T - t
Taback
tabaka.
koti koti tabaka; kradòes-tabaka
T. rauchen
smoko tabaka; smoko pipa; smoko
Schnupftaback
snuifi
der T. beißt in der Nase
snuifi de bron na noso.
Tabacks-beutel
tabaka-zaka.
wan wiwiri tabaka
T. blätter
tabaka-wiwiri
-dose
snuifi- (snoifi) doozoe
-kasten
tabaka-kisi
-pfeife
pipa
-rauch
tabaka-smoko.
Tabelle
lyst.
floiti-Abece; Abece-blad vo floiti.
Tact
tem; maat [h.].
holi tem
aus dem T. kommen
lasi tem.
Tadel
verwyti.
foutoe
e. T. aussprechen
gi wan verwyti
T. finden an
finni foutoe na
ohne T., Tadel-los
sondro foutoe.
Tadeln
e. .
verwyti hem; gi hem wan verwyti; finni foutoe na hem.
Tafel
tafra, táfera.
dekki tafra
bei T. aufwarten
dini tafra
die T. abräumen
poeloe tafra; poeloe sani na tafra
zu T. gehen
go na tafra
Schiefertafel
ley
steinerne Tafel
stoon-ley
Bundestafel
ley vo da verbond
Täfelchen
pikìn ley.
Tag
dei.
dei nanga neti
ich bete T. und Nacht
mi de begi dei nanga neti
bei Tag und Nacht
na dei en na neti
bei Tage
na dei; na dei-tem
Tag vor Tag
dei vo dei
jeden T.
ibri dei; ala dei
Tages darauf
dei broko
vor vierzehn Tagen
toe wieki pasá
acht Tage später
wan wieki na baka
über acht Tage
wan wieki jete
den ganzen T.
da heeli dei
eines Tages
wan dei so
in unsern Tagen
na wi tem; disi-tem
heller Tag
krin dei
an den Tag kommen
kom na krin; kom na krin dei; komopo na doro
es ist am Tage
a de na krin
gute Tage
boen liebi
gute Tage haben
liebi boen; liebi wan plisiri-liebi
der jüngste Tag
da krobói dei
der T. des Herrn
da dei vo Masra; zondei
Gerichtstag
kroetoe-dei.
Tage-buch
dei-boekoe.
dei-moni; joeroe-moni
-löhner
joeroe-soema
-werk
marki
er hat sein Tagewerk noch nicht vollendet
a no doro hem marki jete.
Tages-anbruch
moesoe-dei; dei-broko.
dei no broko jete; dei no broko
-licht
krin dei
-zeit
dei-tem.
Täglich
ala dei; ibri dei; dei vo dei.
Talent
talenti
(Gabe, Verstand)
koni
er hat Talent
a habi koni.
Talg
kándera-fatoe; fatoe.
kándera.
Tändeln
pre.
da pre joe de pre nomó.
Tante
moei; tanta; tia; mi mamà sisa; mi tatà sisa.
Tanz
dansi.
dansi-meester
-parthie
dansi-party; doew.
Tanzen
dansi.
a no sabi vo dansi.
Tapfer
knapoe.
wan knapoe soema; mán-hatti-soema.
Tasche
zaka.
potti na hem zaka
Proviant-tasche
njanjám-zaka.
Taschen-buch
boek-tási.
zaka-nefi; knepi-nefi
-tuch
zaka-hangisa; zaka-doekoe
-uhr
zaka-horloisi
Tasse
kopi, kopje
Obertasse
kopi, kopje; komiki; kometje
Untertasse
skótriki.
Tau
bigi tetèi; deki tetèi.
anker-tetèi
Theertau
tara-tetèi.
Taub
doofoe.
a doofoe; hem jesi tapo
(bildlich)
a habi tranga jesi; a no habi jesi
der Taube
doofoe-man; doofoe-soema
taube Aehren
pópo
Taub-stumm
dooefoe [sic] en stom; babàu
der Taubestumme
babàu-man.
Taube, die
doifi, duifi.
tonter-doifi
Tauben-haus
doifi-hoso
-krämer
wan soema, disi seli doifi.
Tauchen
dipi; doekoe, doekròe, doekròen.
dipi hem finga na ini da honi
unter das Wasser t.
doekròen.
Taufe
doop, doopoe; da santa doop; da santa wasi.
doopoe-nem
-pathe
pepè
-schein
doop-zegel
-wasser
doopoe-watra
-zeuge
getuige
-zeugnis
doop-zegel.
Taufen
doopoe.
doopoe; kisi da santa doop.
Täufer
dòopoeman.
Johannes da dòopoeman.
Taugen (gut sein)
de boen; de waarti.
a no boen vo noti; a no waarti noti
es taugt dazu nicht mehr
a no boen moro vo dati
sie taugen alle beide nichts
dem ala toe no waarti.
Taumeln
kanti kanti; dodòi; drai en seki leki wan droengoe-man.
Tausch
kenki.
nanga kenki kenki.
Täuschen
e. .
kori hem; bedriegi hem; blini hem hai.
kori hem srefi.
Täuschung
abuisi
es ist eine Täuschung
a de wan abuisi
(absichtliche, Betrug)
kori; bedriegi.
Tausend
wan doezend.
doezend-tron doezend
in's Tausendfache
tee vo doezend-tron.
Taxe
lanti-moni; kontribusi.
Teig
s.
lala-brede; degi.
masi lala-brede; masi degi
Sauerteig
zùur-degi
Süßteig
masòo.
Termin
treméng; vaste tem.
potti wan vaste tem; potti wan treméng
Terminsweise
na treméng treméng.
Testament
testamenti.
meki wan testamenti
das alte T.
da ouroe testamenti
das neue T.
da njoe testamenti.
Teufel
Didiebri.
Satan; da Ogri-wan
Teufels-werk
didiebri-wroko.
Thal
laage gron; dipi plesi; horo-plesi; wan laage plesi na mindri dem bergi.
That
wroko; doe.
da doe vo dem
mit der That und Wahrheit
nanga doe en nanga waarheid
eine böse That
ogri wroko; ògri-doe; tákroe-doe
in der That
troe troe
auf frischer That
han na han.
Thätig sein
wroko.
da bribi, disi de wroko nanga lobbi.
Thau
douw; douw-watra.
douw-dropoe.
Thee
tee.
dringi tee
Thee-löffel
soekroe-spoen; tee-spoen; pikìn spoen.
Theil
porsie; piesi; hafoe.
da moro beste porsie
Th. bekommen an
kisi hafoe vo
wenn der Topf voll ist, bekommt der Deckel auch sein Theil
patoe foeloe, tapòen sa kisi hafoe toe
Th. nehmen an jem.
fili vo hem
mit jem. am Geschäft Th. nehmen
holi kompanì nanga hem
ich, meines Theils
vo mi
Theil-nahme an
fili vo
-nehmer, (am Geschäft)
kompanì; kompanjón [h.].
Theuer
diri.
dìritem
e. theures Versprechen
wan diri pramisi
unser th. Glaube
da diri bribi vo wi
er hat euch th. erkauft
hem bai oen diri vo troe
wie th. verkaufst du das?
hoemeni joe de seli dati?; fa joe de seli dati?; hoemeni joe de haksi vo dati?
es ist zu th.
a diri toemoesi
das soll dir th. zu stehen kommen!
joe sa pai diri vo dati!
Thier
meti.
boesi-meti
reißendes
krasi boesi-meti; ogri meti; krasi meti.
Thor, das
poortoe; bigi doro.
da bigi poortoe vo foto.
Thor, der
tanfoeroe-soema; lau-man; babaù-man.
Thorheit
lau-fasi; wan lau-sani.
doe wan lau-sani.
Thöricht
lau; tanfoeroe; no koni.
wan lau-sani
e. th. Mensch
wan tanfoeroe soema; lau-man
die th. Jungfrauen
dem wendje, disi no koni
th. Geschwätz
lau-taki; dom taki.
Thran
tingi-oli.
traan-oli.
Thräne
watra-hai; hai-watra; watra na hai; krè-watra.
a seti kre kom; a kom nanga kre
mit Thr. schreien
bari nanga watra na hai
Thr. vergießen
kre wàtra-hai; kre watra
in Thr. zerfließen
kre reti reti
sie schwimmt in Thr.
watra de wasi hem fesi
sie vergießt Ströme von Thr.
watra de ron na hem hai jojo jojo
Thränen-brod
krèwatra-brede.
Thränen
v.
ron watra.
mi hai ron watra.
Thron
troon; troon-stoeloe.
da troon vo Gado
Königsthron
koning-troon
Gnadenthron
gnade-troon
die Thronen
dem troon.
Thun
v.
doe; wroko.
san joe doe?
was ist nun zu thun?
san vo doe now?
was willst du damit thun?
san vo joe doe nanga dati?
sie thun, als ob sie mich nicht mehr kennten
dem doe, leki dem no sabi mi moro
zu thun haben mit
habi wroko nanga; bemoeje nanga
Abbitte thun
begi pardòn
Meldung th.
gi raportoe; seni wan bòodskopoe; seni njoesoe kom; gi kénisi
Rechnung th.
gi verántwoortoe
etw. wohin thun
potti dasani na
zu th. haben, (beschäftigt sein)
de na wroko
sich mit etw. zu thun machen
bemoeje nanga
einem zu wissen thun
meki a kom sabi
das thut nichts
dasnóti; dati no wan-sani
es thut noth
a vanoodoe
es thut mir noth
mi moe go na baka
(Kinder sagen:
kakà kili mi; pissi kili mi)
es ist mir darum zu thun
da dati mi de soekoe; da dati mi de hangri
dazu thun (eilen)
meki hesi
(hinzufügen)
potti na tapo
etw. gleich thun
no pre vo
das Kind weint gleich
da pikìen no pre vo kre.
Thür, Thüre
doro.
poortoe
vor der Th.
na mofo doro
die vordere Th.
fesi-doro
die hintere
baka-doro
ich stehe zwischen Thür und Angel
mi da tongo, mi de na mindri tifi.
Thür-hüter
wáktiman vo mofo doro; deurwaard, doorwaar [h.]
-klopfer
klopoe
-pfosten
postoe vo doro.
Tief
dipi.
wan dipi gotro
in t. Gedanken sein
de na dipi prakseri
e. t. Rede
wan dipi taki
tiefer in's Land
moro dipi na ini kondre.
Tiefe
dipi.
da dipi koni vo Satan.
Tiegel
smelti-ketre; smelti-patoe.
Tilgen
figi en poeloe; figi poeloe; poeloe; kraboe poeloe.
Tinte
inki.
inki-kokro
-kleks
inki-flaka.
Tippen
meli hem pikìnso
(bildlich)
pingi vo dati.
Tisch
tàfra, tàfera.
dekki tafra; potti tafra
- abdecken
poeloe tafra; poeloe sani na tafra
bei Tische dienen, aufwarten
dini tafra
den Tisch abwischen
figi tafra
zu T. laden
vezoekoe na tafra
zu T. sitzen
na tafra
Tishtuch
tafra-doekoe
-zeit
dina-tem.
Toben
krasi.
san hede dem heiden de krasi so?.
Tochter
oeman-pikìen.
pikìen
die T. Zion
da wendje vo Zion
Tochter-mann, ihr T.
hem pikìen man.
Tod
dede.
da dede joe sa dede
die Krankheit ist nicht zum Tode
da siki no de vo dede
mit dem Tode ringen
feti nanga dede; hali hem dede-bro
dem Tode nahe sein
loekoe vo dede
auf Tod und Leben
liebi nanga dede
sich zu Tode lachen
dede nanga lafoe
ich werde mich noch zu Tode lachen
lafoe sa kili mi
des Einen Tod, des Andern Brod
hasi dede, kow fatoe.
Todes-angst
benauwtoe vo dede.
kili-engel
-furcht
frede vo dede
-kampf
dede-feti; feti nanga dede
-schatten
da doengroe vo dede-kondre
-schlaf
dede-slibi
-schrecken
dede-skreki; liebi nanga dede-skreki
-staub
dede-stof; stof vo dede
-strafe
dede-strafoe
-stunde
dede-joeroe; joeroe vo dede
-urtheil
dede-vonis; vonis vo dede.
Tod-krank
siki tee vo dede.
weri tee vo dede
-sünde
wan zondoe, disi fiti dede.
Todt
dede.
wan dede-soema
laß die Todten ihre Todten begraben
meki dem dede-wan beri dem dede-soema
etwas Todtes
wan dede-sani
einen todt schießen
soetoe hem kili; soetoe kili hem.
Tödten
kili.
joe no moe kili soema.
Todten-acker
beri-plesi; beri-pee.
déde-soema boonjon; dede-boonjon
-reich, -welt
dede-kondre.
Toll
lau krin krin.
no sabi frede.
Ton
tongo; stem.
da floiti piki mooi
den Ton angeben (beim Singen)
troki; hopo singi
(bildlich)
tan na fesi; de fèsiman; de hédeman
Ton-angeber
trokìman; hédeman; fèsiman.
Tönen
piki; bari.
trompèti de bari
wenn du an eine Glocke schlägst, tönt sie vielen Leuten in die Ohren
te joe naki wan gingee, a de bari na foeloe soema jesi
ein tönendes Erz
da stem vo wan kopro-pleti.
Topf
patoe.
stoon-patoe
eiserner
isri patoe
Topf-scherbe
broko patoe.
Tracht
lai.
wan hebi lai
e. gute Tr. Schläge
wan boen pak.
Trachten nach
soekoe; feti vo; membre na.
soekoe bigi nem
trachtet nicht nach hohen Dingen
no feti na hei-sani baka
er trachtet nach Geld
moni de na hem hede.
Trächtig
nanga bele.
habi bele; de nanga bele.
Tractiren
trakteri hem; meki wan trakteri gi hem
(behandeln)
handri; behandri
e. schlecht tr.
mishandri hem; handri hem slekti.
Trag-bahre
baar.
draag-balki
-korb
baksita, baskita; baksi
-ring (der Frauen, um auf dem Haupte zu tragen)
tjatjári, tjari tjari.
Tragen
tjari.
weri
(Frucht)
meki
die Neger tragen alles auf dem Kopf
ningre lobbi vo tjari sani na hede
Wasser tragen
tjari watra
Schuhe tr.
weri soesoe
Hörner tr.
tjari toetòe
Leid tr.
weri blaka; weri rouw
der Baum hat noch nicht getragen
da boom no meki jete
sein Feld hatte wohl getragen
hem pranasi ben meki foeloe njanjám
ich kann's nicht mehr tragen (ertragen)
mi no kan holi moro; mi no man moro
ihr könnt's nicht tragen (verstehen)
a sa moro oenoe
die Flinte trägt bis dorthin
gon fringi tee jándaso.
Träger
tjari-man
(Leichenträger)
drager [h.].
Trank
dringi; dranki.
mi broedoe de wan reti dranki
Arzeneitrank
dranki; dresi
blutreinigender
dekoktoe
- einnehmen
dringi dresi (od. dekoktoe{
Trank-opfer
dringi-offer.
Transportiren
meki wan transportoe
(wohin schaffen)
tjari; tjari go (od. kom).
Traube
droifi.
wan hai droifi
-saft
droifi-watra; wien.
Trauen
go trouw; trouw nanga
einem trauen
trouw hem
e. (vertrauen)
vertrouw hem; potti vertrouw na hem tapo
ich traue ihm nicht
mi no vertrouw hem
sich trauen (getrauen)
habi hatti vo
er traut sich nicht zu kommen
a no habi hatti vo kom.
Trauer
rouw; blaka
(innere)
sari
Tr. tragen
weri rouw; weri blaka
in Tr. sein, (äußerlich)
de na rouw
(innerlich)
de na sari
Trauer-haus
dede-hoso
-kleid
rouw-klosi.
Trauern
weri rouw; weri blaka
(innerlich)
sari; de na sari
er trauert über seine Sünden
a sari vo hem pikado.
Traufe
dropoe.
tan na ondro dropoe
aus dem Regen unter die Tr. kommen
joe seli azèeman, joe bai wisiman; joe frede vo hoedoe, joe go fadóm na isri patoe.
Traulich
familiari; na wan vertroùw-fasi; vertroùw-fasi.
Traum
drem.
na ini drem
e. Tr. auslegen
poeloe da drem
einem aus dem Tr. helfen
potti hem na hem verstánd.
Träumer
drem-man.
loekoe si, da drèmman de kom de!
Traurig
na sari; nanga sari; verlegi.
mi de na sari
sehr tr. werden
kom na wan toemoesi sari.
Traurigkeit
sari; verdriti.
Gado-sari
irdische
grontapo-sari.
Treffen
kisi; tref; hiti.
da doblo (od. lot) kisi hem
er traf ihn nicht gut (beim Schießen)
a no kisi hem boen
das Ziel treffen
tref da marki
er traf das Ziel nicht
a misi da marki
der Stein traf ihn
da stoon kisi hem
alle Kugeln treffen nicht
ala kre vo todo, a no arèen
wen's trifft, der nimmt sich's
joe kosi tingi-fouwloe, a hati krakòen
jem. treffen (antreffen)
miti hem; finni hem
er traf ihn auf dem Wege
a miti hem na pasi
er traf ihn (unerwartet) an der Ecke
mi toeká nanga hem na hoekoe
ein Unglück traf ihn
wan ogri kisi hem
du triffst's nicht gut
joe naki ogri foetoe
e. Vergleich tr.
meki wan skeki; skeki.
Treiben
jagi.
v.n.
swem; drifi.
jagi dem kow na sabana
der Wind trieb sie an's Ufer
da winti ben jagi dem tee na sjoro-sei
auf dem Wasser tr.
swem (od. drifi) na tapo watra (od. na watra tapo)
mein Herz treibt mich, zu
mi hatti seni mi, vo
das Werk des Herrn tr.
wroko da wroko vo Masra
Scherz tr.
meki prefoeroe (od. spotoe)
Ehebruch tr.
doe sóetadoe
Schweiß tr.
gi sweti.
Treiber
basja
der erste
gran-basja.
Trennen
platìe.
platìe nanga makandra.
Treppe
trapoe.
da trapoe hei toemoesi
Haustreppe (äußere)
stoepoe
Trepen-geländer
trapoe-hanoe.
Tresse
polét, poléti.
goutoe-banti
silberne
silver-banti.
Treten
trapoe.
trapoe na dasani tapo; trapoe na dasani
e. unter die Füße tr.
trapoe hem na ondro foetoe
e. mit Füßen tr.
trapoe hem nanga foetoe
einen auf den Leib
trampoe na hem bele
Bälge tr.
trapoe blaas-balgi
auf den Weg der Sünder tr.
potti foetoe na da pasi vo dem zondaar
bei Seite tr.
go na sei
näher tr.
drifi klósibei; kom moro na fesi
in Dienst tr., (von Soldaten)
teki diensti
(Taglöhnern etc.)
joeroe hem srefi gi
an Eines Stelle tr.
teki hem plesi abra
einem zu nahe tr.
gi hem afrontoe
leise tr.
waka safri
ich habe mir etw. in den Fuß getreten
wansani soetoe mi na foetoe
es traten ihm Thränen in die Augen
watra kom na hem hai.
Treu
trouw; getroùw; vertroùw; betroùw.
tan getroùw; holi hem srefi getròuw.
Treue
getroùw-fasi; vertroùw-fasi; betroùw-fasi.
nanga troe.
Treulich
na (od. nanga ) wan vertroùw-fasi; trouw; nanga troe.
Tribut
kontribusi.
pai kontribusi.
Trieb
nanga hem fri (od. eigen) wani
ich komme aus freiem Triebe, (ungezwungen)
mi hatti seni mi kom.
Triefen
dropoe; ron watra.
dem fóet-stapoe vo joe nati en dropoe nanga fatoe
seine Augen tr., (krankhaft)
hem hai ron watra.
Trink-becher
dringi-beker.
kómiki, kómetje; kalabási, krabasi; kan
-geld
presenti; foiki [h.]
-glas
dringi-glasi; glasi
-haus
dringi-hoso; dram-hoso
-wasser
watra vo dringi.
Trinken
dringi.
dringi watra
an der Brust tr.
dringi na bobi
einem Kinde zu tr. geben
gi da pikìen bobi.
Tritt
fóetstapoe; stap [h.].
potti hem foetoe styfi na pasi; beri finga na gron.
Trocken
dre.
nanga dre foetoe
er ist noch nicht tr. hinter den Ohren
hem baka-jesi no dre jete; a no komopo na eksi boeka jete
Trocken-zeit
dre-tem.
Trocknen
meki a kom dre; dre
v.n.
kom dre.
Trödeln
drai; fiká
(hausiren)
waka nanga baki seli sani; seli sani bai sani.
Trödler
draiman; lèzi-man
(Hausirer)
bákiman; negòsiman
(auch von Frauen gebraucht).
Trompete
trompèti, trompèt.
da tongo vo da trompèt.
Tropfen
s.
dropoe; hai.
wan hai broedoe
e. Wassertropfen
wan hai watra.
Tropfen
v.
dropoe.
dropoe fadóm na gron.
Trost
troostoe.
dati gi mi trooste [sic]
bist du bei Trost?
joe lau?.
Trösten
troostoe; tapo sari; poeloe na sari.
no wan soema kan troostoe mi (od. poeloe mi na sari od. tapo mi sari).
Tröster
tròostoeman.
soso troostoe-man.
Trotz
tranga hai; tranga hede; tranga hatti.
stoutoe
trotz dem (ungeachtet dessen)
nanga ala dati.
Trotzen
sori tranga hede (od. hai od. hatti).
stoutoe.
Trotzig
tranga hede -, tranga hai -, tranga hatti -, asranti.
dem tranga-hai-soema
tr. reden
gi tranga mofo.
Trübe
doengroe; blaka
(Wasser)
troebroe
etw. trübe
doengroe doengroe
der Himmel ist roth und trübe
hemel da redi moksi nanga blaka
der Himmel ist tr.
tapo blaka
das Wasser ist tr.
watra troebroe
im Tr. ist gut fischen
watra troebroe na riba, da boen tem vo kisi fisi; watra troebroe, joe kisi fisi.
Trübsal
nootoe; verdriti; pina; sari hebi; trobi.
te joe kom na so wan hebi
große Trübsal
wan tranga (od. hebi) pina-liebi; liebi nanga dede-trobi.
Trügen
bedriegi; kori; taki bedriegi-sani.
ala pili-tifi a no lafoe; ala sani, disi blinkri, a no goutoe.
Trunk
mofo
e. Tr. Wassers
wan mofo watra
dem Trunke ergeben sein
lobbi vo dringi; dringi tee vo droengoe.
Trunken
droengoe.
dróengoeman; bezoopoelap [h.].
Trupp
troepoe; hipi; lo.
wan lo pingo
(die Pingo's laufen in einer Reihe) Trupp-weise
hipi hipi; troepoe troepoe.
Tuch
laken; drap [h.]
ein Tuch (leinenes, baumwollenes)
wan hangisa; wan doekoe.
Tüchtig
bekwàam; knapoe.
wan bekwàam soema
adv.
tranga; boen boen; reti reti
er arbeitet t.
a de wroko tranga
sie haben ihn t. geschlagen
dem fom hem boen boen.
Tugend
boen-fasi.
dagoe no de, joe tjari krabita go na honti; moendoe bira; joe teki pari poeloe pondo.
Copyright © 2003