-ov. verzwakken, verwonden.

wame Etym.: Wp wame . znw. (soort) plant. Philodendron insigne (Araceae).

`wame`me az. op één plaats bijeen bij.

wamu`pisita znw. (soort) kleine hagedis.

Wana znw. Wane-kreek. zijtak van de Marowijne-rivier.

wanama Etym.: Pm wanama . znw. (fabelachtige) oerschildpad. Ref.: wanama

wanatu Etym.: T wanatu . znw. baardvogel. Capito niger (Capitonidae). [Aanmerking: HM302 P&P, Akurijo: zangvogeltje]

wana`u znw. wasbeer, krabbeneter. Procyon cancrivorus (Procyonidae). Ref.: wana'u

wana`wanari Etym.: Pm wanawanari, Wp wanawana . znw. meeuw. Laridae. Ref.: wanawanari [Aanmerking: H120 H125 E86 E151]

wane bw. ook weer, toch al. Ref.: wa wordt blijkbaar gebruikt bij weggezakte kennis, bv.: o`to wane nykai? 'wat zei hij ook weer?', mo`ko wane nuku`san? 'hij weet het toch al?'.

waneri znw. (soort) eend. Anas discors (Anatidae), Anas bahamensis (Anatidae). [Aanmerking: HMP&P]

wano Etym.: T wanv, Wj wanv, Ap ano, Pm wan . znw. (soort) honingbij, honing. Melipona-soorten (Apidae). Ref.: wano akami wano '(soort) bij', akare wano '(soort) bij', arawata wano '(soort) rode bij', kuja`ke wano '(soort) bij', maipuri wano '(soort) grote zwarte bij', pakira wano '(soort) bij', pepi (wano) 'kleine bij (geeft veel honing)', sipari wano '(soort) bij', typuru wano '(soort) bij', wajamu wano '(soort) bij'. [Aanmerking: L462 >kurisiri wano< (of: >krikri wano<) '(soort) bij' (A: krikriwano 'kleine zwarte bij', >pepi wano< Sr kawfrey 'koevlieg', Roberto: L429)]

wanonty Etym.: T oronty . b:: wanonty. znw. bijenwas. Ref.: wanondï

wansiri znw. zangvogeltje. Ref.: wansili

wa`nuku Etym.: Sr wanaku . znw. witkop-aap. Pithecia pithecia (Cebidae). Ref.: wanuku ook ariki genoemd.

Wapisana Etym.: Ww Wapisana, Pm Wapisana . znw. Wapisana-indiaan.

wara Etym.: T wara, Wp kwara . znw. rode ibis. Eudocimus ruber (Plataleidae). Ref.: wara [Aanmerking: HM78 HM80 E71]

wara Etym.: Ap ara, Ww wara, Pm warv, warai, Wp kwara . az. zoals. Ref.: wara iwara 'zo'.

warakapa znw. plak, schijf.

warakapaimo znw. (soort) reuzenrog. Dasyatidae.

warakapa`to ww-ov. van een plak voorzien, een schijf zetten aan.

waraku Etym.: T waraku, Wj warak, Ap araku, Kp wara`, Pm waraku, Wp waraku, Sr waraku . znw. (soort) kopstaander. Anostomatidae. Ref.: waraku

warama Etym.: T arama, Ap arama, Wp araman . znw. groefbij, zweetbij. Trigona-soorten (Apidae), Halictidae.

warami Etym.: T arami, Wj warami, Ap aramisi, Kp warami, Pm warami . znw. loopduif. Leptotila-soorten (Columbidae). Ref.: warami [Aanmerking: HM190]

warampa znw. mat. Ref.: waranba om broden op te drogen te leggen.

warano`ke bnw-az. niet passend bij, niet geschikt voor.

waranupo znw. (soort) kassave.

warapa Etym.: T warapa, Wj warapa, Pm warapa, A warapa, Wp warapa, Sr walapa . znw. forelzalm. Hoplerythrinus unitaeniatus (Erythrinidae). Ref.: warapa

warapaimo znw. (soort) vis. Arapaima gigas (Osteoglossidae). [Aanmerking: Im Thurn: Sudis gigas]

warara Etym.: Kp warara, Pm warara . znw. (soort) schildpad. Ref.: warara

warare znw. (soort) krab. in het oosten sarara genoemd.

warari znw. (soort) vis. Ref.: warari

wararo Etym.: T (i)wararv . bnw. overal.

wararo az. bij elk geval van, overal passend bij ; in overeenstemming met het geheel van. Ref.: wara

wararu Etym.: Wp wararu . znw. (soort) zoetwaterkreeft. Ref.: wararu ook pirima genoemd. [Aanmerking: nO]

wararu`po znw. kassave-soort.

warawara Etym.: Wj warawa, Wp warawara, A watawata, Sr warawara . znw. (sorot) pantservis, (soort) harnasmeerval. Hypostomus gymnorhynchus (Loricariidae), Ancistrus hoplogenus (Loricariidae). Ref.: warawara

ware Etym.: T ware, Pm ware . znw. lied. Ref.: ware

wareka ww-ov. bezingen, een lied maken over, zingen over.

wareko Etym.: Wj warek, Pm ware`, A wareke . znw. gifkikker. Dendrobatidae. Ref.: wareko

ware`na Etym.: T were`na . znw. knieholte. Ref.: warena

waresa znw. grote kookpot. Ref.: waresa

waresapan znw. kleine aarden kookpot. Ref.: waresaban

wareta ww-onov. zingen. Ref.: ware

warija`to ww-ov. oppassen voor.

warinu Etym.: Wp wanini . znw. oorlog.

waripi znw. (soort) wesp.

wariri Etym.: T waryimv, Wj warisimv, A wariti, Wp wariri . znw. middelste miereneter, kleine miereneter. Tamandua tetradactyla (Myrmecophagidae). Ref.: wariri

waririja`u znw. dwergmiereneter. Cyclopes didactylus (Myrmecophagidae). Ref.: waririya'u

waroro Etym.: Wp wororo . znw. (soort) boom. Virola venosa (Myristicaceae). Ref.: waroro

waruma Etym.: T waruma, Wj waruma, Ap aruma, Pm warimu, Wp aruma, Sr warimbo . znw. (soort) plant, vlechtriet. Ischnosiphon gracilis (Marantaceae), Ischnosiphon arouma (Marantaceae). Ref.: waruma tukusi warumary '(soort) struik'.

warumaran znw. (soort) plant. Maranta divaricata (Marantaceae).

warusi Etym.: Wj aruti, Wp warusi . znw. (soort) boom. Virola surinamensis (Myristicaceae). Ref.: warusi wypy tano warusi '(soort) boom [Iryanthera sagotiana (Myristicaceae)]'.

warusiran znw. (soort) boom. Virola sebifera (Myristicaceae), Virola melinonii (Myristicaceae), Virola venosa (Myristicaceae), Virola mycetis (Myristicaceae).

waruwaru znw. miervlechtwerk, vlechtwerk om mieren te houden. Ref.: waruwaru

wasai Etym.: Wp wasai, P açai . znw. pinapalm. Euterpe oleracea (Palmae). Ref.: wasei

wa`saka`u znw. (soort) vogel.

wasakau znw. (soort) plant. Tapura guianensis (Dichapetalaceae).

Wasimpo znw. Onverwacht. naam van een dorpje.

wata`ko ww-ov. een vleeskwab bezorgen, spekrollen bezorgen.

wataky znw. vleeskwab, spekrol.

watamui znw. (soort) liaan. Ref.: watamui

watapy znw. (soort) zeeschelp. Ref.: watapuil

watara Etym.: A watala, Wp watara . znw. (soort) boom. Couratari pulchra (Lecythidaceae). [Aanmerking: Wp Hymenaea-soort (Caesalpiniaceae)]

wata`ta ww-onov. vleeskwabben krijgen, spekrollen krijgen.

watawataky znw. rimpel, plooi.

wa`to Etym.: T ma`to, Wj wapot, Ap (w)apoto, (w)a`to, Ww we`to, Kp apo`, Pm apo`, M apo` . znw. vuur. Ref.: wato

wato Etym.: T watv, Wj watv, Ap ato, Kp wa`, Pm watv, wa` . znw. poep, stront. poinko watory '(soort) boom [Apeiba echinata (Tiliaceae)]'.

wa`toimo znw. koraalslang. Micrurus lemniscatus (Elapidae). Ref.: watoimo

watoipo znw. (soort) boom. Ampelocera edentula (Ulmaceae).

waton b:: waton. znw. (soort)gelijke. Ref.: waton arypawana waton '(soort) boom [Gustavia hexapetala (Lecythidaceae)]'.

watopan b:: watopan. znw. iemand die opgewassen is tegen iets. ajerupary watopan me waty wa 'ik ben niet iemand die het waard is om met u te spreken'.

wa`to`po znw. wat er van het vuur over is, houtskool. Ref.: watopo

watoro znw. (soort) boom. Iryanthera-soorten (Myristicaceae). Ref.: watoro

watrakan Etym.: Sr watrakan, N waterkan . znw. waterkan. Ref.: watrakan

waty Etym.: T wa` . bw. niet, nietwaar? Ref.: watï categoriale ontkenning.

watypa znw. (soort) pantsermeerval. Callichthys callichthys (Callichthyidae). Ref.: wateipa

wa`wa m:: wa`wante. tsw. oudere zus. Ref.: wawa

weiwei Etym.: Kp werei . znw. huidziekte met glimmende witte vlekjes.

weja`weja znw. hindoestaan.

weju Etym.: T wei, Kp wei, Pm wei, M wei . znw. zon. Ref.: weyu pakamu wejuru of awara wejuru 'kleine droge tijd (februari-maart)', ompata`po wejuru 'grote droge tijd (aug-november)'.

wekena Etym.: T wekena . ww-ov. het spoor volgen van, achterna zitten.

wekima Etym.: Sr wegi, N wegen . ww-ov. wegen.

we`kokatopo znw. schoonveegmiddel, zakdoek.

(w)e`ku Etym.: T (w)v`ku, Ap eku . ww-med. wedijveren, concurreren. Ref.: eku eigenlijk een onregelmatige mediale vorm van u`ku 'proberen'; nare kyte`kun 'laten we elkaar maar eens uitproberen'}.

we`mo znw. (soort) hagedis. Teiidae. vrouwtje van waima-soort, donker gekleurd.

wemy b:: wemy. znw. draagmand. Ref.: wemun op de rug met een riem over het voorhoofd gedragen.

wemynto ww-ov. de draagmand omdoen.

wena`po m:: wena`san. znw. afdruk, (voet)spoor. Ref.: wenapo V: aina wena`po 'vingerafdruk', ori`no kanen wena`po 'het spoor van degene die klei (weg)haalt, melkweg'.

wena`pota az. achter, volgend. Ref.: wenapota als bijwoord ook: wena`pota 'achter, (te) laat'.

weneran znw. (soort) plant. Byrsonima obversa (Malpighiaceae).

Wenesuwera Etym.: Pm Weneswera . znw. Venezuela.

wenkatu`mo Etym.: Kp uwenantu . b:: wenkatu`mo. znw. (soort) brood.

wenkere Etym.: Sr wenkri, N winkel . znw. winkel.

wenko znw. mier.

wenkosi znw. mier. Ref.: wengosi tyntakoren wenkosi '(soort) mier [Azteca-soorten (Formicidae)]', tykaraijen wenkosi '(soort) mier', to`mere`sen wenkosi '(soort) mier', je`tumpan wenkosi 'pijnlijke mier' (ook: tokoro wenkosi). [Aanmerking: A: gekke mier: Sr wakawakamiri]

wentameke bnw-az. wat eten betreft lijkend op, vraatzuchtig als. Ref.: enda

(w)epikota Etym.: Pm pikvta . ww-med. een wind laten. ontstaan uit een onovergankelijk werkwoord dat een mediaal voorvoegsel gekregen heeft; vgl piko 'wind' en pikotano`po 'een wind laten laten'.

(w)e`ponumy Ref.: eponumu Zie: y`pomy.

(w)e`potomy Zie: y`pomy.

wera Zie: pira.

werasi Etym.: T weeraji, Wj erasi, Sp tijeras . znw. schaar, zwaluwstaartwouw. Ref.: werasi [Aanmerking: E86]

wereimo znw. (soort) rog. Ref.: ereimo

werekery Etym.: T werekeru . znw. (soort) papegaai. Psittacidae. [Aanmerking: HM202 210]

wereko znw. scheelheid.

werekome bnw. scheel.

werekusi znw. panfluit.

werewere Etym.: T werewere, Ap erere, Kp weruwe, Pm weruwe, M ereuwe . znw. vlieg. Musca domestica (Muscidae). Ref.: wërëwërë akuri werewerery '(soort) vlieg'. [Aanmerking: L393]

weri znw. neergehakt tuinvuil.

werija Etym.: Pm weriju . znw. (in water drijvende) plant- en boomresten. [Aanmerking: vgl wyja?]

werijaka ww-ov. (in water drijvende) plant- en boomresten weghalen van.

werijata ww-onov. (in water drijvende) plant- en boomresten krijgen.

werija`to ww-ov. (in water drijvende) plant- en boomresten bezorgen.

werika ww-ov. neergehakt tuinvuil weghalen van. maina siwerikaje 'ik haal het neergehakt tuinvuil uit de tuin weg'.

weriki znw. aanslag, plakkerig vuil.

werikika ww-ov. aanslag verwijderen van, schoonmaken.

werikita ww-onov. aanslag krijgen, smerig worden.

weriki`to ww-ov. aanslag bezorgen, smerig maken.

weru`no`po Etym.: T wyrynv, Wj vruwvtpv, Ap oruno, Pm werunapv . znw. as.

werusi Etym.: Kp werusi, Pm werusi, A wiru, Wp jerusi . znw. loopduif. Leptotila-soorten (Columbidae). Ref.: werusi [Aanmerking: HM190 E158]

weruto znw. (soort) plant. Jatropha urens (Euphorbiaceae). Ref.: weruto

weruweru znw. reuzenlibelle. Pseudostigmatidae.

weruweruku znw. (soort) huidschimmel. Pityriasis versicolor. Ref.: ku

wesai ww-ov. tussen de billen steken van.

wesaru`ko ww-ov. moeilijk laten poepen, de stoelgang belemmeren van.

wesarupy ww-onov. de poep vast hebben zitten, moeilijk kunnen poepen.

wese Etym.: Wj wese . znw. poep die eruit wil, achterlast.

wesekuka ww-ov. de achterlast tot moes maken, een laxeermiddel geven.

wesemposi znw. harten (in het kaartspel). vgl wesen 'achterwerk, billen' en posiky 'punt'.

wesempota znw. anus. pakira wesempotary '(soort) plant [Loreya mespiloides (Melastomaceae)]'.

wesen b:: wesen. znw. achterwerk.

wesepi znw. bilspleet, gat. Ref.: esepirï pero wesepiry ekanen '(soort) kevertje'. [Aanmerking: L285]

wesepupi Etym.: Sr pupe, N poep . znw. doorgesijpelde poep.

wesepupika ww-ov. doorgesijpelde poep weghalen bij.

wesepupiro ww-ov. poep laten doorsijpelen bij.

wesepupita ww-onov. poep laten doorsijpelen.

wesepu`to ww-ov. het achterwerk bedekken van.

weseputy b:: weseputy. znw. achterwerkbedekking, luier.

wesero ww-ov. achterlast geven, laten willen poepen.

weserupy Zie: wesarupy.

weseta ww-onov. achterlast krijgen, moeten poepen.

weseto znw. anus, gat. uit: wesen en ato.

wesetoma ww-ov. het achterwerk laten uitsteken bij, het achterwerk omhoog laten steken.

wese`wo az. in de achterwerkstreek van. Ref.: esiwo

we`tasi znw. (soort) grote sprinkhaan. Romaleidae.

weto az. afkomend op, ten aanval op. Ref.: weto iwetoine 'op hen af'; oty weto ko my`san 'waar ga je op af?'. Etym.: Ww wete .

wetu Etym.: T wetu, Wj wetu, Ap etu, Wp peku . znw. specht. Picidae. Ref.: wetu [Aanmerking: HM296 HM302 HM310 A: wetu grootste soort, verder nog arase, wetu marakasi, en suwasuwa]

wety Etym.: T wety, Wj wet, Ap wety, Pm we`, M we` . b:: wety. znw. aantasting, roest, afval, poep. Ref.: wetï arata wety 'spaanse peper [Capiscum frutescens (Solanaceae)]', urana wety '(soort) palm', wo`ka wety '(soort) plant [Paepalanthus-soorten (Eriocaulaceae)]'.

wetyka Etym.: Pm we`ka . ww-ov. vuil weghalen van.

wetyta ww-onov. vuiligheid krijgen, aangetast worden, roestig worden.

wewe Etym.: T wewe, Wj wewe, Ap wewe, Ww wewe . b:: wewery, wery. znw. boom, hout. Ref.: wewe arata wery (of wiju) '(soort)_boom [Minquartia guianensis (Olacaceae)]'.

we`we`ko ww-ov. laten hijgen, buiten adem brengen. Ref.: weweko

we`weky znw. gehijg.

wewe`me znw. stok. Ref.: wewe

wewe`mempo znw. struik. Ref.: wewe

we`we`ta Etym.: Pm weweta . ww-onov. hijgen, buiten adem zijn. Ref.: weweta

wiju znw. (soort) boom. Minquartia guianensis (Olacaceae). Ref.: iwöiyu/wiju ook arata wery genoemd.

wiki Etym.: Wj wiki, Sr wiki, E week, N week . znw. week. Ref.: sirito

winima Etym.: Sr wini, E to win, N winnen . ww-ov. winnen.

winiwini znw. blinde donkerte. winiwini pe man itu ta 'het is pikdonker in het bos'.

winu Etym.: Sp vino . znw. wijn.

winu znw. (soort) plant, zuring. Ref.: winu

Wireimo znw. Wireimo. Ref.: wireimo soort_boze_geest.

wiri znw. (soort) palmboom. Bactris-soort (Palmae). Ref.: wiri met een tros zonder vruchten.

wirima Zie: winima.

wiripere Etym.: Wp iripe . znw. faraomier. Monomorium pharaonis (Formicidae). Ref.: iripere [Aanmerking: Wp larve van Rhynchophorus palmarum (Curculionidae)]

wiriri Etym.: Wp wiriri . znw. (soort) tandkarper. Rivulus agilae (Cyprinodontidae). Ref.: wiriri

wiriri [wíriri] Etym.: Wp suwiriri, P siriri . znw. tiran. Tyrannus melancholicus (Tyrannidae). [Aanmerking: HM344 HM372 HM382 HM400 HM410 HM420 HM436 Wp: Tyrannus melancholicus]

wiriwirika ww-ov. plukken, de veren weghalen van.

Wiriwirimpo znw. Wiriwirimpo. Ref.: wiriwirimbo plaatsnaam.

wi`wi tsw. plas-plas. wi`wi aiko 'doe een plasje!'.

wo tsw. vrouw!

wo Etym.: T wv, Wj wv, Ap wo, Ww wo, Kp wv(nv), Pm wv, M wy . ww-ov. slaan, doden.

wodi tsw. meisje. Ref.: wodi

wo`i Etym.: T oi . znw. savannegras. Gramineae. Ref.: wo'i [Aanmerking: V: yayyü, d.w.z. iwairy? iwòiry? Wp Geonoma baculifera (Palmae)]

wo`iran znw. (soort) rietplant. Ref.: wo'iran

wojo znw. (soort) hert. Ref.: woyo [Aanmerking: ook: wajo? A: zeeoeverhert]

wo`ka Etym.: Wj okrai . znw. nachtzwaluw, opspringspeelgoedje. Lurocalis semitorquatus (Caprimulgidae). Ref.: woka [Aanmerking: HM238 HM296 HM344]

woka znw. (soort) zeef. Ref.: woka met vier stokjes in elke zijde verwerkt.

wo`kapyimo znw. zomaar ontstaan wezen.

woko Etym.: T ooko, Wj vwok . znw. gewone hokko, gekuifde hokko, zwarte hokko. Crax alector (Cracidae). Ref.: woko [Aanmerking: HM135 E110]

wokomapiri znw. (soort) plant. Endlicheria pyriformis (Lauraceae).

wokopopi [wokopópi] znw. (soort) boom. Rheedia acuminata (Guttiferae), Mouriria princeps (Melastomaceae).

woku Etym.: T joky, Wj oky, Ap oku, Ww woku, Kp uku, Pm wo`, M woku . znw. drank, bier. Ref.: woku akatompo wokuru '(soort) plant [Loreya mespiloides (Lelastomaceae)], kurisiri wokuru '(soort) plant [Inga heterophylla (Mimosaceae)]', mara`i wokuru '(soort) plant [Talisia megaphylla (Sapindaceae)]', paramparan wokuru '(soort) plant', rere wokuru '(soort) plant', opomu wokuru '(soort) plant', pororu wokuru '(soort) plant',wansiri wokuru '(soort) plant [Polygala longicaulis (Polygalaceae)]', (V:) karo wokuru 'benzine'.

wokuta ww-onov. drank brouwen, drank beginnen te hebben.

woku`to Etym.: T jo`pa . ww-ov. van drank voorzien.

wokyry Etym.: T kyry, Pm kurai . m:: wokyryjan. znw. man. Ref.: wokërë wokyryja`makon 'mannetjes'.

wo`ma Etym.: Pm wvma . ww-ov. vechten met, afranselen.

wo`my Etym.: Kp womy . b:: wo`my. znw. kleding. Ref.: womun eigenlijk een onregelmatige mediale vorm van amomy 'naar binnen halen'.

(w)o`my Etym.: T (w)vmvmy, Wj (w)vmvmy, Ap omomy, Ww ewomy, Kp (w)ewomy, M ewomy . ww-med. (naar binnen) verdwijnen, naar binnen gaan. Ref.: omu ook: 'ondergaan' van de sterren, 'verdwijnen' van koorts.

wo`mynka Etym.: Pm wonka . ww-ov. ontkleden.

wo`mynto ww-ov. van kleding voorzien, aankleden.

wo`mynty b:: wo`mynty. znw. omkleding, wikkel, omhulsel.

(w)onapo znw. goede behandeling, goede verzorging; (V:) mooiheid, aantrekkelijkheid.

(w)onatopo znw. iets wat men in behandeling heeft, voedingsplant. wonátopo in plaats van ónatopo is onregelmatig; vgl ena 'in behandeling hebben'.

wone`ka Etym.: Pm wvneka . ww-ov. dromen over.

woneto az. in de droom van.

(w)onety Etym.: Ap osenety, Kp (w)e`nety, Pm weneti, M (w)e`ne` . ww-med. dromen.

wonse znw. (soort) liaan. Ref.: wonse

wonu Etym.: Sr wana . znw. (soort) boom. Ocotea rubra (Lauraceae). Ref.: wana tamu`nen wonu '(soort) boom [Aniba taubertiana (Lauraceae)]'.

wonu Etym.: Ww wonu, Pm won . znw. stuifmeel, prikkelende stoflaag.

wonuka ww-ov. de stoflaag weghalen van.

(w)onuku Etym.: T (w)vnuku, Wj (w)vsanuky, Ap onuku, Kp enuku, M enuku . ww-med. stijgen, klimmen. Ref.: anuku/onuku de o verliest in een eerste lettergreep de klemtoon en verandert dan in a: wanu`sa 'ik klim', mo`karon anuku`san 'degenen die geklommen hebben'; vgl kynonu`san 'hij klimt'.

wonuran znw. (soort) boom. Ref.: wonuran

wonure znw. (soort) plant. Ref.: wonure

wonuwonu Etym.: Sr wonuwonu . znw. (soort) plant. Solanum asperum (Solanaceae).

(w)o`nyky Etym.: T (w)v`nyky, Wj ynyky, Ap onyky, Ww wynyky, Kp (w)e`nymy, Pm wenuma . ww-med. slapen, stijf worden, stollen. Ref.: onëkï o`win tywo`ny`se manton 'ze hebben een nachtje geslapen'.

(w)opino`topo znw. apotheek.

(w)o`poty Etym.: T (w)ve`pvty, Wj (w)vsetpvty . ww-med. kijken. Ref.: opotï

(w)opy Etym.: T (w)vepy, Ap oepy, Kp (w)ujepy, (w)ujvpy, Pm jvpy, M ypy . ww-med. komen. Ref.: opu

worekui znw. (kleine soort) landschildpad. Kinosternidae. Ref.: woreku'i

woriwori Etym.: Kp woriwori, Pm worwori, M wuriwo`, A wariwari, Wp wariwari . znw. waaier. Ref.: woliwoli

woroko Etym.: T oroko, Sr wroko, E work, N werk . znw. werk. Ref.: woroko

worokota Etym.: Sr wroko, E work, N werk . ww-onov. werken. Ref.: woroko

wororo znw. gezoem, gesuis. pepeito wororory 'gesuis van de (zachte) wind'.

wororo`ka ww-ov. de dikke vacht weghalen van, de wolligheid weghalen van.

wororoka ww-ov. laten zoemen, laten suizen.

wororo`ko ww-ov. een dikke vacht bezorgen, wollig maken.

wororoku znw. (soort) aap. Ref.: woroloku [Aanmerking: brulaap die het gebrul van de groep inleidt? vgl masakari, Wp wororòu boom Virola-soort (Myristicaceae)]

wororoky znw. dikke vacht, wolligheid.

wororome bnw. suizend. bv van een zachte wind.

wororo`ta ww-onov. een dikke vacht krijgen, wollig worden.

woroworo znw. (soort) peper. Ref.: woroworo [Aanmerking: groot, rond, rood]

woro`woro`me bnw. wijd, niet strak zittend.

woryi Etym.: T wvri, Wj wvryi, Kp wuri, Pm wyri, M wyri . m:: woryijan. znw. vrouw. Ref.: wori woryija`makon 'vrouwtjes', woryi pe man 'hij heeft omgang met een vrouw'.

woryijatonon znw. het vrouwelijk (deel van het) gezelschap.

wosiwosi Etym.: Sr wiswiskwari . znw. (soort) boom. Vochysia guianensis (Vochysiaceae). Ref.: wosiwosi

(w)otare`ma [(w)otare`ma] ww-med. op adem komen. Ref.: otarema

woto Etym.: T oto, Ww woto, Kp wo`, Pm woto . znw. vis, vlees. Ref.: woto

wotoka Etym.: Kp wotoka . ww-ov. van vlees voorzien, van vis voorzien.

(w)otu`muku ww-med. (per ongeluk) onder water terecht komen. eigenlijk een mediale vorm bij een soort mengsel van u`muty 'onder water komen' en u`mu`ka 'onder water laten gaan'.

(w)oturupo ww-med. zich laten adviseren, vragen. Ref.: oturupo [Aanmerking: A: suturupoi 'ik heb het gevraagd'?!]

(w)owa`matopo znw. omhelzingsfeest.

wo`wo znw. branderig gevoel op de huid, (V:) eelt.

wowo ww-ov. door slagen slap maken, (V:) wassen.

wowojo Etym.: Sr wowoyo . znw. markt.

wo`woka ww-ov. een branderig gevoel op de huid bezorgen van.

wo`wo`ta ww-onov. in de holte van de handen fluiten.

wo`wota ww-onov. een branderig gevoel op de huid krijgen, (V:) eelt krijgen.

wo`woty Etym.: T wvwv . b:: wo`woty. znw. gefluit in de holte van de handen.

wuiwui Etym.: Wp weiwei . znw. fluitkikker. Otophryne robusta (Microhylidae).

wunau znw. (soort) plant. Hirtella paniculata (Rosaceae).

wunwun Etym.: onomatopee . tsw. gesuis, gezwiep. Ref.: wunwun

wyino Etym.: T wenje, Wj wvinv, Ap ino, Kp winv, Pm wina, M winy . az. bij, in de omgeving van. Ref.: wino mo`e wyino 'aan die kant'.

wyinompo az. bij ... vandaan, van de kant van.

wyinonaka az. zich scharend bij, naar de kant van.

wyiwyika ww-ov. in draaiende bewegingen brengen, heen en weer bewegen, laten zwiepen.

wyja Etym.: Wj wyja . znw. laagje vuil, mos. Ref.: wuiya

wyjata ww-onov. parasiterende plantengroei krijgen, vuil worden. Ref.: wuiya

wyja`to ww-ov. vuil maken.

(w)yka Etym.: T (w)yka, Wj (w)yka, Ww wyka, Kp (w)yka, Ap yka, Pm ka, M ka . ww-med. zeggen. yka`pa 'niet zeggend', kytopyi me y`wa, yka`pa uwa waitake 'kom niet bij me, want ik zal er niet zijn', onsi`mako, yka`pa ra`a wena`po ta kywairy 'schiet op, anders komen we misschien te laat'; wykapoja (onregelmatige vorm) 'ik laat zeggen'.

wyne Etym.: T wyne, Pm woime, Wp anu . znw. (soort) koekoek, kleine ani. Crotophaga ani (Cuculidae). Ref.: wuilne [Aanmerking: HM221 E175]

wypore znw. knoflookliaan. Pseudocalymna alliaceum (Bignoniaceae). Ref.: wuipolë

wypy Etym.: T pyy, Wj ypy, Ap ypy, Ww ypy, Kp wy`, Pm wy`, M wy` . znw. berg. Ref.: wuilpï

wyriwyri znw. (soort) roofvogel. [Aanmerking: HM90 98 104 116]

wyry`ka ww-ov. onder druk zetten, dwingen.

wyry`me bnw. met moeite, met veel inspanning.

wyrypo Etym.: T wyrypv, Pm werin . znw. kruid, stro, grasafval. Ref.: wuilïpopo wyrypo`po 'afval, vuilnis, bijeengeveegd vuil'.

wysiwysi znw. (soort) sprietgras. Bulbostylis junciformis (Cyperaceae). Ref.: wusiwusi

wytai Etym.: Wp ytai . znw. (soort) kikker. Ceratophrys cornuta (Leptodactylidae). Ref.: wuiltai

(w)yto Etym.: T (w)ytv, Wj (w)ytv, Ap yto, Ww wyto, Kp (w)ytv, Pm (w)ytv, M (w)yty . ww-med. gaan. Ref.: uto ytono klinkt als yto`no, en nytonen als nyto`nen.

(w)ytopoty ww-med. wandelen, een tochtje maken. Ref.: uto

wytyi znw. (soort) vogel. [Aanmerking: H333 of: vireo (H369) ?]

wywy Etym.: T wywy, Wj wywy, Ap wywy . b:: wyry. znw. bijl. Ref.: wuilwuil yjoro`kan wyry '(soort) moerasschildpad'.