2) znw. zaag.

2) znw. het wordt soms gebruikt als eufemisme voor het graf, de eeuwige jachtvelden.

2) znw. kennis, wetenschap, wijsheid.

2) bw. rustig, stil (m.b.t. beweging). A pikin e sidon safri tapu en m'ma bowtu. Het kind zit rustig op zijn moeders schoot. A winti e wai safri dineti. De wind waait zachtjes vanavond. Zie: tiri1. Var.: saf'safri.

3) bw. langzaam. Te yu e rei psa wan skoro, yu mu rei safri. Als je een school voorbij rijdt, moet je langzaam rijden. ant: tranga; es'esi.

2) bnw. zachtmoedig. Yu e si den leki safri-ati sma, ma no suku den nanga trobi. Den sabi feti! Je ziet ze als fb{zachtmoedige mensen, maar zoek ze niet met ruzie. Ze weten te vechten!}

2) bw. rustig, stil (m.b.t. beweging). variant van safri.

3) bw. heel langzaam, langzamerhand, geleidelijk. variant van safrisafri.

2) ww. zacht maken, zacht worden. Te yu e bori a meti, a e safu. Als je het vlees kookt, wordt het zacht. Yu mu safu den broinbontyi fosi, noso yu mu bori den langa. Je moet de bruine bonen eerst zacht maken, anders moet je ze lang koken.

2) znw. zak, broekzak.

2) ww. dalen, landen (vliegtuig). A plane no ben man saka bika a dow ben deki na loktu. Het vliegtuig kon niet landen omdat de lucht erg mistig was.

3) ww. afstappen, uitstappen. Mi saka fu a bus na CHM. Ik stapte uit de bus bij CHM.

4) ww. laten afstappen, laten uitstappen. A syèf saka mi na a broki. De chauffeur liet me bij de brug uitstappen. syn: poti.

5) ww. neerleggen, omlaaglaten. Mi saka a dosu na gron. Ik heb de doos op de vloer neergezet.

6) ww. verminderen, minder worden van intensiteit. A ber'ati saka. Mijn buikpijn is over. A korsu e saka. De koorts vermindert.

7) ww. verminderen. Te a merki bigin opo kuku, dan yu mu saka a faya. Wanneer de melk begint te koken, moet je het vuur verminderen. No taki so tranga! Saka yu sten pikinso. Praat niet zo hard! Praat wat zachter.

2) zichzelf neerleggen bij. Zie trefwoord: saka ensrefi.

2) bnw. nederig.

2) znw. scheldwoord: afkrabsel, nietsnut, ellendeling. Yu sakasaka yu! Jij afkrabsel! (of: Jij, lage vent!)

3) ww. vernederen. Fusanede un e sakasaka unsrefi so? Waarom vernederen jullie elkander zo?

4) bnw. laag. Yu na a moro sakasaka sma di mi sabi. Jij bent de laagste persoon die ik ooit heb gekend.

2) znw. geestelijke zalving of bekwaamheid om een bepaald geestelijk werk te verrichten.

2) bw. wat. Mi no sabi san a boi kon fu du. Ik weet niet wat de jongen is komen doen.

3) tw. uitroep van verbazing. San! Den pikin kmopo fruku tide na skoro. Wat! De kinderen zijn vandaag vroeg uit school gekomen.

2) bw. waarom. A boi no taigi mi fu sanede a naki a dagu. De jongen heeft me niet gezegd waarom hij de hond heeft geslagen.

2) ww. doen (regelen, maken, enz.). Mi tyari a wagi go na a monteur, ma a no man sani en gi mi. Ik bracht de wagen naar de monteur, maar hij kon 't niet voor me maken. Zie: meki.

2) bnw. zanderig. A oso santi. De vloer is zanderig.

3) ww. zanderig maken. Noiti den boi disi e figi den futu. Den e santi a heri foroisi. Deze jongens vegen hun voeten nooit. Ze maken de hele voorkamer zanderig.

2) ww. spijten. A boi sari dat a naki en pikin brada. Het speet de jongen dat hij zijn broertje had geslagen. ant: breiti.

3) ww. treuren, bedroefd zijn. A boi ben sari di en p'pa dede. De jongen treurde om de dood van zijn vader.

4) bnw. droevig, verdrietig. Di un kon na wroko, un kisi a sari boskopu tak' wantu wrokoman kisi mankeri. Toen we aan het werk kwamen, kregen we het droevige bericht dat enkele medewerkers een ongeluk opgelopen hadden.

5) bw. verdrietig, droevig. Di a boi luku en mama so sari, a mama bigin krei. Toen de jongen zijn moeder zo verdrietig aankeek, begon ze te huilen.

6) znw. verdriet, leed. Baka di domri taki nanga a famiri, den fergiti ala sari èn den tapu nanga krei. Nadat de dominee tot de familie gesproken had, vergaten ze alle verdriet en hielden ze op met huilen.

2) znw. boomsoort (de geur van het hout lijkt op die van cederbomen uit het Middellandsezeegebied). Cedrela odorata (Meliaceae).

2) znw. zij, flank. Wan pen e nyan mi na mi sei. Ik heb een pijn in mijn zij. syn: seibere.

3) voorz. naast. Mi e go sidon ondro a bon sei a oso. Ik ga onder de boom naast het huis zitten.

2) znw. zegen.

2) znw. binnenkant van de wang. Di a ben e nyan, a beti en seimofo. Terwijl hij at, beet hij de binnenkant van zijn wang.

2) znw. zeil.

3) ww. lopen als een dronkaard.

4) ww. smijten, draaien. M'o seiri yu wan klap! Ik ga je een klap draaien! Zie: iti; fringi.

2) znw. zeewaarts. Den fisiman go na sekanti kba. De vissers zijn al naar de zee gevaren.

2) ww. wiebelen (niet stabiel staan), onstuimig zijn. Fu di wan fu den futu fu a tafra syatu, meki a e sek'seki pikinso. Omdat een van de poten van de tafel kort is, maakt dat het onstabiel staat. Son sma frede fu go ini wan kruyara te a watra e sek'seki. Sommige mensen zijn bang om in een korjaal te stappen wanneer het water (van de rivier) onstuimig is.

3) ww. heen en weer schudden. Den boi sek'seki a bon te leki den lepi manya fadon. De jongens schudden de boom heen en weer totdat de rijpe manjas eruit vielen.

2) znw. geld. Mi no abi sensi. Ik heb geen geld. syn: moni.

2) znw. een ziekte waarbij zich afwijkingen voordoen, b.v. beven, enz. Sensi a wagi naki a boi, a boi abi senwe. Vanaf de jongen is aangereden, heeft hij last van zenuwziekte.

3) znw. zenuwachtigheid, nervositeit. Na senwe meki a boi no man piki a skowtu. Uit zenuwachtigheid kon de jongen de politie agent niet antwoorden.

4) ww. zenuwachtig zijn. Di un ben meki examen, mi ben senwe a heri dei dati. Toen we examen maakten, was ik de hele dag zenuwachtig.

2) ww. ervoor zorgen dat de tegenstanders winnen of in handen van de tegenstanders spelen, verraden. Yu seri a plei! Je hebt de wedstrijd verkocht! Yudas seri Yesus gi den dyudomri fu dritenti solfrumoni. Judas heeft Jezus aan de Joodse priesters verraden voor dertig zilveren munten. Zie: konkru.

2) ww. stellen. Seti a oloisi tapu aiti yuru. Stel de klok op acht uur.

2) ww. ziek zijn, ziek worden. Te yu siki, a no switi. Als je ziek bent is het niet prettig. Tide mi kisi wan brifi fu mi omu taki a e siki. Vandaag heb ik een brief van m'n oom ontvangen waarin staat dat hij ziek is. Efu yu prei ini a alen, yu o siki. Als je in de regen speelt, wordt je ziek.

3) ww. ziek maken. Doti watra kan siki yu te yu e dringi en. Vuil water kan je ziek maken als je het drinkt.

4) ww. verliefd doen raken. Di mi si a pikin, a siki mi. Toen mijn ogen op dat meisje vielen, bracht zij mijn hoofd helemaal op hol.

5) znw. ziekte. Efu yu no luku bun nanga a siki disi, a kan kiri yu. Als je niet oppast voor deze ziekte, kan je eraan sterven. In de volksmond maakt men onderscheid tussendatrasiki en nengresiki. Zie: dyomposiki.

2) bnw. lichamelijk of geestelijk gebrek hebbend. Suma e krei so? A sikisiki pikin fu sei. Wie huilt daar zo? Het gehandicapte kind naast. Morph.: redup.

2) znw. lied, zang, gezang.

2) znw. schaaf.

2) bnw. verzuurd. Mi m'ma no e trowe skefti merki. A e meki toffee fu en. Mijn moeder gooit de verzuurde melk niet weg. Ze maakt er toffee van.

2) znw. huid, vel (van een mens of dier). Mi skin drei. Mijn huid is droog. syn: buba.

3) znw. buitenkant/wanden (van een huis, auto, berg, enz.). Tamara mi e go wasi a ososkin. Morgen zal ik de buitenkant van het huis wassen. Fosi wan brantmiri ben fasi na sei a kukruskin. Vroeger was er een stenen kookplaats tegen de wand van de keuken aangebouwd.

1) znw. roodkop-deukschildpad. Platymus platycephala (Chelidae).

2) znw. bochelschildpad. Phrynops gibbus (Chelidae).

3) znw. kikkerkopschildpad. Phrynops nasutus (Chelidae).

2) ww. instrueren, instructies geven, uitleggen. Mi skoro yu san yu mus taki. Ik heb je instructies gegeven wat je moet zeggen.

2) ww. beschutten, van een schutting voorzien. Yu mu skotu a dyari tapu pe den kaw e waka kon inisei. Je moet een schutting plaatsen waar de koeien binnenkomen.

3) ww. een gesprek of een onderwerp beëindigen. Baka di den taki go taki kon, den skotu a tori. Nadat ze over en weer gesproken hadden, maakten ze een eind aan het gesprek.

4) ww. iemand negeren of uitsluiten, niet meer bemoeien met iemand. Fosi un nanga den sma fu sei ben de bun mati, ma now un skotu den. Vroeger waren we goede vrienden met de buren, maar nu bemoeien we niet meer met ze. Suma wi o kari kon? Un kan kari ala sma kon, ma w'o skotu Hennie. Wie zullen we uitnodigen? Jullkie kunnen iedereen uitnodigen, maar we zullen Hennie uitsluiten.

2) znw. politie-agent. A skowtu san e waka dape na wan omu fu mi. De agent die daar loopt is een oom van me.

2) znw. cacao. Zie: ososkrati; puiriskrati; sukruskrati.

2) onoverg.ww. geschrokken zijn. Di a fufuruman si skowtu, a skreki dan a lon. Toen de dief de politie zag, schrok hij en rende weg. Mi skreki di mi si someni sma na a friyari-oso. Ik schrok toen ik zoveel mensen op het verjaardagsfeest zag.

3) znw. schrik. Na skreki meki a fadon flaw. Van schrik is hij flauw gevallen.

2) ww. opwarmen. A: Mi no nyan a sani so kowru. B: We, dan yu e skreki en pikinso. A: Ik ga dat ding niet zo koud eten. B: Wel, warm het een beetje op. Gebruik: meestal gebruikt voor vlees, vis of kip.

2) onoverg.ww. geschreven zijn. Mi no man leisi san skrifi ini a buku. Ik kan niet lezen wat er in het boek geschreven is.

2) znw. vroeger was het een man die de administratie op een plantage bij hield.

2) ww. schroeven. Skrufu a batra tapu gi mi. Schroef de fles dicht voor me.

2) ww. schuimen. Te a biri kowru bun, a no e skuma. Als het bier goed koud is, schuimt het niet veel.

2) ww. flink uitschelden. Esde bakadina Henna skuru en birfrow. Gistermiddag heeft Henna haar buurvrouw flink uitgescholden. Zie: kosi1.

2) bnw. klein, nauw, smal. A bruku smara gi mi. De broek is mij te klein. ant: bigi. Zie: pikin1.

2) onoverg.ww. ruiken, geur of stank verspreiden, rieken. A nyanyan fu yu e smeri switi! Jouw eten ruikt lekker! A oso e smeri moismoisi. Het huis ruikt naar muizen.

3) znw. geur, stank. A switi smeri fu a nyanyan furu a heri oso. De lekkere geur van het eten vulde het hele huis.

2) ww. rook uitlaten. Yu mu tyari a wagi fu yu go meki. A e smoko. Je moet je wagen naar de maak brengen. Hij laat veel rook uit. syn: puru smoko.

3) ww. beroken, verduurzamen en op smaak brengen door in de rook te laten hangen. Den fisman e smoko afu fu den fisi fu hori den moro langa. De vissers beroken een deel van hun vangst om ze langer te houden.

4) znw. stoom, rook. A smoko fu a sigara fu yu no e smeri switi. De rook van je sigaar ruikt niet lekker. M'ma, a watra bori kba. A ketre e puru smoko. Mama, het water kookt al. De ketel geeft stoom af.

5) bnw. gerookt. Moksi aleisi switi nanga smoko fowru. "Moksi aleisi" is lekker als het bereid is met gerookte kip.

6) ww. spoorloos verdwenen. Di skowtu kon fu teki a boi, a ben smoko. Toen de politie de jongen kwam halen, was hij spoorloos verdwenen.

2) znw. eufemisme voor een rokende wagen.

2) ww. doordrengen met waterdamp. Fosi mi mama e triki krosi a e nati den, a e domru den, dan a e tapu den meki den smuru. Voordat mijn moeder kleren strijkt bevochtigt zij ze eerst, daarna wikkelt zij ze in en dekt ze af zodat ze doordrongen kunnen worden met waterdamp.

3) ww. vlees of vis met weinig water in een pan met gesloten deksel op een heel zacht vuurtje gaar laten worden. Zie: stofu.

2) bnw. chinese.

2) znw. soort specerij.

2) bw. zo. Na so yu mus du a sani. Zo moet je het doen. So a de. Zo is het.

3) bw. zulk. Disi na a fosi leisi san mi si so bigi awara. Het is de eerste keer dat ik zulke grote awara's gezien heb.

2) vw. soms ook. Den ben prei fu hebi moni. Sobun den ben prei fu wan srafu. Ze speelden voor veel geld, soms ook voor een slaaf.

2) znw. zucht. Odo: Efu soktu no ben de, ati ben sa priti. Spreekwoord: Een zucht geeft lucht aan een hart vol smart. Zie: dyeme.

2) vw. telkens wanneer, iedere keer. Solanga mi e si en, mi e fon en Telkens wanneer ik hem zie, sla ik hem.

2) bnw. zilveren.

2) bw. zoveel. Mi no lobi bontyi someni. Ik houd niet zoveel van snijbonen. syn: so furu.

2) znw. rum. Sopi e meki fu sukru. Rum wordt van suiker gemaakt.

2) znw. zorg, verzorging. No weri den sorgu fu disi ten na yu ede. Draag de zorgen van deze tijd niet op je hoofd.

2) ww. iemand een lesje leren. M'o sori en te mi go na oso! Ik ga hem wat moois leren als ik naar huis ga!

3) ww. lijken op. A no e sori taki a man disi owru. Het lijkt er niet op dat deze man oud is. A sori leki Transvaal o wini. Het lijkt erop dat Transvaal gaat winnen. Zie: gersi.

2) ww. gevoelig, pijnlijk of ontstoken zijn. Mi neki soro tak' mi no man swari. Mijn keel is ontstoken zodat ik nauwelijks kan slikken. Ala en tu ai soro. Zijn beide ogen zijn onstoken.

2) vragend.vnw. welk(e), wat voor soort. Sortu sma o wini? Welke persoon gaat winnen? Sortu gruntu mi mu bai tide? Welke groenten moet ik vandaag kopen?

3) bw. welk(e). Mi no sabi sortu gruntu mi mu bai tide. Ik weet niet welke groenten ik vandaag moet kopen.

2) bnw. leeg. Den taigi mi tak' nyanyan de. Ma di mi go ini a botri, mi go miti a s'so patu. Ze zeiden dat er nog eten is. Maar toen ik in de keuken kwam trof ik alleen een lege pot aan. A seni a man gwe nanga soso anu. Hij stuurde de man met lege handen weg.

2) vw. inclusief, inbegrepen, zelfs. Den srudati kiri ala sma ini a dorpu, sosrefi den umasma nanga pikin-nengre. De soldaten doodden iedereen in het dorp, zelfs vrouwen en kinderen.

2) bnw. zout(e). A nyanyan sowtu tumsi. Het eten is te zout.

3) ww. pekelen, zouten. Te den sutu meti na busi, den e sowtu en fu a tan bun te leki den doro na foto. Als men wild geschoten heeft in het bos, pekelt men het vlees zodat het niet bederft totdat de stad bereikt is.

2) znw. spanning. A span fu a plei meki taki mi fergiti a aleisi tapu a faya. De spanning van de wedstrijd heeft gemaakt dat ik de rijst op vuur ben vergeten.

3) bnw. boos. Tu dei langa a span fu di a frow bori antruwa gi en. Hij was twee dagen lang boos omdat de vrouw antruwa voor hem gekookt had. syn: mandi.

4) ww. aanspannen, uitspannen. Efu yu no span a keti, a o dyompo kmopo. Als je de ketting niet aanspant gaat het weer losspringen. Span a titei gi mi. Mi wani anga den krosi. Span de lijn uit voor me. Ik wil de was ophangen.

5) bnw. strak, vol geladen. A bruku span na yu skin. De broek zit strak aan je lijf. A boto span. De boot is vol geladen. Mi ede span. Mijn hoofd is vol (ik denk over teveel dingen na). of Mijn hoofd is gespannen (soort hoofdpijn). Mi bere span. Ik heb mijn bekomst (lett: mijn buik is vol).

6) ww. laden. Te yu span a gon, dan dati wani taki tak' yu poti lai ini en. Als je een geweer geladen hebt, dan betekend dat dat je er kogels in gedaan hebt. syn: lai.

7) bnw. geladen. Luku bun! A gon span. Pas op! Het geweer is geladen.

2) bnw. spaans(e). Wan Spanyoro boto kon. Een spaanse boot is gekomen.

3) znw. Spaanse taal. Mi no e ferstan den man. Den e taki Spanyoro. Ik versta die mannen niet. Ze spreken Spaans.

2) bnw. dezelfde leeftijdsgroep. A man dati n'e arki yonguwan. Soso wan man fu en speri kan taki nanga en. Die man luistert niet naar jongeren. Alleen iemand van zijn leeftijd kan met hem praten.

2) ww. inleggen van vlees. Te wan friyari de, den sma e spesrei den meti wan dei na fesi. Bij een verjaardagsfeest legt men het vlees een dag van te voren in.

2) bw. speciaal. A buku disi skrifi spesrutu gi pikin-nengre. Dit boek is speciaal voor kinderen geschreven.

2) ww. spijkeren. Mi spikri den lati fasi na a postu. Ik heb die latjes vastgespijkerd aan de post.

2) znw. speeksel.

2) ww. inspuiten, inenten, injecteren. Datra spoiti a dresi fu a wroko moro esi. De dokter spoot hem het medicament in voor een sneller effect.

3) znw. injectie. Wan klem spoiti no sari. Een tetanusinjectie is niet voldoende.

4) znw. injectiespuit.

5) ww. ejaculeren.

2) ww. spoken. A kamra e spuku. De kamer spookt.

3) ww. geeft problemen van onbekende aard. A wagi e spuku mi. Ala mamanten mi mu feti nanga en fosi a start. Ik weet niet wat het probleem is met de wagen. Elke morgen kost het me veel moeite om hem te starten. syn: dangra.

2) ww. uitlepelen. I naf' puru a wiel. I kan spun a banti kon na doro dan yu e lapu en. Je hoeft het wiel niet weg te halen. Je kan de binnenband uitlepelen en daarna lappen.

2) znw. slagerij. Var.: srakt'oso.

2) bnw. Surinaamse. Te mi e go na wenkri, mi e bai Sranan sani. Mi no e bai sani fu dorosei kondre. Als ik naar de winkel ga, koop ik spullen Surinaamse goederen. Ik koop geen dingen van het buitenland.

3) znw. de Surinaamse taal. syn: Sranantongo.

2) ww. wetten, aanzetten. Srapu a owru nanga wan feiri. Zet de houwer met een vijl aan.

3) bw. helder, scherp. Oma no e si srapu moro. Oma ziet niet scherp meer. syn: krin.

4) bnw. intelligent ; slim. A boi disi srapu. Es'esi a e grabu ala sani. Deze jongen is intelligent. Hij snapt alles heel gauw.

2) bw. legt nadruk op het onderwerp. Skowtu srefi no sabi suma fufuru a wagi. Zelfs de politie weet niet wie die wagen gestolen heeft. Yu srefi sabi a sani dati, san wani taki yu lan. Je weet het zelf wat het betekend om verlamd te zijn. Na en srefi ben mus du ala sani. Hij moest alles zelf doen.

2) znw. slaap. Baka di a dringi a dresi, a fadon ini wan dipi sribi. Nadat hij het medicament ingenomen had, viel hij in een diepe slaap. Sribi ben kiri mi tide mamanten. Dat meki mi kon lati. Ik was erg slaperig vanmorgen, daarom ben ik laat gekomen. (lett: Slaap heeft me gedood vanmorgen...)

2) znw. sleutel. Mi lasi a sroto. Mi no man opo a doro moro. Ik heb de sleutel verloren. Ik kan de deur niet meer openmaken.

3) ww. sluiten. Sroto a doro gi mi. Sluit de deur voor me. Men kan een deur op verschillende manieren sluiten, b.v. met behulp van een slot (sroto), een grendel (greni), een kramp (krampu), een haak en oog (aka, of een houten balk (bowtu). ant: opo1.

4) bnw. op slot, gesloten. A doro sroto. De deur is op slot. ant: opo1.

5) ww. opsluiten. Skowtu tyari a man go sroto. De politie heeft de man weggebracht om hem op te sluiten. Sroto a kuku ini a kasi fu den pikin no go na en. Sluit de koekjes op in de kast zodat de kinderen er niet aan kunnen gaan.

6) ww. op slot zijn, opgesloten zijn. Na tu yari kba di a man sroto. Het is nu al twee jaren dat de man opgesloten is.

2) ww. stampen (met de voeten). No stampu so tapu a trapu! Stamp niet zo op de trap!

2) znw. stempel, zegel. Mi ben abi fu tnapu wakti wan heri yuru langa fosi den naki wan stampu tapu a sani. Ik heb een uur lang moeten wachten voordat men een stempel op dat ding geplaatst had.

2) ww. steigeren.

2) bnw. stijf. Fa mi futu ben tan so langa ini a gips, a kindi kon steifi. Omdat mijn voet zo lang in gips gebleven is, is de knie stijf geworden. Van: NL. Etym.: stijf .

2) bnw. gesteven. Wan lo stesre krosi didon drape san mus triki ete. Er liggen nog heel veel gesteven kleren daar die gestreken moeten worden. Var.: steisri.

2) bnw. gestoofde (vis, kip, vlees, groenten, of vruchten). Tide wi o nyan stofu fowru. Vandaag eten we gestoofde kip.

2) bnw. gemaakt van steen, maar meestal van beton.

2) znw. figuurlijk gebruikt voor iemand die vanaf het begin of voor een zeer lange tijd bij iets betrokken is.

2) ww. het wordt gebruikt voor volwassenen die huilen of voor kinderen die vaak en veel huilen. A no spotu stowtu a famiri stowtu di den poti a dedeskin ini a olo. De familie heeft flink gehuild toen men het lijk in de groeve neerliet. Mi no man nanga a stowtu san a pikin disi e stowtu te a e meki tifi. Ik kan niet met het gehuil van dit kind wanneer het tandjes krijgt. (lett: het gehuil dat dit kind huilt als...). Gebruik: Het wordt ook als zelfstandig- of bijvoeglijknaamwoord gebruikt.

2) ww. straffen, richten. Gado o strafu den man dati. God zal die mannen straffen.

2) znw. strijd. Yu wini a strei. Je hebt de strijd gewonnen.

3) ww. wedden. Mi e strei anga yu taki Robinhood o wini. Ik wed met je dat Robinhood zal winnen.

4) znw. weddenschap. Robinhood wini, dus yu wini a strei. Robinhood heeft gewonnen, dus je hebt de weddenschap gewonnen.

2) bnw. gestreept. Tide Norbert weri wan moi strepi empi. Vandaag heeft Norbert een mooi gestreept hemd aan. syn: strepistrepi.

3) ww. doorstrepen. Di mi si taki den strepi mi nen, mi ben sabi taki mi no bo kisi wan dyari. Toen ik zag dat mijn naam doorstreept was, wist ik dat ik niet in aanmerking kwam voor een perceel.

2) znw. studie. A stuka san mi e du no makriki. De studie die ik volg is niet makkelijk.

2) bnw. zoet. A te sukru tumsi. De thee is te zoet.

3) ww. suikeren, zoeten. Sukru en pikinso moro. Zet nog wat suiker bij.

4) bw. gezellig. Mi lobi te Hendrik e kon bika a man dati sukru. Ik houd er van wanneer Hendrik komt want hij is gezellig. syn: switi; tyari fatu.

5) znw. suikerziekte. Te yu abi sukru, yu no mu nyan furu switisani. Als je diabeet bent, mag je niet veel zoetigheid eten. Var.: sukrusiki.

2) ww. het hof maken. Heri dei a boi e suku den pikin meid. De hele dag maakt de jongen de meisjes het hof.

2) bw. wie, welke persoon. Skowtu no sabi suma du a sani. De politie weet niet wie dat gedaan heeft.

3) vnw. wie, iemand. Luku suma e kon! Kijk wie komt!

2) onoverg.ww. onder water lopen. Di alen kon hebi, a heri prasi sungu. Toen het hard regende, liep het hele erf onder.

3) ww. verdrinken. Di a boto drai tapu, feifi sma sungu. Toen de boot omkantelde, zijn vijf mensen verdronken. syn: dede na watra.

2) ww. afsteken, afschieten. Den sma lobi fu sutu finpeiri owruyari neti. Men houd ervan om vuurwerk af te steken op oudejaarsavond. Skowtu e ondrosuku ete sortu wan fu den man sutu a gon. De politie is nog bezig te onderzoeken wie van de mannen het geweer heeft afgeschoten.

2) ww. steken, prikken. Un sabi fa maskita kan sutu un, èn fa a kan bari na sma yesi. Je weet hoe muskieten ons steken, en hoe ze in onze oren zoemen. Te yu e piki rosu, yu mu luku bun taki den maka no sutu yu. Als je rozen plukt, moet je oppassen dat de dorens je niet steken. Zie: dyuku; beti.

2) ww. verzuren, zuur toevoegen. No poti a lemki ini a ijskasi. A o swa a merki. Zet de lemmetje niet in de ijskast. Het zal de melk verzuren. A pom sukru tumsi. I mus swa en pikinso moro. De pom is te zoet. Je moet wat meer zuur bijzetten.

2) znw. zwakte. A abi wan swaki gi sopi san e poti en ala yuru na problema. Hij heeft een zwakte voor alcohol dat hem telkens weer in problemen brengt.

2) znw. eed. Den boi meki wan sweri tak' den no o taki suma kiri a man. De jongens sloten een eed af dat ze niet zouden zeggen wie de man vermoord had.

2) znw. gezwel, buil, bult. A abi wan sweri tapu en anu pe a kawfrei beti en. Hij heeft een bult op zijn arm waar de daas hem gebeten had.

3) bnw. gezwollen. Mi no man poti a sweri futu ini a susu. Ik krijg het gezwollen been niet in de schoen.

2) ww. zweten. Fa mi wroko ini a son, mi sweti te mi heri empi kon nati. Doordat ik in de zon werkte, zweette ik z¢ dat mijn hele hemd nat werd.

3) ww. moeite maken, zwoegen. Mi sweti fu kon na a wenkri disi. Ik heb gezwoegd om aan deze winkel te komen. Zie: feti.

2) slangsoort. Liophis lineatus (Colubridae). Ook bekend als krawatasneki.

3) slangsoort. Thamnodynastes pallidus (Colubridae).

2) bnw. aangenaam, prettig. Un psa wan switi ten drape nanga mi frow famiri. We hebben een aangename tijd daar doorgebracht met mijn vrouws familie.

3) znw. lekkere smaak. Te a psa yu tongo, yu no e tesi a switi fu en moro. Als het voorbij je tong is, proef je die lekkere smaak niet meer.

4) bw. gezellig, gelukkig, prettig, lekker (ook in figuurlijke zin). A sori leki den ben e libi switi nanga makandra. Het lijkt er op dat ze gelukkig hebben samen gewoond. A wagi fu yu e rei switi ete. Je wagen rijdt nog lekker.

2) bnw. schandelijk. Mi no man nanga den syen sani san den e du drape. Ik kan niet tegen de schandelijke dingen die ze daar doen.

3) ww. zich schamen. A e syen fu kon inisei. Hij schaamt zich om binnen te komen syn: firi syen.

2) ww. fluisteren.